Trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 12 công trình trọng điểm và dự án phát triển kinh tế - xã hội mang tính lan tỏa từ nguồn vốn đầu tư công, trong đó phần lớn là các dự án hạ tầng giao thông với tổng số vốn lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi những vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Điểm nghẽn mặt bằng
Theo Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Phúc Nhân, từ đầu năm 2026 đến nay, các vướng mắc liên quan đến giá đất, cơ chế đền bù và hỗ trợ người dân đã khiến nhiều dự án không có mặt bằng thi công, ảnh hưởng lớn đến giải ngân cũng như tiến độ chung. Đơn cử, dự án đường nối từ cầu Thạch Bích đến Tịnh Phong có chiều dài 6,11 km, tổng mức đầu tư hơn 694 tỷ đồng, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Dự án có 557 hộ dân và 4 tổ chức bị ảnh hưởng, với tổng diện tích đất cần thu hồi 24,7 ha. Sau gần 4 năm triển khai, đến nay dự án mới bàn giao được 4,17 km mặt bằng, giá trị thi công đạt hơn 216,5 tỷ đồng, tương ứng 52,8% giá trị hợp đồng. Do mặt bằng bàn giao không liền mạch, công tác thi công thiếu kết nối khiến dự án bị ngưng trệ trong thời gian dài. Năm 2026, kế hoạch vốn đầu tư công cho dự án là 110 tỷ đồng, nhưng chỉ mới được bàn giao thêm gần 400m mặt bằng, dẫn đến giải ngân rất thấp, mới đạt khoảng 2 tỷ đồng.
Không riêng dự án trên, nhiều dự án giao thông trọng điểm khác như đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi, đường ven biển Dung Quất - Sa Huỳnh cũng rơi vào tình trạng tương tự. Mặc dù không nằm trong danh mục dự án trọng điểm của tỉnh, nhưng dự án nâng cấp, mở rộng hệ thống hạ tầng giao thông trên địa bàn Khu kinh tế Dung Quất, với tổng mức đầu tư 350 tỷ đồng, được xem là cú huých chiến lược, tạo nền tảng để Dung Quất đón làn sóng đầu tư mới trong lĩnh vực lọc hóa dầu, công nghiệp nặng và logistics. Đối với dự án này, tuy mặt bằng thi công không vướng nhiều, nhưng do giá nhiên liệu, vật liệu (đất, đá, cấp phối) tăng đột biến, nhất là giá dầu, đã tác động lớn đến chi phí vận hành máy móc, thiết bị. Vì vậy, sau hơn ba tháng khởi công, đến đầu tháng 4 vừa qua, khối lượng thực hiện chỉ khoảng 10 tỷ đồng, đạt 3,6% giá trị hợp đồng.
Theo Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Văn Trọng, năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công của tỉnh được Thủ tướng giao hơn 7.075 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách địa phương hơn 5.621 tỷ đồng, vốn ngân sách trung ương hơn 1.454 tỷ đồng. Tính đến ngày 16/4, tỉnh mới giải ngân hơn 590 tỷ đồng, bằng 8,4% kế hoạch vốn giao, thấp hơn tỷ lệ giải ngân bình quân chung cả nước (12,6%). Trong số 110 chủ đầu tư, có đến 79 chủ đầu tư, bao gồm 9 sở, ban, ngành và 70 địa phương, có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của tỉnh, trong đó có 59 chủ đầu tư chưa giải ngân (3 sở, ngành và 56 địa phương).
Lý giải thêm nguyên nhân tỷ lệ giải ngân thấp, ông Nguyễn Văn Trọng cho rằng, công tác xác định giá đất của chính quyền cấp xã đang triển khai chưa bảo đảm tiến độ yêu cầu so với chỉ đạo của tỉnh. Một số dự án tiếp nhận từ cấp huyện (cũ) đang thực hiện rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới. Bên cạnh đó, sự vào cuộc của các chủ đầu tư, chính quyền một số địa phương và nhà thầu chưa quyết liệt.
Gắn chỉ tiêu giải ngân vào chỉ số KPI
Trước tình hình này, tỉnh Quảng Ngãi đã thành lập hai tổ công tác do các Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh làm tổ trưởng, trực tiếp chỉ đạo về tiến độ và chất lượng công trình, tổ chức giao ban hằng tuần, hằng tháng để giải quyết các khó khăn, vướng mắc đối với từng dự án. Ngoài ra, lãnh đạo tỉnh thường xuyên làm việc với các chủ đầu tư, kiểm tra thực địa để nắm bắt tiến độ dự án, qua đó chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc giải ngân.
Tỉnh đã thành lập tổ xây dựng quy định cơ chế về bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư gồm 38 thành viên, do Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường làm tổ trưởng, với nhiệm vụ kiểm tra, rà soát, xem xét, đánh giá một cách tổng thể, khoa học, thực tiễn để xây dựng cơ chế tái định cư và các khoản hỗ trợ công bằng, minh bạch, bảo đảm tốt nhất quyền lợi, điều kiện tối thiểu về chỗ ở cho người dân khi phải di dời.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh, tỉnh đang tập trung rà soát cơ chế, chính sách liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư. Đồng thời, thúc đẩy nhà thầu huy động cao độ phương tiện, nhân lực cho thi công trong thời điểm thời tiết thuận lợi, sắp xếp bố trí nhân lực có đủ năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu quản lý và triển khai dự án. Tỉnh yêu cầu các chủ đầu tư ký cam kết tiến độ thi công công trình theo tuần, tháng, quý. Bên cạnh đó, tỉnh thành lập các tổ tuyên truyền, vận động người dân, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị để triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh hoàn thành thủ tục để khởi công các dự án mới; bám sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, có phương án bảo đảm nguồn cung và chủ động linh hoạt điều chỉnh vốn từ các dự án chậm tiến độ giải ngân sang các dự án khác có khả năng giải ngân tốt hơn.
“Tỉnh sẽ gắn chỉ tiêu giải ngân vốn đầu tư công vào đánh giá theo chỉ số KPI, làm cơ sở đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cán bộ lãnh đạo theo từng quý”, đồng chí Nguyễn Hoàng Giang khẳng định.
Những động thái quyết liệt, kịp thời của tỉnh Quảng Ngãi đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Từ cuối tháng 4 đến nay, nhiều công trình, dự án trọng điểm, nhất là các dự án hạ tầng giao thông bắt đầu tăng tốc thi công, góp phần nâng cao hiệu quả nguồn vốn đầu tư công, tạo động lực quan trọng để tỉnh đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030.
