Ngày 2.6, Hội đồng Nhân dân TP.HCM đã tổ chức hội thảo với chủ đề "Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm", thu hút sự tham gia của hàng trăm đại biểu và chuyên gia. Tại sự kiện, tiến sĩ Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh rằng để TP.HCM phát triển bền vững, cần nhìn nhận thành phố như một đô thị biển, thậm chí là siêu đô thị biển.
Lợi thế cảng biển và dầu khí
Theo ông Chính, TP.HCM sở hữu đường bờ biển dài, khu vực cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam và hệ thống cảng biển hàng đầu cả nước. Đặc biệt, cảng Cái Mép - Thị Vải có độ sâu luồng tàu từ 15 đến 17 mét, được thiên nhiên che chắn, với công suất quy hoạch khoảng 200 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. "Đây là khu vực cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam, nằm gần tuyến hàng hải quốc tế, là lợi thế mà nhiều quốc gia mong muốn có được," ông Chính nhận định.
Bên cạnh đó, TP.HCM còn là trung tâm khai thác dầu khí lớn nhất cả nước, với Vũng Tàu là trung tâm của hệ thống giàn khoan phía nam, có tác động sâu rộng đến nền kinh tế quốc gia. Bờ biển của Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.HCM dài và đẹp, cùng với dự án đô thị biển Cần Giờ đang triển khai, tạo nên những lợi thế mới. Ông Chính khẳng định: "TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính mà cần làm rõ hơn vị thế và vai trò của một đô thị biển, thậm chí là siêu đô thị biển của khu vực Biển Đông, không chỉ đối với Việt Nam mà còn với cả Đông Nam Á."
Ông cũng khuyến nghị đơn vị tư vấn cần làm rõ hơn vai trò của đặc khu Côn Đảo, ví như một "chiến hạm nổi" trên Biển Đông, với hệ thống cảng thuận lợi và đóng góp quan trọng vào sự phát triển của thành phố. Từ trung tâm TP.HCM, có thể đến Côn Đảo bằng đường hàng không trong thời gian ngắn.
Quản trị chống ngập từ sớm
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần du lịch Vietravel, đề nghị chuyển triết lý phát triển từ "bám sông, hướng biển" sang "bám sông, vươn biển". "Nếu chỉ là hướng biển thì dễ bị đóng khung sự phát triển. Chúng ta nên xoay trục từ thành phố ven sông sang đại đô thị ven biển," ông Kỳ đề xuất. Ông nhấn mạnh TP.HCM nên giữ triết lý quy hoạch không chống lại thiên nhiên, biến sông nước và biển thành tài sản chiến lược, phát triển kinh tế không đánh đổi với khả năng tồn tại của thành phố sau 100 năm.
Một vấn đề cấp bách được ông Kỳ nêu ra là tốc độ sụt lún và ngập nước ở TP.HCM gia tăng nhanh chóng. Trước đây, mực nước ngập chỉ 1,32 mét, nay đã tăng lên 1,52 mét, tốc độ lún bình quân cũng cao. Dự báo đến năm 2050, chi phí chống ngập sẽ rất lớn, do đó TP.HCM cần quản trị chống ngập ngay từ bây giờ. "Việc đầu tiên là quy hoạch cốt nền. Sau 50 năm đất nước thống nhất, TP.HCM vẫn chưa có cốt nền, làm quy hoạch trăm năm không thể không có cốt nền," ông Kỳ nói.
Ông đề xuất cốt nền cụ thể: khu trung tâm cao 3 mét, khu vực bám sông Sài Gòn là 3,5 mét, và khu vực Cần Giờ là 4 mét. Với cốt nền này, đến năm 2050, TP.HCM mới không bị chìm. Đối với Cần Giờ, ông cảnh báo nếu không tính kỹ cốt nền, khu vực này sẽ bị ngập do đất bồi và việc xây dựng công trình cao tầng có thể chặn dòng nước ngầm, gây tác động đến thủy văn. "Chúng ta lấn biển đến đâu thì thủy triều cao lên đến đó. Cần hết sức thận trọng khi xây dựng công trình lớn, đại đô thị ra phía biển, phải cân nhắc dòng chảy, biến đổi khí hậu và môi trường, để tránh để lại hậu quả cho con cháu," ông Kỳ khuyến nghị.
5 cực động lực và 5 trục chiến lược
Tại hội thảo, tiến sĩ Sầm Minh Tuấn, Phó giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị, quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng), đã báo cáo tóm tắt các định hướng chiến lược cho tăng trưởng kinh tế và tổ chức không gian trong quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm. Ông cho biết nhiệm vụ của quy hoạch không chỉ là phép cộng địa giới hành chính, mà là phép nhân của động lực phát triển, hội tụ nguồn lực, bổ sung dư địa để hình thành siêu đô thị toàn cầu.
Theo đó, cấu trúc không gian đô thị chuyển từ đơn tâm sang đa cực, đa trung tâm và tiến hóa sang mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới (Polycentric Hyper City). Mô hình này tổ chức không gian theo 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cụ thể, 5 cực động lực gồm: cực lõi trung tâm quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía đông, cực công nghiệp - logistics phía bắc, cực cảng biển - thương mại tự do phía nam - năng lượng, và cực biển - du lịch. 5 trục chiến lược bao gồm: trục công nghiệp - logistics đa phương thức, mạng lưới hạ tầng đô thị đa tầng, trục kinh tế Bắc - Nam, trục kinh tế Đông - Tây và trục xanh - xanh dương.
"Trọng tâm của mô hình không phải là mở rộng đô thị dàn trải mà là tập trung nguồn lực vào các cực, các trục chiến lược, hình thành mạng lưới hạ tầng đa tầng, bảo vệ và tái tạo không gian sinh thái tự nhiên," tiến sĩ Tuấn nhấn mạnh.
