Hệ thống truyền thanh cấp xã tại tỉnh Lào Cai đang đối mặt với tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thông tin chính thống của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới. Theo kết quả rà soát của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, toàn tỉnh hiện có 99/99 xã, phường với 159 đài truyền thanh cấp xã, bao gồm 70 đài truyền thanh vô tuyến FM và 89 đài truyền thanh ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông (CNTT-VT), cùng 4.600 cụm thu phát thanh và loa truyền thanh các loại.
Hệ thống truyền thanh FM yếu kém
Trong số 70 đài FM, chỉ có 14 đài hoạt động ổn định (chiếm 20%), 35 đài hoạt động kém và 21 đài đã hỏng hoàn toàn. Đối với 2.370 cụm loa FM, chỉ 678 cụm hoạt động ổn định, còn lại 1.692 cụm hoạt động kém hoặc đã hỏng, chiếm hơn 71%. Nguyên nhân chủ yếu là do phần lớn hệ thống được đầu tư từ nhiều năm trước, thiết bị xuống cấp, chất lượng truyền dẫn tín hiệu không ổn định. Bên cạnh đó, kinh phí bảo trì, sửa chữa còn hạn chế; điều kiện thời tiết, thiên tai và quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cũng ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành.
Hiệu quả từ hệ thống CNTT-VT
Ngược lại, hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT cho thấy hiệu quả rõ rệt hơn. Trong tổng số 89 đài, 73 đài hoạt động ổn định (đạt 82%), chỉ có 4 đài hỏng. Tỷ lệ cụm thu phát thanh CNTT-VT hoạt động ổn định cũng đạt trên 75%. Hiện toàn tỉnh có khoảng 2.820/2.906 thôn, tổ dân phố có loa truyền thanh, nhưng chỉ khoảng 1.420 thôn có cụm loa hoạt động ổn định; gần 1.480 thôn chưa có hoặc có cụm loa hoạt động kém, hư hỏng. Ngoài ra, vẫn còn 6 thôn chưa có điện lưới quốc gia.
Thực trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thông tin chính thống của người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới. Bên cạnh khó khăn về hạ tầng, nhiều địa phương còn thiếu thiết bị sản xuất chương trình như máy tính, micro, máy ghi âm, thiết bị lưu trữ và phần mềm chuyên dụng. Đội ngũ phụ trách chủ yếu kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu về sản xuất chương trình, vận hành thiết bị và ứng dụng công nghệ số.
Đề xuất đầu tư hiện đại hóa
Trên cơ sở nhu cầu thực tế, 95/99 xã, phường đề xuất sửa chữa, nâng cấp hoặc đầu tư bổ sung hệ thống truyền thanh. Các địa phương đề xuất chuyển đổi 2.119 cụm loa FM sang cụm thu phát thanh ứng dụng CNTT-VT; thay thế 407 cụm đã hỏng; bổ sung 903 cụm mới; sửa chữa 71 cụm hiện có và gia hạn 198 thuê bao SIM 4G. Ngoài ra, 56 xã, phường đề nghị bổ sung thiết bị sản xuất chương trình như máy tính, máy ghi âm, micro IP và các phương tiện tác nghiệp cần thiết.
Tổng kinh phí đề xuất ban đầu khoảng 142,7 tỷ đồng. Sau khi rà soát, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất phương án đầu tư với tổng kinh phí khoảng 126,8 tỷ đồng. Theo phương án này, tỉnh sẽ chuyển đổi toàn bộ 2.119 cụm loa FM sang hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT; thay thế 407 cụm hỏng; bổ sung 903 cụm mới và hỗ trợ thiết bị quản lý, vận hành. Nếu được triển khai, phương án sẽ bảo đảm 100% xã, phường có hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT và khoảng 99,8% thôn, tổ dân phố có ít nhất một cụm thu phát thanh ứng dụng CNTT-VT, ngoại trừ khu vực chưa có điện lưới quốc gia.
Giảm nghèo thông tin và thu hẹp khoảng cách số
Việc nâng cấp hệ thống truyền thanh cơ sở không chỉ nhằm khắc phục tình trạng xuống cấp hiện nay mà còn góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và nâng cao chất lượng công tác thông tin cơ sở. Quan trọng hơn, đây là giải pháp thiết thực để giảm nghèo thông tin, giúp người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, được tiếp cận thông tin chính thống nhanh chóng, kịp thời và chính xác.
Theo đề xuất, việc đầu tư sẽ ưu tiên các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn có hệ thống truyền thanh hư hỏng, hoạt động kém hiệu quả. Cùng với đó, các địa phương sẽ tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ phụ trách truyền thanh cơ sở; chuẩn hóa quy trình quản lý, vận hành; nâng cao chất lượng nội dung tuyên truyền và khai thác hiệu quả Hệ thống thông tin nguồn của tỉnh.
Khi hệ thống truyền thanh cơ sở được hiện đại hóa đồng bộ, người dân Lào Cai sẽ có thêm điều kiện tiếp cận thông tin, kiến thức và các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Đây là nền tảng quan trọng để thu hẹp khoảng cách số, nâng cao dân trí và thúc đẩy giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh.
