Đúng ngày này 50 năm trước, ngày 2/7/1976, Quốc hội ra nghị quyết chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn-Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Trong nửa thế kỷ qua, từ những ngày đầu sau giải phóng, thành phố đã hồi sinh kỳ diệu, đạt nhiều thành tựu rực rỡ về kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ.
Những quyết sách 'xé rào' táo bạo
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP HCM, cho biết những ngày đầu giải phóng, kinh tế thành phố vô cùng khó khăn. Thay vì chờ Trung ương tháo gỡ, thành phố đã chủ động tìm mọi cách để 'tự cởi trói' bằng cơ chế 'xé rào', 'bung ra' táo bạo. Những quyết sách đột phá ấy không chỉ giải quyết áp lực thực tế mà còn gợi mở tư duy cải cách, cung cấp luận cứ thực tế cốt lõi, tạo tiền đề lý luận quan trọng cho đường lối Đổi mới năm 1986. 'Đó là những dấu ấn quan trọng về cả mặt lý luận và thực tiễn', ông Trực khẳng định.
Vai trò tiên phong kiến tạo thể chế
Với truyền thống năng động, dám nghĩ dám làm, suốt 50 năm qua, thành phố đi đầu trong đổi mới sáng tạo, là cái nôi thử nghiệm các cơ chế, chính sách, nơi sản sinh nhiều mô hình kinh tế mới, được cụ thể hóa bằng chính sách, thậm chí trở thành luật. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệp, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ Dầu Một, nhận định đóng góp lớn nhất, có giá trị lâu dài và mang ý nghĩa lan tỏa cao nhất của thành phố cho đất nước chính là vai trò tiên phong trong việc kiến tạo, thử nghiệm thực tiễn và hoàn thiện thể chế phát triển.
Về mặt thực tiễn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Xuân Biên, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nhấn mạnh: 'Trong suốt 50 năm qua, thành phố luôn giữ vai trò trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế; là đầu tàu tăng trưởng và cực phát triển quan trọng của đất nước'. Ông chỉ ra rằng trong 5 Nghị quyết của Bộ Chính trị về TP HCM (1982, 2002, 2012, 2022, 2026) đều khẳng định vị trí 'trung tâm kinh tế lớn', 'đô thị lớn nhất nước' và ba lần nói đến vai trò 'đầu tàu'.
Những con số ấn tượng
Điều này được minh chứng bằng những con số cụ thể. Giai đoạn 1991-1995, tăng trưởng kinh tế thành phố đạt trung bình 12,62%/năm. Tính đến năm 2024, GRDP của thành phố đạt hơn 1,7 triệu tỷ đồng; tổng thu ngân sách hơn 502.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 27% cả nước. Đặc biệt, từ sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu (ngày 1/7/2025), quy mô kinh tế thành phố ước đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng, chiếm 23,5% tổng GDP cả nước.
Sự phát triển của TP HCM không dừng lại ở số lượng mà đã dịch chuyển mạnh mẽ về chất lượng. Nền kinh tế dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số đang dần thay thế các ngành công nghiệp thâm dụng lao động truyền thống. Với môi trường đầu tư hấp dẫn, nơi đây thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước, trong đó có nhiều tập đoàn kinh tế lớn. Riêng năm 2025, thành phố thu hút vốn FDI đạt 8,1 tỷ USD, tăng hơn 21% so cùng kỳ.
Khát vọng đô thị toàn cầu
Gần đây, Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP HCM trong kỷ nguyên mới chỉ ra: phát triển của thành phố chưa tương xứng tiềm năng, lợi thế; các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và quản trị đô thị chậm được tháo gỡ; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế. Trung ương kỳ vọng, trong kỷ nguyên mới, thành phố phát huy vai trò đô thị đặc biệt, tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đến năm 2075, thành phố sẽ trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng biến đổi khí hậu.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệp cho rằng bước vào kỷ nguyên mới, thách thức đặt ra cho thành phố sẽ lớn hơn, đa chiều và khó dự báo hơn. Tuy nhiên, với điểm tựa vững chắc từ những thành tựu đã đạt được, nguồn lực nội sinh dồi dào từ chiều sâu văn hóa và con người, cùng sự đồng lòng, quyết tâm luật hóa mô hình quản trị thông qua dự án Luật Đô thị đặc biệt sắp tới, thành phố hoàn toàn có đủ cơ sở khoa học và niềm tin lịch sử để thực hiện thành công khát vọng lớn lao, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân đối với thành phố mang tên Bác.
