Ngày 16/6, tại Hà Nội, Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã tổ chức hội thảo với chủ đề “Định hướng phát triển ngành phân bón quốc gia trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý nhằm thảo luận về cơ hội và thách thức đan xen của ngành.
Phân bón giả vẫn là bài toán nan giải
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nhận định rằng ngành phân bón Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động sâu sắc về địa chính trị, năng lượng, khí hậu, công nghệ và thương mại. Các chuyên gia cho rằng tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng tiếp tục là vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng trực tiếp đến nông dân, doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của toàn ngành.
Theo ông Nguyễn Trí Ngọc, bên cạnh những cơ hội từ quá trình chuyển đổi xanh và đổi mới công nghệ, ngành phân bón đang phải đối mặt với bốn thách thức lớn: giá nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh; rủi ro về chuỗi cung ứng và logistics; áp lực cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu; cùng yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải và phát triển bền vững. Mục tiêu phát triển không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp mà cần hướng tới xây dựng ngành phân bón có tính tự chủ cao hơn, khả năng chống chịu tốt hơn, phát triển xanh hơn và dựa nhiều hơn vào khoa học-công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hiệp hội Phân bón Việt Nam kiến nghị xây dựng chiến lược phát triển ngành dài hạn; hoàn thiện cơ chế, chính sách; thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
Ông Nguyễn Trí Ngọc nhấn mạnh: “Dù đã có nhiều nỗ lực, song đến nay phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn làm đau đầu các cơ quan quản lý, gây thiệt hại cho nông dân và các doanh nghiệp sản xuất chân chính. Nếu không xây dựng được môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh thì hàng hóa chất lượng cao khó phát huy giá trị, trong khi hàng giả vẫn còn cơ hội len lỏi trên thị trường.” Các đại biểu đồng tình và cho rằng cần tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học, hợp tác xã và nông dân để hình thành liên kết bền vững, tạo nền tảng cho quá trình tái cơ cấu ngành phân bón gắn với phát triển nông nghiệp xanh.
Đẩy mạnh chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh
Ông Nguyễn Hữu Tú, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, cho biết lĩnh vực phân bón hiện chiếm khoảng 50% tổng giá trị sản xuất của tập đoàn. Tuy nhiên, những bất ổn địa chính trị đang làm đứt gãy chuỗi cung ứng, khiến giá nguyên liệu đầu vào biến động mạnh. Nhiều nguồn nguyên liệu chiến lược như quặng apatit chất lượng cao đang dần cạn kiệt, buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ tuyển quặng với chi phí lớn hơn. Giá điện, than, nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển liên tục tăng cũng gia tăng áp lực lên giá thành sản xuất.
Trước những thách thức đó, ngành hóa chất và phân bón buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh. Tập đoàn Hóa chất Việt Nam xác định đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là các trụ cột phát triển, ưu tiên đầu tư chiều sâu, cải tiến công nghệ và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Doanh nghiệp cũng đang nghiên cứu các dòng phân bón hữu cơ, vi sinh, triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn, tái chế chất thải, tận dụng nhiệt thừa và tối ưu hóa sử dụng năng lượng nhằm giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất.
Một xu hướng đáng chú ý là sự gia tăng nhanh của các dòng phân bón hữu cơ và sinh học. Theo thống kê giai đoạn 2015-2025, mỗi năm Việt Nam sử dụng trung bình khoảng 10,27 triệu tấn phân bón thương phẩm. Phân bón vô cơ vẫn chiếm tỷ trọng lớn với khoảng 7,6 triệu tấn, nhưng tỷ lệ phân bón hữu cơ và sinh học đã tăng từ 12% lên khoảng 16%. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sản phẩm phân bón hữu cơ được phép lưu hành lên 30% và nâng công suất sản xuất lên 5 triệu tấn, góp phần cải thiện sức khỏe đất và đáp ứng cam kết giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp.
Bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí Cà Mau, chia sẻ kinh nghiệm từ doanh nghiệp. Đơn vị hiện xuất khẩu sản phẩm tới 22 thị trường, trong đó có nhiều thị trường khó tính như Australia, New Zealand và Hoa Kỳ. Để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp đã chủ động chuyển đổi xanh, thay đổi quy trình sản xuất, nâng cao điều kiện làm việc, giảm sử dụng nhựa trong đóng gói và ứng dụng hệ thống quản trị dữ liệu thời gian thực. Dự kiến năm nay, lượng phân bón xuất khẩu của doanh nghiệp sẽ vượt 500 nghìn tấn, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu phân bón của cả nước.
Các chuyên gia nhận định, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đến năm 2035, ngành phân bón Việt Nam cần tập trung vào các trụ cột: tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập; đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường.
Tiến sĩ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho rằng những biến động địa chính trị cho thấy phân bón là ngành có vai trò đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với an ninh lương thực và an ninh quốc gia. Ông nhấn mạnh: “Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp thông minh, tuần hoàn và công nghệ cao, việc xây dựng chiến lược quốc gia cho ngành phân bón là yêu cầu cấp thiết nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực cạnh tranh, qua đó đóng góp hiệu quả hơn cho mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.”
