Hội thảo khoa học đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh về quy hoạch tổng thể sau hợp nhất đã diễn ra, nhằm triển khai Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố trong kỷ nguyên mới. Sự kiện này đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong việc định vị TP.HCM trong mạng lưới thành phố toàn cầu.
Định vị TP.HCM trong mạng lưới thành phố toàn cầu
Phát biểu khai mạc, đồng chí Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân TP.HCM nhấn mạnh: Sau khi hợp nhất, TP.HCM trở thành một siêu đô thị, trung tâm kinh tế, tâm điểm thu hút đầu tư và động lực tăng trưởng lớn nhất Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á. Thành phố hiện đóng góp hơn 23% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và 20,7% kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước. Đồng chí cho rằng việc xây dựng quy hoạch tổng thể có ý nghĩa chiến lược đặc biệt, nhằm định hình mô hình phát triển tích hợp, đồng bộ về không gian, hạ tầng, kinh tế-xã hội; tối ưu hóa nguồn lực; nâng cao chất lượng sống; tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế của thành phố trong vùng Đông Nam Bộ, cả nước và khu vực.
Bốn nhóm vấn đề trọng tâm của quy hoạch
Các đại biểu tập trung thảo luận bốn nhóm vấn đề chính:
- Khung chiến lược phát triển kinh tế-xã hội: Xác định vị thế chiến lược của TP.HCM trong chuỗi giá trị toàn cầu với năm trụ cột kinh tế đột phá gồm công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển, hàng không và khu mậu dịch tự do; trung tâm tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế và khoa học-công nghệ.
- Định hướng cấu trúc không gian đô thị: Phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, tích hợp và bền vững; tái cấu trúc không gian sau hợp nhất; phát huy lợi thế từng khu vực gắn với bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử và sinh thái.
- Phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật: Xây dựng đồng bộ, hiện đại; tăng cường kết nối giao thông vùng, cảng biển, hàng không; phát triển năng lượng, cấp thoát nước và hạ tầng số trên nền tảng công nghệ tiên tiến.
- Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường: Ứng phó biến đổi khí hậu; bảo tồn hệ sinh thái; thúc đẩy phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực chống chịu đô thị.
Hướng tới mô hình vùng đại đô thị cạnh tranh toàn cầu
Tiến sĩ Trần Du Lịch, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, nhận định: TP.HCM không còn là đô thị đơn lẻ mà đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị (Megacity region) như Thượng Hải, Tokyo, Seoul hay vùng đô thị New York. Do đó, quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 100 năm cần chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang xây dựng một trung tâm kinh tế-đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu; từ quy hoạch đất sang quy hoạch hệ sinh thái kinh tế. Ông nhấn mạnh: “Quy hoạch mới phải trả lời câu hỏi ngành kinh tế nào tạo giá trị gia tăng cao nhất, con người sẽ sống và làm việc thế nào, hệ thống hạ tầng nào giúp tăng năng suất đột phá và nhân tố nào đảm bảo phát triển bền vững, bao trùm, thích ứng biến đổi khí hậu.”
Về tầm nhìn 100 năm, ông Trần Du Lịch cho rằng cần làm rõ mục tiêu và chỉ tiêu cho từng thời kỳ: 2035, 2045, 2075. Quy hoạch hiện đại không chỉ hỏi thành phố sẽ xây thêm gì, mà quan trọng hơn là trong 25, 50, 100 năm tới, thành phố sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các thành phố toàn cầu của châu Á và thế giới. Ông cũng đề xuất các mục tiêu cụ thể: chuyển từ kinh tế thâm dụng lao động sang thâm dụng công nghệ; từ đô thị công nghiệp sang đô thị dịch vụ trí thức và tài chính; lấy dữ liệu và tài sản số làm nguồn lực sản xuất mới; chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu; phát triển kinh tế biển và logistics quốc tế; nâng cấp thể chế; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Ông bày tỏ kỳ vọng thành phố sẽ có bản quy hoạch 25 năm với tầm nhìn 100 năm, thể hiện khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới, cụ thể hóa Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, tạo động lực để TP.HCM có vị trí xứng đáng trong mạng lưới thành phố toàn cầu vào năm 2050.
Nâng tầm vị thế từ chiến lược siêu đô thị biển
Tiến sĩ, kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh Nghị quyết 09 đã đưa ra các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể có ý nghĩa lớn. Để đạt được, công tác quy hoạch phải trúng, đúng, khoa học, phù hợp với nhu cầu phát triển và hội nhập quốc tế. Ông cho rằng quốc tế nhìn thấy vai trò của TP.HCM không chỉ với Việt Nam mà với Đông Nam Á và thế giới; do đó, không thể tách rời quy hoạch thành phố với quy hoạch vùng. Đồng thời, cần nhìn nhận TP.HCM là một siêu đô thị biển.
Ông Trần Ngọc Chính nhấn mạnh: “Khi nói đến vùng, cần tính toán đầy đủ quan hệ giữa TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, đặc biệt với Biển Đông, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và các tuyến kết nối qua cửa khẩu quốc tế. Phải tính đến mối quan hệ của thành phố với toàn cầu.” Hiện nay, TP.HCM sở hữu khu vực cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam và hệ thống cảng biển lớn nhất cả nước; là trung tâm khai thác dầu khí lớn nhất từ năm 1979 đến nay. Bờ biển thành phố đẹp, với Vũng Tàu là một trong những đô thị nghỉ dưỡng biển tốt nhất, cùng Côn Đảo và Cần Giờ với dự án đô thị biển đặc biệt.
“TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính mà cần làm rõ hơn vị thế và vai trò của một đô thị biển, thậm chí là siêu đô thị biển của khu vực Biển Đông. Vai trò khai thác mặt tiền Biển Đông là lợi thế đặc biệt quan trọng. Vì vậy, cần làm rõ vị thế này trong quy hoạch phát triển”, ông Chính nhấn mạnh.
Hội thảo cũng nhận được nhiều chia sẻ từ các đại biểu đại diện cơ quan, tổ chức nước ngoài, góp phần làm phong phú thêm cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch tổng thể TP.HCM trong tương lai.
