Sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy hành chính tinh gọn, người dân được giải quyết vướng mắc ngay tại cơ sở. Nhưng đằng sau bức tranh tinh gọn ấy là thực tế áp lực chưa được khơi thông.
Khối lượng công việc khổng lồ
Gần 12h trưa, trong căn phòng làm việc chật kín hồ sơ của xã Xuân Du (Thanh Hóa), 8 công chức Phòng Kinh tế vẫn cặm cụi bên máy tính. Khung cảnh này đã trở nên quen thuộc kể từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Ông Hoàng Văn Tuấn, Trưởng Phòng Kinh tế xã Xuân Du, chia sẻ: "Theo vị trí việc làm, chúng tôi cần 13 công chức, nhưng thời điểm mới vận hành chỉ có 5 người. Có ngày phòng tiếp nhận hơn 100 văn bản đến. Làm không xong ở cơ quan mang về nhà làm tiếp, nhiều hôm gần nửa đêm vẫn chưa thể nghỉ".
Áp lực quá lớn khiến chỉ sau một tháng hoạt động, 2 cán bộ của phòng đã nộp đơn xin nghỉ việc theo Nghị định 178. Dù vừa qua xã đã được bổ sung người nhưng vẫn như "muối bỏ bể" vì khối lượng công việc khổng lồ.
Theo Tỉnh ủy Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có 1.520 công chức khối chính quyền cấp xã đảm nhận từ 2 lĩnh vực trở lên. Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng tăng, nhiều nhiệm vụ chuyên môn sâu được chuyển từ cấp huyện xuống, việc kiêm nhiệm khiến công chức quá tải, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng tham mưu.
Thiếu nhân sự trầm trọng
Tại nhiều địa phương ở Nghệ An cũng xảy ra tình trạng tương tự. Theo thống kê của Sở Nội vụ Nghệ An, đến cuối tháng 5, toàn tỉnh còn thiếu 398 biên chế khối chính quyền cấp xã. Việc thiếu người buộc cán bộ hiện tại phải gánh vác nhiều phần việc không đúng chuyên môn.
Bà Lô Thị Đài Trang, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Yên Hòa (Nghệ An), cho biết đơn vị chỉ có 4 người nhưng phải đảm nhận 5 nhóm nhiệm vụ chuyên môn liên quan đến 6 sở, ngành. Ngoài ra còn phải xử lý văn bản từ Sở Tài chính, Thanh tra tỉnh và UBND tỉnh về kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia, chế độ chính sách, kê khai tài sản, phòng chống tham nhũng.
"Chưa kể các lĩnh vực đòi hỏi nghiệp vụ kế toán sâu như bảo trợ xã hội, chính sách... nhưng anh em vẫn phải gánh. Vừa làm chuyên môn, vừa kiêm nhiệm trong khi chưa được đào tạo bài bản nên nhiều lúc chậm trễ là không thể tránh khỏi", bà Trang trăn trở.
Kể từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây của cấp huyện được chuyển cho cấp xã. Sau một năm, nhiều địa phương bộc lộ khó khăn, bất cập, đặc biệt trong lĩnh vực thẩm định hồ sơ đất đai, quy hoạch, xây dựng.
Thiếu cán bộ chuyên môn sâu
Tại xã Mai Phụ (Hà Tĩnh), ông Trần Văn Nghĩa, Trưởng Phòng Kinh tế xã, cho biết bộ máy cơ bản hoạt động ổn định nhưng thiếu cán bộ có chuyên môn sâu. Phòng Kinh tế xã có 10 cán bộ nhưng nguồn nhân lực chuyên ngành hạn chế. Một cán bộ được đào tạo nuôi trồng thủy sản phải kiêm nhiệm bảo vệ thực vật, trồng trọt, chăn nuôi. Cán bộ môi trường đồng thời phụ trách xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo. Lĩnh vực quy hoạch xây dựng chỉ có một người nhưng phải tham gia thẩm định nhiều hạng mục.
Ông Nghĩa cho rằng khó khăn lớn nhất là thiếu cán bộ chuyên môn sâu vốn trước đây được bố trí ở cấp huyện. Sau khi huyện Lộc Hà sáp nhập vào Thạch Hà, nhiều cán bộ chuyên môn được điều động về các xã mới hoặc chuyển công tác, khiến các địa phương thuộc Lộc Hà cũ thiếu hụt nhân lực.
“Hiện nay, xã phải tự thực hiện thẩm định nhiều dự án, công trình. Có những lĩnh vực cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu nhưng vẫn phải đảm nhận”, ông Nghĩa nói. Để khắc phục, Phòng Kinh tế xã Mai Phụ phải tranh thủ sự hỗ trợ từ những người có chuyên môn, kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng và thẩm định.
Áp lực nhân lên ở miền núi
Đối với các xã miền núi, biên giới, áp lực còn nhân lên gấp bội bởi rào cản địa lý và hạ tầng. Anh Lường Văn Thành, công chức phụ trách đất đai ở xã Xuân Du (Thanh Hóa), cho biết có thôn cách trung tâm xã hơn 30km, nằm sâu trong vùng đồi núi. Xử lý hồ sơ tại văn phòng đã quá tải, lại thêm đơn thư kiến nghị, anh phải di chuyển nửa ngày chỉ để kiểm tra hiện trường.
Theo anh Thành, hiện nay việc tăng, trách nhiệm nặng nề hơn nhưng thu nhập, phụ cấp chưa thay đổi. Anh đã có lúc nghĩ đến chuyện rời ngành nhưng rồi lại tiếp tục bám trụ khi thấy hồ sơ của dân được giải quyết đúng hạn.
Tại xã miền núi Kim Điền (Quảng Trị), ông Trần Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã, đánh giá thẳng thắn: việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp giúp cấp xã chủ động, gần dân hơn, nhưng thực tế vẫn tồn tại tình trạng "giao việc nhưng chưa giao đủ nguồn lực".
Địa phương đang phải gồng mình triển khai đồng thời cải cách hành chính, chuyển đổi số, xử lý hồ sơ đất đai sau sáp nhập, giải quyết thủ tục hành chính phi địa giới. Trong khi đó, hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị, nhân lực chuyên môn trong lĩnh vực chuyển đổi số còn thiếu.
“Ở cấp xã, chúng tôi rất muốn thúc đẩy kinh tế rừng, sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng để nâng cao sinh kế cho dân, muốn chủ động đầu tư hạ tầng số và các công trình dân sinh nhỏ. Nhưng nguồn lực tài chính có hạn, khả năng thu hút doanh nghiệp còn khó khăn nên việc triển khai chưa đạt như kỳ vọng”, ông Hùng nêu thực trạng.
Ông cho rằng đối với xã miền núi, biên giới, cần có cơ chế đặc thù về biên chế, nguồn lực tài chính, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; tăng tính chủ động cho cấp xã trong xử lý các nhiệm vụ dân sinh.
Giải pháp từ các địa phương
Sau một năm triển khai, thực tế đặt ra ở nhiều địa phương, trong đó có Nghệ An, là vấn đề thiếu hụt cán bộ, công chức cấp xã cả về số lượng lẫn chất lượng, dẫn đến tình trạng một nhân sự phải đảm nhiệm nhiều vị trí, nhiều lĩnh vực trái với ngành đào tạo.
Bên cạnh tăng cường đào tạo, nâng cao chất lượng cán bộ, Nghệ An đã quyết liệt triển khai nhiều biện pháp bổ sung nhân sự cho tuyến xã. Đến nay, tỉnh đã điều động, biệt phái 119 lượt cán bộ, công chức từ sở, ngành và các xã, phường thừa để bố trí về xã còn thiếu, tiếp nhận 45 viên chức vào làm công chức cấp xã. Địa phương cũng tổ chức sát hạch, tuyển 122 người hoạt động không chuyên trách vào làm công chức khối chính quyền cấp xã.
Cùng với ban hành chính sách hỗ trợ cán bộ điều động, luân chuyển đến các xã miền núi, Nghệ An cũng đề xuất Chính phủ nghiên cứu trình Quốc hội điều chỉnh chế độ tiền lương, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tương xứng với khối lượng, áp lực công việc.
Theo bà Lô Thị Đài Trang, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Yên Hòa, đơn vị được bổ sung 1 công chức qua đợt sát hạch, nhưng vẫn thiếu 3 nhân sự theo biên chế được giao. Tuy nhiên, với việc được bổ sung nhân sự, bà và các đồng nghiệp sẽ “giảm tải” để ưu tiên cho các nhiệm vụ chuyên môn sâu.
Tại Thanh Hóa, nhiều giải pháp quyết liệt cũng được triển khai từ sớm. Ngay sau khi sáp nhập xã, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Chủ tịch UBND tỉnh đã quyết định điều động 287 công chức từ các xã, phường vùng đồng bằng và biệt phái 15 công chức, viên chức từ sở, ngành cấp tỉnh đến các xã miền núi. Đồng thời, tỉnh thực hiện chính sách hỗ trợ tài chính đặc thù từ 1,25 đến 1,75 lần mức lương cơ sở/người/tháng cho số cán bộ điều động.
Đối với các xã miền núi gặp khó khăn về cơ sở vật chất, tỉnh Thanh Hóa chi 516 tỷ đồng (bình quân 2,5-5,5 tỷ đồng/xã, phường) để sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất; bổ sung trang thiết bị thiết yếu cho Trung tâm phục vụ hành chính công, trụ sở làm việc; xây dựng, sửa chữa nhà ở công vụ phục vụ cán bộ, công chức lưu trú.
Về lâu dài, để tạo không gian, nguồn lực, dư địa phát triển, tinh gọn bộ máy, tiết kiệm kinh phí, Tỉnh ủy Thanh Hóa đề nghị Trung ương cho tỉnh nghiên cứu tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
