Trung Đông đang bước vào giai đoạn nguy hiểm hơn khi Mỹ và Iran liên tục leo thang căng thẳng bằng các hành động quân sự trực tiếp, các đòn trừng phạt kinh tế quy mô lớn và sự đổ vỡ niềm tin trong đàm phán. Những diễn biến này đang đẩy khu vực tới bờ vực của một cuộc đối đầu mới, với nhiều nguy cơ khó lường.
Các cuộc không kích và đối đầu quân sự
Các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào bệ phóng tên lửa và tàu thuyền Iran tại khu vực eo biển Hormuz, cùng với việc Tehran gia tăng hiện diện quân sự quanh tuyến hàng hải chiến lược này, đã tạo ra một vòng xoáy tấn công và trả đũa giữa các lực lượng ủy nhiệm. Điều này khiến Trung Đông đứng trước nguy cơ trượt sâu vào một chu kỳ xung đột mới, khó kiểm soát.
Đàm phán bế tắc và thiếu lòng tin
Tiến trình đàm phán vốn mong manh giữa Washington và Tehran lại tiếp tục bế tắc bởi sự thiếu lòng tin chiến lược và những điều kiện khó dung hòa từ cả hai phía. Iran cáo buộc Mỹ lợi dụng đàm phán để gia tăng áp lực quân sự và kinh tế, trong khi Mỹ cho rằng Tehran chưa có thiện chí thực sự trong việc giải quyết các vấn đề hạt nhân và an ninh khu vực.
Nguy cơ xung đột kéo dài cường độ thấp
Nhiều chuyên gia quốc tế nhận định, điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ nằm ở khả năng bùng nổ chiến tranh quy mô lớn, mà còn ở nguy cơ hình thành một trạng thái “xung đột kéo dài cường độ thấp”. Trong trạng thái này, Mỹ và Iran liên tục sử dụng sức ép quân sự, chiến tranh kinh tế và các lực lượng ủy nhiệm để làm suy yếu lẫn nhau, khiến toàn bộ cấu trúc an ninh Trung Đông trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Eo biển Hormuz: Điểm nóng chiến lược
Eo biển Hormuz đang trở thành tâm điểm đối đầu chiến lược giữa Mỹ và Iran, đồng thời là nơi phản ánh rõ nhất nguy cơ xung đột quân sự leo thang. Với vai trò là huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, eo biển này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là “lá bài địa chính trị” đặc biệt quan trọng đối với Tehran. Trong tháng 5, khu vực này liên tục chứng kiến các vụ va chạm quân sự nguy hiểm, với các cuộc không kích của Mỹ và các hoạt động quấy rối của Iran.
Mỹ tăng cường hiện diện quân sự
Mỹ triển khai nhiều đợt không kích nhằm vào các bệ phóng tên lửa chống hạm, xuồng cao tốc và cơ sở quân sự ven biển của Iran với lý do “phòng vệ chính đáng” và bảo đảm tự do hàng hải quốc tế. Washington cho rằng Tehran đang từng bước quân sự hóa eo biển Hormuz nhằm tạo sức ép với cộng đồng quốc tế và đe dọa trực tiếp chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Iran khẳng định quyền phòng thủ
Về phía Iran, Tehran khẳng định các hoạt động quân sự của mình hoàn toàn mang tính phòng thủ và nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia. Truyền thông Iran liên tục nhấn mạnh rằng sự hiện diện quân sự ngày càng lớn của Mỹ và các đồng minh Vùng Vịnh mới là nguyên nhân chính khiến khu vực mất ổn định. Tehran đồng thời phát đi thông điệp cứng rắn rằng họ sẽ không chấp nhận bất kỳ nỗ lực nào nhằm “quốc tế hóa” quyền kiểm soát Hormuz.
Trừng phạt kinh tế và tác động toàn cầu
Một đặc điểm nổi bật trong chiến lược hiện nay của Washington là kết hợp đồng thời sức ép quân sự với chiến tranh kinh tế nhằm bào mòn năng lực của Tehran. Chỉ riêng trong tháng 5, Bộ Tài chính Mỹ liên tiếp công bố các gói trừng phạt mới nhằm vào mạng lưới vận tải dầu khí, các công ty trung gian và hàng chục thực thể bị cáo buộc hỗ trợ Iran lách cấm vận. Các biện pháp này tập trung vào hoạt động xuất khẩu dầu mỏ - nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhất của Iran.
Về phía Tehran, Iran coi các lệnh trừng phạt mới là bằng chứng cho thấy Mỹ không hề từ bỏ chính sách “gây áp lực tối đa”. Giới lãnh đạo Iran cáo buộc Mỹ đang sử dụng chiến tranh kinh tế như công cụ buộc Tehran phải suy yếu từ bên trong trước khi áp đặt các điều kiện chính trị bất lợi. Tuy nhiên, chiến lược gây sức ép của Mỹ cũng tạo ra những tác động ngược đối với kinh tế toàn cầu, khi giá dầu thế giới biến động mạnh chỉ với thông tin về nguy cơ phong tỏa Hormuz.
Triển vọng và nguy cơ
Nhìn tổng thể, những diễn biến từ đầu tháng 5 đến nay cho thấy Trung Đông đang tiến gần hơn tới chu kỳ đối đầu mới với mức độ phức tạp ngày càng cao. Cả Washington và Tehran đều đang theo đuổi chiến lược “leo thang có kiểm soát”, nhưng lịch sử Trung Đông cho thấy các cuộc xung đột kiểu này luôn tiềm ẩn nguy cơ vượt ngoài tính toán ban đầu. Chỉ cần một sự cố quân sự vượt ngoài tầm kiểm soát, toàn bộ khu vực có thể nhanh chóng rơi vào vòng xoáy trả đũa liên hoàn.
Trong bối cảnh đó, vai trò trung gian của các quốc gia như Oman, Qatar hay Liên minh châu Âu (EU) sẽ ngày càng quan trọng nhằm ngăn khủng hoảng “vượt khỏi tầm kiểm soát”. Tuy nhiên, triển vọng hạ nhiệt trong ngắn hạn vẫn rất hạn chế khi cả Mỹ và Iran đều chưa sẵn sàng từ bỏ các mục tiêu chiến lược cốt lõi của mình. Trung Đông vì thế đang đứng trước một nghịch lý nguy hiểm: các bên đều muốn tránh “chiến tranh toàn diện”, nhưng lại liên tục sử dụng sức mạnh quân sự để gia tăng lợi thế trên bàn đàm phán.
