Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách tại địa phương. Trong đó, một điều khoản đặc biệt dành riêng cho việc thành lập thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc biệt, như khi thành lập phường từ xã hoặc khu dân cư mới hình thành.
Quy trình sắp xếp khi thành lập phường từ xã
Theo nghị định, khi một xã được chuyển đổi thành phường, Ủy ban nhân dân (UBND) xã có trách nhiệm rà soát và xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại các thôn theo loại hình tổ dân phố. Phương án này phải được lấy ý kiến nhân dân đồng thời trong hồ sơ đề án thành lập phường. Sau khi Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thành lập phường có hiệu lực, Hội đồng nhân dân (HĐND) phường sẽ quyết định việc sắp xếp, tổ chức lại và sử dụng tên gọi tổ dân phố trên địa bàn.
Trong trường hợp cần thiết, vì yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán hoặc yêu cầu thực tiễn của địa phương, HĐND xã có thể quyết định tiếp tục sử dụng tên gọi truyền thống. Nếu chưa xây dựng được phương án sắp xếp để bảo đảm tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình của tổ dân phố, chính quyền phải xây dựng kế hoạch và lộ trình cụ thể thực hiện sau khi thành lập phường.
Xử lý khu dân cư mới và xâm canh, xâm cư
Đối với khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố, UBND xã trình HĐND cùng cấp xem xét quyết định ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có, nhằm bảo đảm thuận lợi trong quản lý và hoạt động của cộng đồng.
Với thôn, tổ dân phố đã hình thành lâu do xâm canh, xâm cư trong cùng một tỉnh nhưng không làm thay đổi địa giới hành chính cấp xã, UBND các xã liên quan thống nhất chuyển giao cộng đồng dân cư để thuận tiện cho quản lý và sinh hoạt. Sau chuyển giao, UBND xã nơi có thôn, tổ dân phố cũ trình HĐND quyết định giải thể hoặc điều chỉnh phạm vi quản lý. UBND xã nơi tiếp nhận trình HĐND quyết định thành lập thôn, tổ dân phố mới nếu đáp ứng tiêu chí, nếu không thì ghép vào thôn, tổ dân phố hiện có.
Tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình mới
Nghị định cũng nâng quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố thông thường. Cụ thể, tại Hà Nội và TP.HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 700 hộ. Ở Trung du và miền núi phía Bắc, thôn phải từ 150 hộ, tổ dân phố từ 300 hộ. Vùng Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long: thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ.
Bên cạnh tiêu chí quy mô, việc sắp xếp còn phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của nhân dân. Mục tiêu là bảo đảm công tác quân sự, quốc phòng, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo sự đồng thuận, thuận lợi cho đời sống người dân và nâng cao hiệu quả quản lý của chính quyền cơ sở.
