Trong suốt nửa thế kỷ qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã nhiều lần được Trung ương tin tưởng giao thử nghiệm những cơ chế mới, từ đó rút ra kinh nghiệm cho phạm vi rộng lớn hơn. Đây là dấu ấn của một thành phố đi trước, mở lối, luôn sẵn sàng đổi mới tư duy và cách làm để thúc đẩy phát triển.
Thực tiễn sôi động – chất liệu cho cải cách
Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, đầu mối giao thương lớn, nơi hội tụ đông dân cư, doanh nghiệp và nguồn lực kinh tế sôi động. Chính nhịp sống phát triển mạnh mẽ đã khiến những giới hạn của cơ chế cũ bộc lộ sớm, rõ và gay gắt hơn. Ngay sau giải phóng, thực tiễn sản xuất, phân phối, lưu thông hàng hóa và tổ chức đời sống dân sinh tại thành phố đã đặt ra những câu hỏi mà tư duy quản lý cũ không thể né tránh. Từ đó, thành phố cho thấy một điều có ý nghĩa mở đường: muốn phát triển thì không thể để thực tiễn bị bó chặt trong những khuôn khổ lạc hậu.
Vai trò đi đầu trong thời kỳ đổi mới
Bước vào thời kỳ đổi mới, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi sớm xuất hiện và phát triển mạnh khu vực kinh tế nhiều thành phần. Kinh tế tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, khu chế xuất, khu công nghiệp đã cho thấy sức sống và đóng góp ngày càng rõ rệt. Thực tiễn ấy không chỉ tạo thêm việc làm, của cải và nguồn thu cho ngân sách, mà quan trọng hơn, nó góp phần làm thay đổi nhận thức về động lực phát triển. Đổi mới không chỉ là điều chỉnh chính sách kinh tế, mà sâu xa là tháo gỡ thể chế để giải phóng sức sản xuất, khơi thông nguồn lực xã hội, mở đường cho đầu tư, sáng tạo và khát vọng vươn lên.
Thí điểm cơ chế mới – hai tầng ý nghĩa
Trung ương nhìn thấy ở thành phố khả năng mở đường từ thực tiễn. Vì thế, trong nhiều giai đoạn, thành phố luôn được giao thí điểm những cơ chế mới về quản lý kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư, đất đai, tổ chức bộ máy và quản trị đô thị. Mỗi cơ chế thí điểm mang hai tầng ý nghĩa: một mặt tháo gỡ vướng mắc cụ thể để thành phố phát triển nhanh hơn; mặt khác tạo cơ sở thực tiễn để Trung ương tổng kết, đánh giá, hoàn thiện và từng bước mở rộng thành kinh nghiệm chung cho cả nước. Thành phố đi trước không phải để nhận ưu ái riêng, mà để thử sức với cái mới trong điều kiện áp lực lớn nhất, đòi hỏi cao nhất.
Thành phố – đầu tàu về thử nghiệm và cải cách thể chế
Khi một cơ chế mới vận hành hiệu quả ở Thành phố Hồ Chí Minh, giá trị của nó trở thành gợi ý quý cho cải cách quốc gia. Khi bất cập bộc lộ rõ, đó là tín hiệu cho thấy thể chế chung cần xem xét lại. Thành phố không chỉ là đầu tàu kinh tế, mà còn là đầu tàu về thử nghiệm, cải cách và mở lối thể chế. Điều này càng có ý nghĩa khi đất nước đặt yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh phân cấp, chuyển từ tư duy quản lý bao cấp sang Nhà nước kiến tạo phát triển, coi đổi mới sáng tạo, khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và hạ tầng hiện đại là trụ cột tăng trưởng mới. Nhiều lần, Thành phố Hồ Chí Minh đã đảm đương vai trò kiểm nghiệm thực tiễn cho những định hướng này.
Phẩm chất năng động và niềm tin từ Trung ương
Nửa thế kỷ qua cho thấy phẩm chất riêng của thành phố: càng trong khó khăn, nhu cầu đổi mới càng rõ; càng trong sức ép, bản lĩnh dám nghĩ dám làm càng bộc lộ mạnh. Trung ương tin tưởng giao thí điểm không chỉ vì thành phố lớn, mà còn vì truyền thống năng động, sáng tạo, đội ngũ cán bộ bám sát thực tiễn, dám chịu trách nhiệm, cộng đồng doanh nghiệp giàu sức bật và sức dân mạnh mẽ. Những yếu tố này tạo nền tảng để cái mới đi vào cuộc sống, va đập với thực tiễn và trưởng thành.
Ý nghĩa rộng lớn của thành công trong cải cách
Mỗi bước phát triển mới của đất nước đều cần địa bàn đủ năng lực đi trước, thử trước và mở trước. Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang đảm nhận vai trò đó với tầm vóc ngày càng lớn. Thành phố không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn góp phần mở lối cho cả nước. Mỗi thành công trong cải cách và đổi mới thể chế ở thành phố đều mang ý nghĩa rộng hơn ranh giới hành chính, là thành công của tư duy phát triển mới, của bản lĩnh dám thay đổi và niềm tin vào sức mạnh thực tiễn. Trong giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu rộng, vai trò mở đường về thể chế của thành phố càng trở nên quan trọng. Thành phố cần tiếp tục là nơi Trung ương tin tưởng giao thử nghiệm những mô hình mới, công cụ quản trị mới, chính sách mới để tạo thêm động lực phát triển cho đất nước. Đó vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn lao của một thành phố mang tên Bác.
Thạc sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn
