TP.HCM đối mặt áp lực công việc khổng lồ sau sáp nhập hành chính
Sau quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính và bỏ cấp huyện, TP.HCM hiện có nhiều phường với quy mô dân số vượt ngưỡng 100.000 người. Đáng chú ý, một số phường và xã như Dĩ An, Hiệp Bình, Tăng Nhơn Phú và Bà Điểm thậm chí đạt trên 200.000 dân. Tình trạng này đã tạo ra gánh nặng công việc đáng kể cho đội ngũ cán bộ, công chức tại cơ sở.
Theo chia sẻ từ lãnh đạo các phường, xã với báo chí, khối lượng công việc khổng lồ buộc nhân sự phải làm thêm giờ thường xuyên, kể cả vào cuối tuần. Áp lực càng trở nên nghiêm trọng hơn khi nhiều công chức quyết định thôi việc để hưởng trợ cấp theo chính sách chung. Thêm vào đó, từ tháng 6/2026, việc chấm dứt sử dụng người hoạt động không chuyên trách tại các phường, xã sẽ khiến công việc dồn lên những người còn lại.
Cơ chế biên chế cứng bộc lộ nhiều bất cập
Một lãnh đạo phường cho biết: "Cán bộ, công chức phường hiện phải đảm nhận hai nhiệm vụ: công việc truyền thống của cấp phường và các nhiệm vụ mới được chuyển xuống từ quận, sở ngành." Trong bối cảnh này, việc duy trì cơ chế biên chế cứng với tối đa 70 người cho phường và 50 người cho xã đang bộc lộ rõ nhiều hạn chế, đặc biệt tại các khu vực có dân số lớn và tốc độ đô thị hóa nhanh.
Tại một hội thảo gần đây, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM, nhấn mạnh rằng thành phố được định hướng trở thành đô thị tầm khu vực và tiến tới đô thị toàn cầu. Tuy nhiên, thể chế hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển này. Ông cho rằng sau gần 10 năm triển khai ba nghị quyết đặc thù, thực tiễn đã xuất hiện nhiều vấn đề mới cùng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, do đó việc đánh giá và điều chỉnh thể chế là hết sức cần thiết.
Đề xuất phân quyền thực chất và quản trị theo kết quả
GS Vinh đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế cho mô hình đô thị đặc biệt theo hướng trao quyền thực chất cho TP.HCM. Ông nhấn mạnh: "Cải cách thể chế cần tập trung vào hiệu quả thực thi, năng lực tổ chức và động lực chính sách. Thành phố nên chuyển từ tư duy 'xin cơ chế' sang 'thiết kế thể chế phát triển'." Thể chế mới phải cho phép điều hành chính sách linh hoạt, phù hợp với đặc thù của một siêu đô thị, hướng tới xây dựng thể chế kiến tạo phát triển thay vì chỉ quản lý hành chính truyền thống.
Ông cũng lưu ý việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải gắn liền với phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi. Trong năm 2025, các cải cách sẽ được thúc đẩy dựa trên nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". GS Vinh giải thích: "Phân quyền nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo và cơ chế 'xin - cho', nhưng chỉ hiệu quả khi đi đôi với thẩm quyền tài chính, nhân lực chất lượng cao và công cụ điều hành tương xứng."
Nâng tầm cơ chế đặc thù và học hỏi từ luật Thủ đô
Thực tế triển khai các nghị quyết của Quốc hội tại TP.HCM cho thấy nhiều cơ chế đặc thù đã phần nào gỡ vướng các điểm nghẽn về tổ chức bộ máy và quản lý biên chế ở cấp cơ sở. Từ Nghị quyết 54/2017 đến Nghị quyết 98/2023, thành phố được thí điểm cơ chế chủ động hơn trong sắp xếp tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Thay vì áp dụng khung cứng như các địa phương khác, TP.HCM có thể điều chỉnh cơ cấu tổ chức theo yêu cầu quản lý đô thị, quy mô dân số và tốc độ phát triển kinh tế - xã hội.
Điểm đáng chú ý là cơ chế phân cấp, ủy quyền được mở rộng, giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc và giảm tầng nấc trung gian. HĐND và UBND TP.HCM có thêm thẩm quyền quyết định trong nhiều lĩnh vực từ đầu tư, tài chính đến quy hoạch, qua đó tạo điều kiện để bộ máy vận hành linh hoạt hơn. Bên cạnh đó, thành phố cũng được sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư để chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức, góp phần giữ chân nhân lực có năng lực trong khu vực công.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những cơ chế trên vẫn mang tính thí điểm và chưa tạo được khung pháp lý ổn định, lâu dài. Do đó, TP.HCM nên kế thừa và nâng tầm các cơ chế đặc thù về tổ chức bộ máy, biên chế, đồng thời đưa vào luật Đô thị đặc biệt để tạo bộ khung vững chắc cho việc vận hành siêu đô thị. Thành phố cũng có thể tham khảo cơ chế vượt trội từ luật Thủ đô, nơi Hà Nội được quyền xác định số lượng biên chế dựa trên vị trí việc làm, quy mô dân số và khối lượng công việc thực tế.
Chuyển đổi sang quản trị theo kết quả để tối ưu hóa nguồn lực
TS Dư Phước Tân, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng không chỉ tập trung vào số lượng biên chế mà còn phải chuyển cách tiếp cận từ quản lý theo chức năng sang quản trị theo kết quả, lấy hiệu quả cuối cùng làm thước đo. Ông dẫn chứng trường hợp dự án Khu tái định cư Vĩnh Lộc B: dù được xây dựng hoàn chỉnh nhưng vắng người ở do thiếu hạ tầng tiện ích và cơ hội việc làm.
Theo TS Tân, với cách tiếp cận theo kết quả, trách nhiệm không dừng ở việc "xây xong" mà phải đảm bảo người dân có thể vào ở và ổn định cuộc sống. Điều này đòi hỏi các cơ quan liên quan phải phối hợp đồng bộ từ thiết kế, hạ tầng xã hội đến tạo sinh kế, thay vì thực hiện rời rạc theo từng nhiệm vụ chuyên môn. "Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích như tối ưu hóa nguồn lực, làm rõ trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ, thúc đẩy đổi mới và phát triển năng lực đa chiều cho đội ngũ", TS Tân nhấn mạnh.
Đảm bảo minh bạch trong xây dựng luật Đô thị đặc biệt
UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch triển khai tổng kết Nghị quyết 31/2022 của Bộ Chính trị, đồng thời xây dựng dự thảo nghị quyết mới và nghiên cứu, đề xuất lập hồ sơ xây dựng luật riêng (luật Đô thị đặc biệt). Trọng tâm của kế hoạch là rà soát, đánh giá toàn diện việc thực hiện Nghị quyết 31/2022 và các chương trình, kế hoạch liên quan.
TP.HCM sẽ tập trung phân tích hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù đã ban hành, làm rõ mức độ đóng góp đối với tăng trưởng và phát triển. Đây sẽ là cơ sở để thành phố đề xuất các quan điểm, chủ trương và giải pháp mới, thể chế hóa bằng luật. UBND TP.HCM yêu cầu xây dựng dự thảo luật phải tuân thủ quy định, bảo đảm minh bạch, không để xảy ra tình trạng cài cắm lợi ích, phát sinh tiêu cực, tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển tiếp.
