Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường Hải An (Hải Phòng) ghi nhận nhiều kết quả nổi bật trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm. Đây là lần đầu tiên phường thực hiện nhiệm vụ này với quy mô lớn, liên quan đến hàng nghìn hộ dân.
Dự án trọng điểm giải tỏa 1.365 hộ dân
Bà Nguyễn Thị Thu - Bí thư Đảng ủy phường Hải An cho biết, từ ngày 1/7/2025 đến nay, địa phương triển khai giải phóng mặt bằng cho 14 dự án, tổng diện tích 346,53ha, liên quan đến 48 tổ chức và 1.365 hộ gia đình, cá nhân. Theo quy định mới về phân cấp trong lĩnh vực đất đai, cấp xã/phường được giao nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp trên đảm nhiệm.
Cụ thể, cấp xã có quyền quyết định thu hồi đất trong một số trường hợp; ban hành thông báo thu hồi đất; tổ chức thực hiện các bước tiếp theo. Đồng thời, cấp xã được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho từng dự án. Khi cần, Chủ tịch UBND cấp xã có thể ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất.
Trong số các dự án, có nhiều dự án quy mô lớn, quan trọng cho sự phát triển của thành phố. Tuy nhiên, nhiệm vụ này đặc biệt khó khăn vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Quá trình thu hồi đất phát sinh nhiều vướng mắc về nguồn gốc sử dụng đất như đất quốc phòng, đất lấn chiếm, đất giao trái thẩm quyền hoặc thiếu hồ sơ pháp lý. Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận người dân về chính sách bồi thường còn hạn chế, trong khi áp lực tiến độ từ các dự án trọng điểm rất lớn.
Theo Bí thư phường Hải An, điểm khác biệt khi triển khai giải phóng mặt bằng trong mô hình mới là toàn bộ nhiệm vụ trước đây thuộc cấp quận nay tập trung về một đầu mối là phường. Phường vừa nhận chỉ đạo từ thành phố, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện giải tỏa. Chủ trương phân cấp, phân quyền giúp địa phương có thêm thẩm quyền, giải quyết nhiều vấn đề ngay tại cơ sở, rút ngắn quy trình và thời gian xử lý.
Đến nay, Hải An đã hoàn thành giải phóng mặt bằng 9 trong tổng số 14 dự án. Tổng diện tích hoàn thành đạt 346,53ha, liên quan đến 39 tổ chức và 898 hộ gia đình, cá nhân. Nhiều dự án trọng điểm như đường Vành đai 2, đường bao phía Đông Nam, Khu công nghiệp Nam Tràng Cát, tuyến đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và các dự án tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi đã hoàn tất giải phóng mặt bằng.
Bốn kinh nghiệm tạo đồng thuận trong nhân dân
Từ thực tiễn triển khai, bà Nguyễn Thị Thu chia sẻ bốn kinh nghiệm quan trọng trong lãnh đạo, chỉ đạo giải phóng mặt bằng.
Kinh nghiệm thứ nhất là luôn bám sát sự lãnh đạo của thành phố. Những khó khăn vượt thẩm quyền được báo cáo kịp thời để nhận chỉ đạo trực tiếp và hỗ trợ từ các sở, ngành liên quan.
Kinh nghiệm thứ hai là thực hiện giải phóng mặt bằng chặt chẽ, đúng pháp luật, bảo đảm tối đa quyền lợi chính đáng của người dân. Công khai, minh bạch là yếu tố then chốt tạo niềm tin. Đối thoại, tiếp nhận và giải quyết kiến nghị được duy trì thường xuyên. Với các trường hợp cố tình không chấp hành, địa phương kiên quyết xử lý để bảo đảm công bằng và tiến độ.
Kinh nghiệm thứ ba là phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện của cấp ủy. Ngay từ đầu, Ban Thường vụ Đảng ủy phường xây dựng lộ trình thực hiện cho từng dự án theo phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả. Hàng tuần, Thường trực Đảng ủy kiểm điểm tiến độ, lấy kết quả giải phóng mặt bằng làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân và người đứng đầu. Với các dự án lớn, phức tạp, từng thành viên Ban Thường vụ được phân công phụ trách các tổ công tác, cùng lực lượng công an nắm chắc tình hình từng hộ dân, phân loại nhóm đối tượng và dạng vướng mắc để xây dựng phương án tuyên truyền, vận động phù hợp. Nhờ đó, trong 898 hộ thuộc diện thu hồi, chỉ có một trường hợp phải cưỡng chế (không có nhà trên đất), 897 hộ còn lại tự nguyện bàn giao mặt bằng, nhiều dự án hoàn thành sớm hơn kế hoạch.
Kinh nghiệm thứ tư là phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể và hệ thống chi bộ tại khu dân cư. Phường thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân để giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh. Công tác tư tưởng, vận động và đối thoại được xác định là giải pháp trọng tâm tạo đồng thuận, hạn chế khiếu kiện, đẩy nhanh tiến độ dự án.
Tại hội nghị, Đảng ủy phường Hải An kiến nghị thành phố sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai; tiếp tục hỗ trợ xử lý các dự án tồn tại, phức tạp; ưu tiên giải quyết đề xuất liên quan đến giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm; điều chỉnh phần mềm IOC để đánh giá tiến độ khách quan, phù hợp thực tế.
Hồ sơ tăng nhiều lần, vận hành vẫn thông suốt
Không chỉ đạt kết quả trong giải phóng mặt bằng, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường Hải An còn ghi nhận chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Ông Nguyễn Đức Dũng, người dân phường Hải An, thường xuyên đến Trung tâm Phục vụ hành chính công để giải quyết thủ tục. Ông cho biết đội ngũ cán bộ hướng dẫn tận tình, thời gian giải quyết hồ sơ rút ngắn đáng kể. “Nay tôi có thể theo dõi hồ sơ đang xử lý ở bước nào, tiến độ ra sao trên môi trường số, thuận tiện và minh bạch hơn nhiều”, ông Dũng nói. Chị Bùi Phương Anh cũng đánh giá thủ tục trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian đi lại, giảm công đoạn.
Về phía cơ quan, bà Đào Thị Ngọc Dung, công chức Tư pháp - Hộ tịch thuộc Văn phòng HĐND - UBND phường Hải An, cho biết khối lượng công việc tăng từ 3 đến 4 lần. Trước đây mỗi ngày xử lý 10-15 hồ sơ, nay tăng lên 30-40 hồ sơ trên nhiều lĩnh vực. Trong khi khối lượng tăng vọt, thời hạn giải quyết nhiều thủ tục được rút ngắn: thủ tục xác nhận tình trạng hôn nhân giảm từ ba ngày xuống một ngày rưỡi (không cần xác minh); đăng ký kết hôn giảm từ năm ngày xuống hai ngày rưỡi.
Tuy nhiên, quá trình vận hành mô hình mới phát sinh khó khăn. Hệ thống phần mềm thay đổi, nhiều nền tảng do các bộ, ngành quản lý; có thời điểm phần mềm lỗi, treo dữ liệu, gây khó khăn cho tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Hạ tầng kỹ thuật và đường truyền mạng chưa ổn định. Để bảo đảm quyền lợi người dân, cán bộ phường chủ động triển khai giải pháp khắc phục, như trực tiếp xuống địa bàn kiểm tra hoặc liên hệ đơn vị liên quan để đẩy nhanh xử lý.
Ông Nguyễn Việt Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hải An, cho biết phần lớn khó khăn ban đầu về cơ sở vật chất, nhân lực, hạ tầng kỹ thuật đã từng bước được khắc phục. Song song đó, địa phương triển khai nhiều mô hình sáng tạo như “Group cộng đồng mạng Zalo hỗ trợ thủ tục hành chính”, “Ngày Thứ Năm không hẹn”, “Phục vụ công xác thực, chứng thực cho người yếu thế tại cộng đồng”. Các tổ công nghệ số cộng đồng và đội hỗ trợ phản ứng nhanh được thành lập để hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
Theo Đảng ủy phường Hải An, sau một năm, bộ máy hệ thống chính trị từng bước kiện toàn theo hướng tinh gọn, hoạt động ổn định, không gián đoạn. Hiện 100% văn bản không thuộc danh mục mật được xử lý trên môi trường điện tử; toàn bộ cán bộ, công chức sử dụng chữ ký số và hòm thư công vụ.
Dù còn khó khăn về khối lượng công việc, hạ tầng kỹ thuật và tính đồng bộ của hệ thống phần mềm, lãnh đạo phường Hải An khẳng định mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong điều hành, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
