Giữa tháng 7, tại công trường cầu Hiếu Liêm (phường Trị An) bắc qua sông Đồng Nai, thuộc dự án Nhà máy thủy điện Trị An, các kỹ sư và công nhân đang khẩn trương thi công những hạng mục cuối cùng sau khi hợp long, cùng với tuyến đường dẫn hai đầu cầu. Khi công trình hoàn thành, những chuyến phà đã phục vụ người dân nhiều năm qua sẽ chính thức dừng hoạt động.
Anh Nguyễn Quang Tuấn, người dân phường Trị An, chia sẻ: "Lâu nay qua sông Đồng Nai ở đây người dân đều đi phà, vì nếu đi quãng đường bộ vòng qua thủy điện Trị An để ra trung tâm phường sẽ rất xa. Chúng tôi mong cây cầu hoàn tất từng ngày để việc đi lại, giao thương sau này thuận lợi."
Kết nối hạ tầng, mở không gian phát triển
Cầu Hiếu Liêm chỉ là một trong nhiều hệ thống cầu, đường bộ kiên cố bắc qua sông Đồng Nai được đầu tư trong những năm gần đây, với nguồn lực lớn từ Nhà nước và doanh nghiệp. Các công trình này không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn tạo sức bật thúc đẩy kinh tế – xã hội cho khu vực. Từ vùng đất Nhơn Trạch công nghiệp hóa sôi động ở hạ lưu, ngược lên phía rừng già Vườn quốc gia Cát Tiên, nơi con sông đổ vào địa phận Đồng Nai tại xã Đak Lua, những cây cầu đang dần "nối những bờ vui", mở ra nhiều phương án phân bổ các hoạt động kinh tế – xã hội và kích hoạt không gian phát triển mới.
Nhờ sự phối hợp hiệu quả giữa lãnh đạo thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều công trình kết nối đã ra đời. Hai địa phương thống nhất khẩn trương triển khai các dự án cầu Hiếu Liêm 2, Thạnh Hội 2, Tân Hiền, Tân An, Xóm Lá... nhằm hoàn thiện trục "xương sống" kết nối liên hoàn. Trong tương lai gần, tuyến Metro số 1 kéo dài từ Suối Tiên vượt sông Đồng Nai về cửa ngõ trung tâm thành phố Đồng Nai được xem là lựa chọn ưu tiên.
Sức ép bảo tồn và phát triển
Tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh trong giai đoạn mới đặt ra không ít thách thức đối với nhiệm vụ bảo vệ "di sản" sông Đồng Nai, nhất là bảo đảm chất lượng nguồn nước và bảo tồn, phát huy giá trị các di tích văn hóa – lịch sử ven sông.
Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Trần Quang Toại nhấn mạnh, sông Đồng Nai cần được phát triển hài hòa, kết hợp giữa trên bờ và dưới nước, vừa bảo vệ di sản, vừa phát huy giá trị phục vụ phát triển kinh tế. Ông cho rằng nếu làm được điều này sẽ giải quyết được mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển: "Chỉ có cách vừa đẩy mạnh công cuộc đổi mới, vừa chú trọng bảo tồn thì mới giữ được những giá trị tinh thần quý báu và vị trí, địa điểm, di sản văn hóa, lịch sử ven sông."
Theo ông Toại, tốc độ phát triển hai bên bờ sông Đồng Nai hiện chưa cân đối. Khu vực Tân Hạnh, Tân Ba còn nhiều nhà cửa lụp xụp; phía Trấn Biên, Long Hưng khởi sắc hơn nhưng mới chỉ giải quyết được đường hành lang ven sông. Muốn kích hoạt lan tỏa phát triển và phát huy đúng mức giá trị cảnh quan, cần xây dựng những quảng trường lớn gắn liền bờ sông để tổ chức các sự kiện.
Bốn trụ cột quy hoạch ven sông
Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai đã thống nhất chủ trương, quyết sách về định hướng quy hoạch ven sông Đồng Nai từ Biên Hòa đến Nhơn Trạch với bốn nội dung chính:
- Phát triển không gian ven sông theo hướng tái thiết mạnh mẽ, đồng bộ, hiện đại, từng bước hình thành diện mạo đô thị ven sông đặc trưng của thành phố Đồng Nai.
- Nghiên cứu hình thành tuyến đường ven sông quy mô từ 8-10 làn xe, làm trục phát triển không gian chủ đạo ven sông; một số đoạn trong khu vực trung tâm Biên Hòa lịch sử có thể nghiên cứu mặt cắt phù hợp.
- Rà soát, sắp xếp và tái thiết các khu vực sử dụng đất ven sông, tổ chức lại dân cư và công trình hiện hữu không còn phù hợp với định hướng phát triển lâu dài, kết hợp tạo lập quỹ đất phát triển mới.
- Nghiên cứu tổ chức lại hệ thống cảng và bến thủy ven sông theo hướng tập trung, hợp lý; xem xét chuyển đổi chức năng các khu vực cảng nhỏ lẻ, phân tán hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển đô thị ven sông trong tầm nhìn dài hạn.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Nguyễn Phong An cho biết, căn cứ định hướng của Ban Thường vụ Thành ủy, UBND thành phố đã chỉ đạo các ngành, địa phương khẩn trương đẩy nhanh triển khai thực hiện. Đồng thời đề nghị các sở, ngành và UBND các xã, phường khi giải quyết các thủ tục liên quan đến đầu tư, quy hoạch, đất đai khu vực ven sông cần tuân thủ bảo đảm phù hợp chủ trương chung.
Hướng tới đô thị ven sông hiện đại
Nằm ở vị trí tiếp giáp Thành phố Hồ Chí Minh, với mặt sông Đồng Nai rộng gần 10 km², phường Biên Hòa đang huy động nguồn lực khai thác lợi thế không gian ven sông. Bí thư Đảng ủy phường Nguyễn Minh Bình cho biết, địa phương hướng tới hình thành dải đô thị ven sông hiện đại, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu; ưu tiên thu hút đầu tư vào dịch vụ, thương mại, văn hóa và du lịch. Các không gian công cộng mở, tuyến phố đi bộ, quảng trường, bến du thuyền, công viên cây xanh, giao thông ngầm, bãi đỗ xe ngầm và trung tâm thương mại sẽ được tổ chức nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống.
Bí thư Thành ủy Vũ Hồng Văn khẳng định, dải hành lang ven sông Đồng Nai là động lực tăng trưởng mới, mặt tiền cảnh quan sinh thái, văn hóa vô giá của thành phố nhưng chưa được đầu tư khai thác xứng tầm. Trục động lực này hiện còn bị chia cắt, manh mún bởi các dự án nhỏ lẻ phân lô bán nền, nhà xưởng, kho bãi thô sơ và bến thủy tự phát, chưa tạo được trục đại lộ cảnh quan không gian công cộng phục vụ nhân dân. Thành phố xác định việc tái thiết không gian đô thị ven sông là nhiệm vụ đột phá, mang ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn phát triển mới; từng bước thực hiện định hướng quy hoạch cấu trúc đô thị "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm".
Theo Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065, sông Đồng Nai được quy hoạch thành trục không gian chiến lược của thành phố, giữ vai trò trung tâm về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị. Đây cũng là cơ sở để khai thác hiệu quả tiềm năng giao thông đường thủy, gắn kết các cực tăng trưởng, thúc đẩy phát triển kinh tế, dịch vụ và du lịch bền vững.
Với quyết tâm hành động quyết liệt, tinh thần trách nhiệm cao, dám nghĩ, dám làm, thành phố Đồng Nai kỳ vọng sẽ trở thành một đô thị phát triển năng động, hiện đại, văn minh, hài hòa với cảnh quan sông nước và giàu bản sắc văn hóa.
