Sau một năm vận hành, chính quyền địa phương hai cấp cơ bản đã đi vào ổn định. Tuy nhiên, những điểm nghẽn về nhân lực, cơ sở vật chất, cơ chế và hạ tầng số vẫn đang là rào cản lớn, cần được tháo gỡ để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Khó khăn về cơ sở vật chất và nơi ăn ở cho cán bộ
Giữa trưa đầu tháng 6, hơn 10 cán bộ, công chức xã Mường Lý (Thanh Hóa) quây quần bên mâm cơm tập thể. Những món ăn giản dị như thịt nấu cà, rau rừng, canh nóng không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày mà còn giúp cán bộ yên tâm công tác nơi vùng cao.
Ông Quách Văn Mỵ, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lý, cho biết địa phương cách trung tâm tỉnh hơn 200km. Nhiều cán bộ phải lưu trú dài ngày tại cơ quan, người gần nhất cũng cách nơi làm việc hơn 20km, người xa lên tới trên 100km.
Những ngày đầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp, khi chưa có bếp ăn tập trung, cán bộ tận dụng khu đất trống cạnh trụ sở để dựng nhà tạm lợp tôn làm nơi nấu nướng, sinh hoạt. Từ nguồn hỗ trợ của tỉnh, xã đã xây dựng bếp ăn rộng 15m2 và đang triển khai khu nhà công vụ 16 phòng. Hiện nay, một cán bộ đóng góp khoảng 40.000 đồng mỗi bữa để thuê người nấu ăn tại cơ quan. “Có bếp ăn tập thể giúp cán bộ yên tâm công tác hơn, không còn cảnh ăn uống tạm bợ”, ông Mỵ chia sẻ.
Không chỉ đối mặt với khó khăn về nơi ăn, chốn ở cho đội ngũ cán bộ công tác xa nhà, nhiều địa phương còn gặp trở ngại về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của bộ máy hành chính. Theo lãnh đạo xã miền núi Sơn Hồng (Hà Tĩnh) và xã Sen Ngư (Quảng Trị), điều kiện làm việc hiện còn nhiều thiếu thốn. Nhiều phòng làm việc chật hẹp, ảnh hưởng đến công tác phối hợp, xử lý giữa các bộ phận. Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin và các công trình phục vụ dân sinh chưa được đầu tư đồng bộ, gây khó khăn trong quá trình triển khai nhiệm vụ cũng như nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Áp lực công việc và thiếu hụt nhân lực chuyên môn
Sau một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy cơ bản đã đi vào nền nếp. Tuy nhiên, khối lượng công việc tăng mạnh cùng yêu cầu chuyên môn ngày càng cao đang tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ cán bộ ở cơ sở.
Ông Nguyễn Văn Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Sen Ngư (Quảng Trị), cho biết địa phương cơ bản được bố trí đủ số lượng cán bộ, công chức. Dù vậy, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều cán bộ vẫn còn hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn ở một số lĩnh vực chuyên môn. Một số vị trí như xây dựng hiện vẫn thiếu nhân lực. Theo ông Nghĩa, sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã được giao hơn 1.000 nhiệm vụ trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Đây là bước chuyển mạnh mẽ nhằm đưa chính quyền đến gần dân hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện.
“Khó khăn về nguồn lực tài chính cũng là vấn đề đáng quan tâm. Thực tế hiện nay nguồn thu ngân sách địa phương còn hạn chế trong khi nhu cầu đầu tư hạ tầng, cơ sở vật chất và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn”, ông Nghĩa nêu.
Hoàn thiện cơ chế, thể chế là yêu cầu cấp thiết
Bên cạnh bài toán về nhân lực và nguồn lực, nhiều địa phương cho rằng việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, thể chế là yêu cầu cấp thiết trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Theo lãnh đạo xã Sen Ngư, chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh cho cấp xã đã tạo điều kiện để cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cho người dân. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai vẫn còn những nội dung cần được hướng dẫn cụ thể hơn. Một số nhiệm vụ đã được giao cho cấp xã nhưng quy trình thực hiện, thẩm quyền quyết định hoặc trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến lúng túng trong quá trình xử lý.
Nhiều trường hợp chính quyền cấp xã là đơn vị trực tiếp tiếp nhận và giải quyết yêu cầu của người dân nhưng gặp khó khăn khi áp dụng các quy định liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, tài nguyên môi trường hoặc các hồ sơ có yếu tố lịch sử để lại. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, bảo đảm phân cấp phải đi đôi với phân quyền thực chất, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, ngành.
Chuyển đổi số: Động lực và điểm nghẽn
Theo một lãnh đạo tỉnh Nghệ An, tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số trong cải cách hành chính chính là bước đột phá quan trọng nhất. Điều này đã thiết lập thành công chính quyền địa phương hai cấp, đưa bộ máy vận hành thông suốt, phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày một tốt hơn. Công tác chuyển đổi số bước đầu đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp, góp phần duy trì hoạt động thông suốt của hệ thống chính trị, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và xử lý công việc trên môi trường điện tử.
Tuy nhiên, hiện tại hạ tầng, trang thiết bị máy tính cho cán bộ, công chức cấp xã mới chỉ đạt 25,2% yêu cầu, còn 74,8% máy tính còn lại phải thay thế hoặc nâng cấp, các loại trang thiết bị khác cũng trong tình trạng yếu, thiếu. Đặc biệt tại một số địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa chất lượng đường truyền, trang thiết bị chưa đồng đều, nhiều thiết bị đã xuống cấp, việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa một số hệ thống chuyên ngành còn chậm.
Ông Ngô Đức Kiên, Bí thư Đảng ủy phường Cửa Lò (Nghệ An), cho rằng cùng với nhân lực và cơ sở vật chất, chuyển đổi số được xem là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới. Chuyển đổi số trong quản trị địa phương là vấn đề mang tính chiến lược, cần tầm nhìn dài hạn, sự đầu tư bài bản. Theo ông Kiên, việc ứng dụng công nghệ số đã góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý nhà nước, chất lượng cung ứng dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp. Dữ liệu được kết nối, chia sẻ giữa các cấp chính quyền giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm thủ tục trung gian, tăng cường khả năng giám sát. Đây cũng là công cụ quan trọng để theo dõi, đánh giá cán bộ, từng bước ngăn ngừa tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng bộ máy công vụ, phường Cửa Lò đã đăng ký thực hiện hai nhiệm vụ đột phá gồm quản lý toàn địa bàn bằng hệ thống camera tự động tầm cao có khả năng quét bốn hướng trong bán kính 4km, xây dựng bản đồ du lịch số tích hợp thông tin hạ tầng, điểm đến để phục vụ du khách hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, theo ông Kiên, nhân lực chuyển đổi số đang là điểm nghẽn lớn. Thực tế hiện nay tại các địa phương chưa có nhân sự chuyên trách lĩnh vực chuyển đổi số mà do cán bộ, công chức kiêm nhiệm. Bí thư Đảng ủy phường Cửa Lò cho rằng việc bổ sung nhân sự chuyển đổi số trong bối cảnh tiếp tục tinh giản biên chế như hiện nay là khó. Do vậy, để thực hiện tốt chuyển đổi số, đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải tự học hỏi, nâng cao kỹ năng thông qua các cuộc tập huấn cụ thể, hay các chương trình đào tạo ngắn hạn để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Ở góc độ trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính, bà Lê Thị Tiến, Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công xã Trung Lộc (Nghệ An), cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở hạ tầng kỹ thuật, khả năng liên thông dữ liệu. Bà dẫn chứng, để thống kê số liệu phục vụ báo cáo sơ kết một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, bản thân phải truy cập cổng dịch vụ công của từng bộ, ngành để rà soát rồi tổng hợp thủ công. Nếu dữ liệu được liên thông đồng bộ, công việc này có thể hoàn thành chỉ bằng vài thao tác.
Báo cáo một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp tại Nghệ An cũng chỉ rõ những điểm nghẽn trong chuyển đổi số. Hiện tại cán bộ cấp xã phải làm việc trên 8-12 phần mềm khác nhau (Dịch vụ công quốc gia, VNeID, hệ thống thông tin đất đai, hộ tịch điện tử, bảo hiểm xã hội, quản lý đảng viên, đảng phí, kế toán xã, hệ thống thông tin quản lý ngân sách, kho bạc...). Địa phương này cho rằng cần có lộ trình tích hợp để cán bộ cơ sở không bị quá tải và nắm rõ định hướng chuyển đổi số.
Tỉnh Nghệ An kiến nghị Trung ương tiếp tục rà soát, hoàn thiện, đồng bộ hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nền tảng dùng chung; bảo đảm kết nối, liên thông dữ liệu giữa Trung ương, địa phương, hạn chế tình trạng phải xử lý công việc trên nhiều hệ thống phần mềm khác nhau. Đồng thời, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, quy trình điện tử, thành phần hồ sơ đối với các lĩnh vực phát sinh nhiều thủ tục tại cấp xã sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Để vận hành chính quyền địa phương hai cấp, các bộ, ban, ngành đã xây dựng 28 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo các ngành, lĩnh vực. Tuy nhiên, 28 nghị định hiện hành còn phân tán theo từng lĩnh vực, dễ chồng chéo, khó đưa ra quyết định, cần một văn bản tổng thể có hiệu lực cao nhất. Do đó, tỉnh Nghệ An cũng đề nghị Trung ương xem xét, ban hành nghị định khung về phân cấp, phân quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tương tự, lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh cũng chỉ ra bất cập trong vận hành các hệ thống dịch vụ công, hệ thống một cửa ngành dọc. Nhiều nền tảng chưa kết nối liên thông với hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của địa phương, khiến cán bộ phải sử dụng đồng thời nhiều phần mềm, dễ nhầm lẫn và khó kiểm soát tiến độ xử lý hồ sơ. Các cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ giải quyết thủ tục hành chính hiện vẫn thiếu, phân tán. Một số hệ thống hoạt động chưa ổn định, dữ liệu chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận, giải quyết, theo dõi hồ sơ.
Cùng với đó, chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức còn một số bất cập, chưa thực sự tạo động lực để cán bộ phát huy hết năng lực, tâm huyết với công việc, khó thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, cán bộ trẻ ở những lĩnh vực trọng tâm. Đáng chú ý, nhiều cán bộ cấp huyện trước đây khi chuyển về công tác tại cấp xã có mức lương, phụ cấp thấp hơn, đặc biệt là cán bộ khối Đảng, đoàn thể. Ngoài ra, một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn hạn chế về năng lực nghiên cứu chuyên sâu, kỹ năng tổng hợp, kỹ năng số, khả năng xử lý công việc đa ngành, đa lĩnh vực.
Từ thực tiễn đó, Hà Tĩnh kiến nghị Trung ương tiếp tục rà soát, điều chỉnh chính sách tiền lương, phụ cấp phù hợp với khối lượng công việc cũng như điều kiện thực tế của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và các hướng dẫn chuyên môn theo hướng đồng bộ, thống nhất. Địa phương cũng đề xuất tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ cơ sở, nhất là ở những lĩnh vực mới được phân cấp, phân quyền; sớm hoàn thành việc kết nối, chia sẻ dữ liệu chuyên ngành với các địa phương và Cổng dịch vụ công quốc gia.
Lãnh đạo các địa phương cho rằng khi các điểm nghẽn về cơ chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu được tháo gỡ đồng bộ, chính quyền địa phương hai cấp sẽ có thêm điều kiện để vận hành thông suốt, phát huy hiệu quả, đưa chính quyền đến gần dân hơn và phục vụ người dân tốt hơn.
