Sở Xây dựng Hà Nội vừa đưa vào vận hành hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông trên nền bản đồ số, đánh dấu bước chuyển từ dữ liệu phân tán sang nền tảng tập trung, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều hành và đầu tư. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán quản lý khối lượng tài sản hạ tầng giao thông khổng lồ của thành phố, từ hàng nghìn km đường bộ đến cầu, hầm, đường thủy nội địa và đường sắt đô thị.
Khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ
Trước đây, dữ liệu về hạ tầng giao thông của Hà Nội nằm rải rác ở nhiều cơ quan, đơn vị, thiếu sự thống nhất, gây khó khăn cho việc chỉ đạo, kiểm tra, bảo trì và ra quyết định đầu tư. Việc xây dựng hệ thống quản lý trên nền GIS là giải pháp căn cơ nhằm chuẩn hóa, số hóa toàn bộ dữ liệu, tạo nền tảng dùng chung cho các sở, ngành.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trần Hữu Bảo cho biết, hệ thống được xây dựng với mục tiêu tạo lập cơ sở dữ liệu không gian (GIS) về kết cấu hạ tầng giao thông trên địa bàn thành phố. Qua đó, chuẩn hóa, số hóa và cập nhật dữ liệu đối với các loại hình hạ tầng thuộc phạm vi quản lý, bao gồm đường bộ, đường thủy nội địa và đường sắt đô thị. Hệ thống cũng hoàn thành kết nối, tích hợp với một số cơ sở dữ liệu hạ tầng kỹ thuật đô thị khác như cây xanh, chiếu sáng công cộng và vận tải hành khách công cộng.
Môi trường quản lý tập trung trên nền tảng số
Điểm nổi bật của hệ thống là hình thành môi trường quản lý tập trung trên nền tảng số, cho phép theo dõi trực quan toàn bộ hiện trạng kết cấu hạ tầng giao thông trên bản đồ số. Điều này giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng thể, kịp thời phát hiện các vấn đề xuống cấp, ùn tắc, ngập úng để có phương án xử lý nhanh chóng.
Đại diện Sở Xây dựng nhấn mạnh, việc đưa hệ thống vào vận hành sẽ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kết cấu hạ tầng giao thông; hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố hướng tới một đô thị thông minh, vận hành dựa trên dữ liệu.
Lộ trình phát triển và ứng dụng công nghệ cao
Trong giai đoạn 2026-2030, Sở Xây dựng sẽ tiếp tục hoàn thiện, mở rộng và nâng cao chất lượng cơ sở dữ liệu hạ tầng giao thông; đẩy mạnh kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành của thành phố. Trước mắt, các cơ quan chức năng sẽ xây dựng các chỉ số, bảng điều hành để nhận diện nhanh các công trình xuống cấp, điểm đen ùn tắc, ngập úng, hay khu vực thiếu kết nối giao thông công cộng.
Trên nền dữ liệu đã được chuẩn hóa, thành phố sẽ từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), camera, cảm biến và viễn thám để dự báo xu hướng xuống cấp của hạ tầng, xác định thời điểm bảo trì phù hợp, mô phỏng tổ chức giao thông và hỗ trợ lập kế hoạch đầu tư trung hạn. Điều này sẽ giúp chuyển từ bảo trì định kỳ sang bảo trì dựa trên tình trạng thực tế, tối ưu chi phí và nguồn lực.
Đánh giá của lãnh đạo thành phố và định hướng chiến lược
Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng đánh giá, hệ thống bước đầu đã tập trung hóa dữ liệu, hỗ trợ tra cứu hiện trạng, quy hoạch, thông số kỹ thuật, lịch sử sửa chữa, kiểm định, đồng thời cung cấp công cụ thu thập thông tin và xử lý sự cố ngay từ hiện trường. Các quy trình nghiệp vụ và kinh nghiệm quản lý của ngành giao thông cũng đang được chuẩn hóa, số hóa và chuyển thành dữ liệu dùng chung.
Tuy nhiên, ông Trương Việt Dũng nhấn mạnh rằng việc đưa hệ thống vào vận hành mới chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu quan trọng nhất trong giai đoạn tới là khai thác hiệu quả dữ liệu để phục vụ điều hành. Ông khẳng định: “Cốt lõi không phải có bao nhiêu lớp thông tin trên bản đồ, mà là dữ liệu phải thật sự “sống”, giúp thành phố trả lời ba câu hỏi chiến lược: đang quản lý những tài sản nào, hiện trạng và mức độ an toàn ra sao, ưu tiên bảo trì và đầu tư ở đâu, vào thời điểm nào”.
Yêu cầu về dữ liệu và kiến trúc tổng thể
Để hệ thống phát huy hiệu quả, các đơn vị liên quan cần hoàn thiện và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, thống nhất mã định danh, danh mục tài sản; bảo đảm mỗi công trình có vị trí, thông số, hiện trạng, đơn vị quản lý, lịch sử bảo trì và kiểm định. Dữ liệu phải cập nhật gắn liền với tuần đường, kiểm tra hiện trường, xử lý sự cố, duy tu sửa chữa và bàn giao công trình, việc phát sinh đến đâu, dữ liệu hình thành đến đó.
Hệ thống phải được đặt trong tổng thể kiến trúc quản trị số thống nhất, là nguồn dữ liệu chuyên ngành gốc về kết cấu hạ tầng giao thông, được khai thác như một tài sản, nguồn lực dùng chung của thành phố. Về dài hạn, Sở Xây dựng nghiên cứu mô hình bản sao số tích hợp tài sản, lưu lượng, camera, cảm biến, quy hoạch, dự án và dữ liệu đô thị để đánh giá các kịch bản trước khi quyết định.
“Dữ liệu giao thông phải trở thành đầu vào quan trọng cho quy hoạch đô thị, sử dụng đất, phát triển TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), nhà ở, hạ tầng xã hội, logistics và nâng cao khả năng chống chịu của thành phố trước ngập úng, thiên tai”, ông Trương Việt Dũng khẳng định.
