Những bộ bàn ghế nhỏ nép sát mép đường, những quán ăn, quán nước nơi người ta ngồi lại trò chuyện giữa phố đông hay các tuyến phố ẩm thực sáng đèn về đêm từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống TP.HCM. Nhưng ở chiều ngược lại, tình trạng hàng quán bày bán tràn ra vỉa hè, đẩy người đi bộ xuống lòng đường cũng đặt ra bài toán làm sao để quản lý hiệu quả mà vẫn đảm bảo sinh kế cho người dân.
Tuyến video Vỉa hè TP.HCM: Dẹp sao để không dẹp luôn sinh kế? ghi nhận nhiều lát cắt quanh câu chuyện vỉa hè tại TP.HCM, từ nỗi lo mưu sinh của người bán hàng rong, quyền đi bộ an toàn của người dân đến những tranh luận về thu phí, khai thác và quản lý vỉa hè.
Trong bối cảnh hơn 70% điểm nóng lấn chiếm đã được xử lý sau các đợt cao điểm lập lại trật tự đô thị, tuyến bài đặt ra bài toán nhiều năm chưa có lời giải: làm sao hài hòa giữa yêu cầu xây dựng đô thị văn minh và sinh kế của hàng ngàn lao động nghèo đang sống nhờ từng mét vuông vỉa hè.
Vỉa hè TP.HCM không thể chỉ nhìn dưới góc độ xử lý lấn chiếm
Kể từ đầu năm 2026, Công an TP.HCM đã đồng loạt ra quân lập lại trật tự đô thị, phối hợp tuyên truyền, vận động và xử lý các trường hợp lấn chiếm lòng đường, vỉa hè trên toàn địa bàn. Theo thống kê, khoảng 70% tuyến đường phức tạp đã có chuyển biến tích cực, tình trạng chợ tự phát giảm khoảng 50%, trong khi nhiều khu vực quanh bệnh viện, trường học ghi nhận mức giảm lấn chiếm gần 80%.
Vỉa hè TP.HCM thông thoáng sau khi lực lượng chức năng ra quân xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè.
Chuyên gia hiến kế quản vỉa hè TP.HCM: Buôn bán theo giờ, phân vùng khai thác.
Anh Lê Đức Sĩ (P.Gò Vấp, TP.HCM) cho biết trước đây nhiều tuyến vỉa hè bị hàng quán và xe cộ chiếm gần hết lối đi khiến người dân phải đi xuống lòng đường. Theo anh, sau đợt ra quân của cơ quan chức năng, tình trạng lấn chiếm đã giảm đáng kể, hàng quán cũng bày bán gọn gàng hơn nên việc đi lại thuận tiện hơn trước. "Nói chung tôi thấy đường xá và vỉa hè mọi người đi lại thuận tiện hơn", anh nói.
Theo tôi, trước đây vỉa hè bị lấn chiếm để buôn bán và để xe nên người đi bộ khó di chuyển. Sau khi cơ quan chức năng ra quân xử lý, vỉa hè đã thông thoáng hơn nên việc đi lại thuận tiện hơn trước.
Anh LÊ ĐỨC SĨ - P.Gò Vấp, TP.HCM
Cùng cảm nhận, chị Trần Trúc Ly (P.Xóm Chiếu, TP.HCM) cho biết trước đây chị thường phải đi xuống lòng đường do nhiều người lấn chiếm vỉa hè để buôn bán. Theo chị, việc di chuyển giữa dòng xe đông đúc khiến chị không khỏi lo lắng vì nguy cơ va chạm luôn hiện hữu. "Bây giờ mọi người đi thoải mái hơn, không lấn chiếm nữa nên mình đi cảm giác an toàn hơn", chị chia sẻ.
Tuy nhiên, phía sau những vỉa hè thông thoáng hơn, nhiều hộ buôn bán nhỏ vẫn không khỏi lo lắng khi kế sinh nhai lâu nay bị thu hẹp. Theo TS Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, câu chuyện vỉa hè thực chất là bài toán dân sinh và quản lý đô thị đã tồn tại nhiều năm nay vì đây vừa là hạ tầng giao thông vừa là nơi mưu sinh của rất nhiều người lao động.
Vị chuyên gia này cho rằng TP.HCM cần có những quy định chung nhưng phải linh hoạt theo từng khu vực cụ thể. Theo ông, những nơi có lưu lượng giao thông cao cần ưu tiên tuyệt đối cho việc lưu thông, trong khi các khu vực ít ùn tắc hơn có thể xem xét cho phép sử dụng một phần vỉa hè để hỗ trợ sinh kế người dân. "Phải có giải pháp hài hòa lợi ích, một bên đảm bảo lưu thông, một bên đảm bảo nhu cầu mưu sinh của người dân", TS Võ Kim Cương nói.
Phần vỉa hè thông thoáng đảm bảo an toàn cho người đi bộ.
Theo ông, người dân cũng không thể lấy lý do mưu sinh để xâm hại lợi ích công cộng. Trong những khu vực bắt buộc phải giải tỏa nhằm đảm bảo giao thông, nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tạo điều kiện ổn định cuộc sống cho người dân bị ảnh hưởng.
Có thể phân vùng, sử dụng vỉa hè theo khung giờ phù hợp
TS Võ Kim Cương cho rằng không phải lúc nào đường giao thông cũng sử dụng hết công suất nên TP.HCM hoàn toàn có thể tổ chức khai thác vỉa hè theo khung giờ hoặc theo từng khu vực cụ thể.
Có một đặc điểm chung là đối với các đường giao thông thì không phải lúc nào nó cũng được sử dụng hết công suất mà có những lúc sẽ tắc nghẽn nhưng cũng có những lúc rất vắng. Vì vậy nếu mình khéo léo thì mình hoàn toàn có thể tổ chức việc sử dụng theo những giờ nhất định. Ví dụ ban đêm có thể sử dụng làm phố đêm nhưng ban ngày vẫn phải để cho giao thông.
TS VÕ KIM CƯƠNG, Nguyên Phó KTS trưởng TP.HCM
Ông cũng cho rằng tại một số khu vực đặc trưng, vỉa hè không chỉ mang ý nghĩa giao thông mà còn là không gian văn hóa xã hội của đô thị. Vì vậy, thay vì cấm hoàn toàn, thành phố có thể quy hoạch các tuyến phố đi bộ hoặc khu vực sử dụng vỉa hè có kiểm soát, đồng thời tổ chức lại giao thông ở những khu vực xung quanh để giảm ảnh hưởng đến việc đi lại.
Tại khu phố ẩm thực Phan Xích Long, nhiều ý kiến cho rằng nếu được quy hoạch bài bản, các tuyến phố ẩm thực hay khu kinh doanh tập trung không chỉ giúp đảm bảo trật tự đô thị mà còn có thể trở thành điểm nhấn du lịch và văn hóa của TP.HCM.
Anh Nguyễn Tiến Phúc (P.Bình Thạnh, TP.HCM) cho rằng với những quán vỉa hè nằm ngoài khu quy hoạch, cần cải thiện không gian và cách bố trí để đảm bảo gọn gàng hơn. Theo anh, các tuyến phố ẩm thực tập trung cũng nên được đầu tư về mặt tiền và không gian để thu hút khách tốt hơn.
Tại khu phố ẩm thực Phan Xích Long, khi thành phố bắt đầu lên đèn, nhiều quán ăn vỉa hè cũng dần đông khách.
Nhiều bạn trẻ chọn ăn uống vỉa hè vì không gian thoáng mát.
Nghịch lý vỉa hè: Người dân "thèm" được đóng tiền còn hơn ôm đồ... chạy
Trong khi đó, anh Hồ Đắc Hòa (P.Dĩ An, TP.HCM) cho biết điều khiến anh thích ngồi ở các quán vỉa hè là cảm giác được quan sát nhịp sống thành phố sau cả ngày làm việc trong văn phòng. Theo anh, không khí ngoài trời mang lại cảm giác gần gũi và khác biệt so với việc ngồi trong không gian kín.
Còn vào ban ngày, bà Lê Thị Hồng Châu (P.Sài Gòn, TP.HCM) cho rằng ngồi uống nước trên vỉa hè tạo cảm giác thoáng đãng và phù hợp với nhịp sinh hoạt của nhiều người lớn tuổi. "Mình uống vỉa hè nó thoáng mát, nhìn phong cảnh thiên nhiên cho nó đẹp", bà nói.
Nhiều người cho rằng ngồi ở vỉa hè mang lại cảm giác thoáng đãng, gần gũi hơn.
Anh Trần Tùng Hiển (P.Hiệp Bình, TP.HCM) nhận định nhu cầu ngồi ở vỉa hè đôi khi xuất phát từ sự tiện lợi và linh động trong sinh hoạt hằng ngày. Theo anh, nhiều người chỉ cần một chỗ ngồi nhanh để gặp bạn bè hoặc xử lý công việc trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, anh cũng cho rằng việc lấn chiếm quá mức sẽ gây ảnh hưởng đến an ninh, giao thông và trật tự đô thị. "Quan trọng là sự quản lý, phân bổ của chính quyền như thế nào thôi", anh nói.
Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Duy Thành cho rằng nếu được quy hoạch và quản lý hợp lý, vỉa hè hoàn toàn có thể trở thành một phần của văn hóa đô thị, du lịch và kinh tế đêm của TP.HCM. Ông dẫn ví dụ về các khu ẩm thực tập trung tại Singapore với mức thuê phù hợp cho người lao động yếu thế.
Ở Singapore có những khu vực trung tâm ẩm thực có giá thuê rất rẻ để tạo kế sinh nhai cho những người nhập cư, những người khó khăn hay những người yếu thế trong xã hội. Họ có một nơi tập trung và nhờ những nơi tập trung như vậy thì cũng giúp cho du khách, giúp cho người dân tiếp cận được những món ăn đường phố được vệ sinh an toàn, được sạch sẽ, được phân định về trách nhiệm và quản lý được dòng tiền, quản lý được nguồn thu. Nó tạo ra một sự hoàn chỉnh trong vấn đề quy hoạch về tập trung.
Ông NGUYỄN DUY THÀNH, Chuyên gia Quản lý Bất động sản
Theo ông Thành, TP.HCM cũng có thể phát triển các tuyến vỉa hè kiểu mẫu theo từng khu vực và khung giờ phù hợp, tương tự mô hình phố cà phê vỉa hè ở Paris hay các khu phố đêm tại nhiều nước châu Á. Ông cho rằng những khu vực lõi trung tâm có thể được cho thuê vỉa hè có kiểm soát bằng công nghệ và thời gian cụ thể, trong khi các vùng ven nên phát triển các khu ẩm thực tập trung hoặc phố đêm để vừa đảm bảo mỹ quan đô thị vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Trên cùng một khoảng không nhỏ, đó vừa là lối đi của người bộ hành, vừa là nơi mưu sinh của nhiều lao động nghèo, đồng thời cũng là một phần nhịp sống rất riêng của thành phố.
Có thể thấy, câu chuyện vỉa hè ở TP.HCM chưa bao giờ chỉ là chuyện "dẹp" hay "không dẹp". Bởi trên cùng một khoảng không nhỏ, đó vừa là lối đi của người đi bộ, vừa là nơi mưu sinh của nhiều lao động nghèo, đồng thời cũng là một phần nhịp sống rất riêng của thành phố.
Vì vậy, bài toán đặt ra có lẽ không nằm ở việc xóa bỏ hoàn toàn kinh tế vỉa hè mà là cách tổ chức và quản lý ra sao để vừa giữ được trật tự đô thị, vừa không đẩy những người yếu thế ra khỏi cơ hội mưu sinh cuối cùng của họ. Sau cùng, điều người dân mong mỏi có lẽ không chỉ là những vỉa hè thông thoáng hơn mà còn là một cách quản lý đủ hài hòa để người cần lối đi có thể đi an toàn, còn người cần kế sinh nhai cũng không bị bỏ lại phía sau.
