Trong khi chờ tái thiết các mỏ đá ngưng khai thác thành khu đô thị và cảnh quan, tình trạng mất an toàn và ô nhiễm môi trường đang diễn ra tại những khu vực này, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Mất an toàn và ô nhiễm môi trường
Sau khi ngừng khai thác, khu vực mỏ đá Bình Hóa, thuộc khu phố Bình Hóa, phường Biên Hòa, đã hoàn tất các nội dung cải tạo phục hồi môi trường theo phương án được phê duyệt, bao gồm lắp đặt hàng rào bê-tông và thép gai bảo vệ. Tuy nhiên, theo thời gian, hệ thống hàng rào này đã bị hư hỏng nặng: các trụ bê-tông gãy đổ, chỉ còn lại một số trụ trơ trọi.
Anh Nguyễn Văn Diện, một người dân sống gần khu vực mỏ đá sau khai thác, cho biết: "Trước đây, nhờ có hệ thống hàng rào thép gai, người dân không thể vào bên trong mỏ đá. Nhưng nay hàng rào không còn, việc trẻ em vào khu vực này chơi rất nguy hiểm, nhất là khi mùa hè sắp đến. Ngoài ra, khu vực này còn xảy ra tình trạng các xe vận chuyển rác sinh hoạt và công nghiệp đến đổ trộm, gây ô nhiễm môi trường".
Hàng rào thép gai bảo vệ mỏ đá ngưng khai thác hiện chỉ còn lại một số trụ bê-tông. Tương tự, tại mỏ đá Hóa An, khu phố An Hòa, phường Biên Hòa, hệ thống hàng rào thép gai đã không còn, các trụ bê-tông hầu hết hư hỏng, chỉ còn lác đác vài trụ. Tình trạng mất an toàn khi người dân vào khu vực và việc đổ trộm rác gây ô nhiễm môi trường cũng diễn ra tại đây.
Anh Nguyễn Hữu Quyền, một người dân địa phương, nói: "Hàng rào không còn nên trẻ em vào khu vực này chơi, thả diều, câu cá rất nguy hiểm. Do vậy, tôi nghĩ ngành chức năng nên có biện pháp bảo đảm an toàn bằng cách rào lại trong khi chờ quy hoạch thực hiện các dự án".
Thực trạng các mỏ đá sau khai thác
Theo Ủy ban nhân dân phường Biên Hòa, trên địa bàn hiện có 9 mỏ đá với tổng diện tích hơn 120 ha, hình thành 3 cụm mỏ: Hóa An; Bình Hóa-Tân Hạnh và Tân Bản-Tân Vạn. Sau khai thác, các mỏ đá tạo thành hố nước sâu hơn 70 m. Các mỏ được cấp phép khai thác hoạt động đến năm 2011 và đã thực hiện các nội dung cải tạo phục hồi môi trường theo phương án được phê duyệt, như san gạt mặt bằng đáy moong, cải tạo vách mỏ, trồng cây xanh, lắp đặt hàng rào bảo vệ và biển cảnh báo.
Đến nay, 9 mỏ đã hoàn thành các thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định, và Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai đã có quyết định thu hồi đất, giao Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố quản lý. Sau khi đóng cửa mỏ, khu vực này hình thành 5 hồ nước lớn; các tuyến đê bao đắp bằng đất trước đây đã bị xói mòn, rửa trôi, hiện đã không còn. Hệ thống hàng rào kẽm gai bảo vệ tại phần lớn các khu mỏ đã bị tháo dỡ (mất trộm), hiện chỉ còn lại một số trụ bê-tông xung quanh.
Riêng mỏ đá Tân Hạnh và mỏ đá Tân Hạnh 1A vẫn còn một số đoạn hàng rào xây gạch và hàng rào thép gai bao quanh. Trong khi đó, cả 9 khu mỏ đá không còn biển báo nguy hiểm và các biển cảnh báo xung quanh. Tại một số khu vực mỏ đá phát sinh tình trạng đổ rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp, gây ô nhiễm môi trường. Khu vực các mỏ đá sau khai thác trở thành bãi đổ rác thải.
Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng đô thị phường Biên Hòa, ông Vũ Văn Chiêu, cho biết phường đã làm việc với Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố để có phương án bảo đảm an toàn tại các mỏ đá. Bởi lẽ, hiện hàng rào và biển cảnh báo đều đã hư hỏng, hầu như không còn. Phường cũng đề xuất sửa chữa, làm lại hệ thống hàng rào bảo vệ và biển cảnh báo tại các mỏ đá. Về phần mình, hiện nay phường chỉ tăng cường công tác tuyên truyền, vì các mỏ này do Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố quản lý.
Trước thực trạng mất an toàn và ô nhiễm do đổ rác trộm tại các khu vực mỏ đá sau khai thác, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai yêu cầu các sở ngành và phường Biên Hòa tăng cường công tác quản lý, bảo vệ khu vực các mỏ, bảo đảm vệ sinh môi trường. Cụ thể, cần khẩn trương sửa chữa hệ thống rào chắn và biển cảnh báo; đồng thời bố trí lực lượng kiểm soát nhằm ngăn chặn tình trạng xâm nhập, đổ rác và lấn chiếm đất tại các mỏ đá. Ngoài ra, cần ứng dụng công nghệ giám sát để quản lý chặt chẽ hiện trạng, bảo vệ quỹ đất và có thể xem xét khai thác tạm thời một số khu vực phù hợp nhưng không làm thay đổi hiện trạng sử dụng đất.
Tái thiết các mỏ đá
Vừa qua, lãnh đạo Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai cùng các sở, ngành đã có buổi khảo sát thực tế nhằm định hướng công tác quy hoạch, chỉnh trang và phát triển đô thị các mỏ đá sau khai thác khu vực giáp ranh giữa Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Để nâng cao giá trị sử dụng đất công tại khu vực 3 cụm mỏ đá ở phường Biên Hòa, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai đang rà soát điều chỉnh quy hoạch, định hướng phát triển các cụm mỏ theo mô hình đô thị cảnh quan-sinh thái-nghỉ dưỡng, trong đó lấy hệ thống hồ nước sau khai thác kết hợp hướng sông Đồng Nai và mạng lưới các tuyến giao thông chính làm cấu trúc không gian chủ đạo.
Trên cơ sở đó, các khu dân cư và chức năng đô thị được tổ chức, phân bố dọc theo các trục giao thông lớn, bảo đảm kết nối thuận lợi, đồng bộ hạ tầng và phát huy hiệu quả sử dụng đất. Cụ thể, với cụm mỏ Tân Hạnh-Bình Hóa, định hướng hình thành các khu đô thị sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng, tạo không gian công cộng và cảnh quan ven sông Đồng Nai. Cụm mỏ Hòa An định hướng khu đô thị, các khu dân cư và khu tái định cư để bố trí cho người có đất bị thu hồi khi thực hiện đầu tư phát triển các cụm mỏ; đối với các khu dân cư hiện hữu, thực hiện kết hợp chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng và hình thành công viên gắn với hồ nước hiện hữu.
Với cụm mỏ Tân Vạn-Tân Bản, định hướng phát triển đô thị dịch vụ, dân cư, nhà ở xã hội gắn với suối Ngọc và trục đường ven sông, song song với đường Bùi Hữu Nghĩa và Quốc lộ 1K. Đối với khu vực các hồ nước, hình thành công viên mặt nước kết hợp phát triển năng lượng mặt trời trên mặt hồ. Đồng thời, chú trọng đầu tư hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các tuyến giao thông kết nối liên vùng, đặc biệt với Thành phố Hồ Chí Minh, tạo động lực hình thành các khu đô thị có giá trị cảnh quan cao.
Là người dân sống giữa hai cụm mỏ đá Bình Hóa và Hóa An, anh Nguyễn Hữu Quyền cho rằng việc định hướng phát triển đô thị dịch vụ gắn với du lịch khu vực các mỏ đá sau khai thác là hoàn toàn khả thi. Anh nhấn mạnh: "Trước đây, ở Biên Hòa đã tái thiết khu vực khai đá Bửu Long thành khu du lịch nổi tiếng, thu hút du khách. Nay việc thành phố quy hoạch làm đô thị gắn với du lịch sẽ khai thác được không gian phát triển, vì thực tế các khu vực này hiện đang bỏ không, gây lãng phí".
Cũng theo anh Quyền, trên trục đường Bùi Hữu Nghĩa đã có sẵn những con kênh chảy từ sông Đồng Nai vào khu vực gần các mỏ đá Tân Hạnh-Bình Hóa. Vấn đề cần làm là nạo vét, khơi thông dòng chảy đủ rộng, đủ sâu để thuyền du lịch trên sông có thể vào được. Anh bày tỏ hy vọng: "Chúng tôi hy vọng trong tương lai gần, khu vực các mỏ đá ngưng khai thác sẽ là điểm đến lý tưởng của người dân và du khách khi đến thành phố Đồng Nai".
Theo Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai, sau khi thực hiện quy hoạch, sẽ triển khai đấu thầu, đấu giá để kêu gọi nhà đầu tư có năng lực nghiên cứu, triển khai các dự án khu đô thị sinh thái gắn với hồ nước trung tâm, khu thương mại-dịch vụ logistics, du lịch sinh thái và năng lượng tái tạo.
