Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh Thanh Hóa ghi nhận hơn 1.500 công chức cấp xã phải đảm nhiệm từ hai lĩnh vực trở lên. Trước thực trạng này, địa phương đã đề xuất Trung ương cho phép tiếp tục sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã.
Quy mô cấp xã nhỏ, gây khó khăn phát triển
Tỉnh ủy Thanh Hóa vừa có báo cáo sơ kết một năm vận hành bộ máy hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, Thanh Hóa đã thực hiện sắp xếp 547 xã, phường, thị trấn thành 166 đơn vị hành chính cấp xã. Việc tinh gọn tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở đã mang lại những kết quả quan trọng, giảm đáng kể số lượng cơ quan, đơn vị và đầu mối bên trong.
Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh với hơn 1.060 nhiệm vụ được giao cho cấp xã thực hiện, góp phần nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Hạ tầng số và viễn thông tiếp tục được đầu tư, nâng cấp, đáp ứng yêu cầu vận hành. Các xã, phường từng bước thích ứng với phương thức làm việc trên môi trường số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, Tỉnh ủy Thanh Hóa cũng chỉ ra nhiều khó khăn, vướng mắc sau một năm vận hành. Với 166 xã, phường hiện nay, Thanh Hóa là địa phương có số lượng đơn vị hành chính cấp xã nhiều thứ hai cả nước, chỉ sau Thành phố Hồ Chí Minh. Điều này khiến bộ máy chưa thực sự tinh gọn, còn nhiều đầu mối trực thuộc, tạo áp lực đối với công tác quản lý, điều hành của chính quyền và các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.
Dù có diện tích tự nhiên đứng thứ 12 và quy mô dân số đứng thứ 8 cả nước, diện tích tự nhiên bình quân của một đơn vị hành chính cấp xã tại Thanh Hóa chỉ đạt 67 km2, thấp hơn mức bình quân cả nước là 99 km2, xếp thứ 24 toàn quốc và thấp nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Quy mô dân số bình quân của một đơn vị hành chính cấp xã đạt 26.030 người, thấp hơn mức bình quân cả nước là 33.741 người, đứng thứ 22 toàn quốc và chỉ cao hơn hai địa phương trong khu vực Bắc Trung Bộ là Quảng Trị và Hà Tĩnh.
Toàn tỉnh hiện có 12 xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô dân số; 75 xã chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên; trong đó có 6 xã chưa đạt đồng thời cả hai tiêu chuẩn theo quy định. Theo đánh giá của Tỉnh ủy Thanh Hóa, quy mô đơn vị hành chính cấp xã nhỏ gây nhiều khó khăn cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội, làm phân tán nguồn lực và tài nguyên của địa phương. Nhiều xã, phường thiếu quỹ đất, không gian phát triển nên gặp khó khăn trong việc bố trí các công trình đầu mối, khu sản xuất công nghiệp và nông nghiệp quy mô lớn.
Đối với khu vực đô thị, nhiều phường có diện tích nhỏ, không gian phát triển hạn chế nên khó thu hút đầu tư các khu đô thị mới. Việc kết nối hạ tầng kỹ thuật giữa khu vực cũ và khu vực phát triển mới chưa đồng bộ, chất lượng chưa cao, trong khi tình trạng quá tải đô thị đã xuất hiện ở một số nơi với các biểu hiện như ngập úng cục bộ, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường. Tại khu vực miền núi, hơn 90% diện tích là đồi núi, địa hình chia cắt mạnh. Phần diện tích đất bằng còn lại phân tán, manh mún, gây nhiều trở ngại cho phát triển kinh tế và xây dựng kết cấu hạ tầng.
Theo Tỉnh ủy Thanh Hóa, phương án thành lập 166 xã, phường hiện nay cũng chưa giải quyết triệt để những tồn tại về địa giới hành chính do tình trạng chồng lấn, xâm canh, xâm cư hoặc các biến động địa hình, địa chất qua thời gian. Điều này gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước ở cơ sở, cũng như việc bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn.
Để tạo không gian, nguồn lực và dư địa phát triển, đồng thời tinh gọn bộ máy, tiết kiệm kinh phí ngân sách nhà nước, Tỉnh ủy Thanh Hóa đề nghị Trung ương xem xét cho tỉnh nghiên cứu tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Hơn 1.500 công chức cấp xã đảm nhiệm hai lĩnh vực trở lên
Báo cáo cũng cho thấy áp lực lớn về tổ chức bộ máy và nhân sự. Hiện cấp xã thực hiện khoảng 1.060 nhiệm vụ, trong đó khoảng 254 nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp huyện trước đây. Đây đều là những nhiệm vụ quan trọng, có tính chất chuyên sâu. Do số lượng xã, phường còn lớn nên đội ngũ cán bộ, công chức từ cấp huyện cũ không đủ để bố trí làm lực lượng nòng cốt tại tất cả địa phương. Trong khi đó, nhiều cán bộ, công chức cấp xã chưa kịp thích ứng với khối lượng và yêu cầu công việc mới, dẫn đến lúng túng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được phân cấp.
Tỉnh ủy Thanh Hóa cũng cho rằng việc phân bổ biên chế công chức hiện nay chưa thực sự phù hợp, chưa tính đầy đủ các yếu tố như quy mô dân số, diện tích tự nhiên, quy mô nền kinh tế, khối lượng hồ sơ, thủ tục hành chính và đặc thù từng địa phương. Hiện có 1.520 công chức khối chính quyền cấp xã đảm nhiệm từ hai lĩnh vực trở lên. Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng tăng, nhiều nhiệm vụ mang tính chuyên môn sâu được chuyển từ cấp huyện xuống, việc kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khiến công chức dễ rơi vào tình trạng quá tải, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý công việc, chất lượng tham mưu và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sai sót.
Hầu hết các xã, phường đều thiếu công chức chuyên môn, đặc biệt ở các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư xây dựng, công nghệ thông tin, giáo dục và y tế. Tình trạng thiếu nhân lực chuyên môn gây khó khăn cho hoạt động của các phòng chuyên môn, việc thành lập ban quản lý dự án cấp xã cũng như công tác giải ngân vốn đầu tư công, bồi thường giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư.
Tỉnh Thanh Hóa cũng đang đối mặt với thực trạng vừa thừa vừa thiếu trụ sở làm việc. Nhiều xã mới được hình thành sau sắp xếp còn dôi dư công sở cần xử lý, trong khi một số địa phương không thuộc diện sắp xếp lại thiếu quỹ trụ sở để bố trí cho các cơ quan Đảng, chính quyền, quân sự và công an. Việc các cơ quan còn làm việc phân tán cũng làm phát sinh nhu cầu đầu tư xây dựng trụ sở tập trung trong thời gian tới.
