Đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, tương tác trên mạng xã hội (MXH) đang nhận được sự đồng tình từ nhiều chuyên gia nhưng đồng thời bị chỉ ra là chưa đủ để bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Trao đổi với Tri Thức – Znews, các chuyên gia nhận định biện pháp này chỉ là lớp phòng vệ ban đầu, cần đi kèm trách nhiệm mạnh mẽ từ nền tảng, cơ quan quản lý và gia đình.
Quy định mới chuyển trách nhiệm sang nền tảng
Theo quy định hiện hành, người dưới 16 tuổi khi đăng ký tài khoản MXH phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đăng ký bằng thông tin của họ, đồng thời phải chịu trách nhiệm giám sát nội dung trẻ tiếp cận. Gần đây, cơ quan quản lý tiếp tục đề xuất tài khoản trẻ em không được phép đăng bài, bình luận, bày tỏ cảm xúc hay tương tác trên MXH. TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên Đại học Swinburne (Australia), nhà sáng lập SkillPixel, gọi đây là bước chuyển quan trọng: từ việc đặt gần như toàn bộ trách nhiệm lên người dùng sang yêu cầu nền tảng thiết kế môi trường phù hợp với lứa tuổi.
TS Hy cho rằng đề xuất mới sẽ hạn chế những hành vi nguy hiểm do trẻ thiếu nhận thức, như công khai thông tin cá nhân, đăng nội dung trong lúc bốc đồng, tham gia công kích tập thể hoặc vô tình lan truyền nội dung có hại. “Đây là một lớp phòng vệ cần thiết, đặc biệt đối với trẻ nhỏ,” ông nhấn mạnh. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rủi ro trên MXH không chỉ xuất hiện khi trẻ đăng bài.
Vì sao cấm tương tác chưa đủ?
Dù Luật An ninh mạng 2025 đã quy định kiểm soát nội dung để không gây nguy hại hoặc xâm hại trẻ em, ngăn chặn và gỡ bỏ thông tin độc hại, nhiều nền tảng vẫn thiếu cơ chế bảo vệ trẻ trong thực tế. TS Nguyễn Gia Hy chỉ ra rằng dù trẻ không bình luận hay nhấn thích, trẻ vẫn có thể xem nội dung về bạo lực, tự làm hại bản thân, thử thách nguy hiểm hoặc những chuẩn mực ngoại hình không lành mạnh. Các hệ thống gợi ý bằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể học từ thời gian xem, nội dung tìm kiếm, video xem hết hay bỏ qua. Vì vậy, ngay cả khi không tương tác, trẻ vẫn có thể bị cuốn vào vòng lặp nội dung ngày càng cực đoan nếu thuật toán tối ưu hóa thời gian sử dụng.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cũng chỉ ra nhiều lỗ hổng: trẻ có thể khai sai năm sinh, dùng thông tin hoặc tài khoản của cha mẹ, mượn thiết bị người lớn, lập tài khoản trên nền tảng xuyên biên giới hoặc chuyển sang ứng dụng ít kiểm soát. Bà Nga cho rằng nếu cơ chế xác minh quá lỏng lẻo, quy định khó phát huy hiệu quả; nhưng nếu thu thập quá nhiều dữ liệu cá nhân để xác minh tuổi lại đối mặt với rủi ro xâm phạm quyền riêng tư và lộ lọt dữ liệu trẻ em. Ngoài ra, năng lực công nghệ giữa các nền tảng không đồng đều: doanh nghiệp lớn có thể xây dựng chế độ tài khoản trẻ em, bộ lọc nội dung và công cụ giám sát, nhưng nhiều dịch vụ nhỏ hoặc nền tảng nước ngoài có thể chưa thực hiện đầy đủ. Bà Nga nhấn mạnh: “Nếu không có cơ chế kiểm tra độc lập và chế tài đủ mạnh, quy định rất dễ dừng lại ở cam kết của doanh nghiệp.”
Thách thức từ gia đình và lớp học trực tuyến
Không chỉ nền tảng, thách thức nằm ngay trong gia đình. Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, không phải phụ huynh nào cũng có kỹ năng số, thời gian và kiến thức để theo dõi hoạt động trực tuyến của con. Có người giao điện thoại cho con tự do sử dụng, có người lại kiểm soát quá mức, âm thầm đọc mọi tin nhắn, dẫn đến xung đột và tổn thương quyền riêng tư của trẻ. Đáng chú ý, nếu nền tảng chỉ yêu cầu người dùng bấm vào ô “tôi đã đủ tuổi” hoặc cha mẹ xác nhận một lần khi tạo tài khoản, trách nhiệm bảo vệ trẻ gần như vẫn bị đẩy về phía gia đình.
TS Nguyễn Gia Hy bổ sung một đặc thù tại Việt Nam: MXH còn là kênh liên lạc giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh. Quy định chỉ được xem, không được tương tác, nếu áp dụng tuyệt đối có thể vô tình chặn cả những tương tác tích cực và có người lớn giám sát. Ông đề xuất cần phân biệt giữa bình luận công khai với người lạ và trao đổi trong nhóm lớp học được xác thực, thay vì coi mọi hình thức tương tác đều có mức độ rủi ro như nhau.
Mô hình phân tầng theo độ tuổi
Trên thế giới, các nước đang áp dụng nhiều cách tiếp cận khác nhau. Australia chọn phương án mạnh hơn khi yêu cầu nhiều nền tảng ngăn người dưới 16 tuổi tạo tài khoản; đến giữa tháng 12/2025, các nền tảng đã hạn chế khoảng 4,7 triệu tài khoản. Tuy nhiên, TS Nguyễn Gia Hy nhận định con số này mới phản ánh mức độ tuân thủ, chưa đủ để kết luận sức khỏe tinh thần hay mức độ xâm hại trẻ em được cải thiện. Trong khi đó, Liên minh châu Âu và Anh tập trung vào nguyên tắc “an toàn ngay từ thiết kế”: xác định độ tuổi phù hợp, đặt tài khoản trẻ ở chế độ riêng tư, điều chỉnh hệ thống gợi ý, hạn chế nội dung có hại và cung cấp công cụ báo cáo dễ dùng.
TS Hy gợi ý Việt Nam nên xây dựng chế độ riêng cho trẻ vị thành niên, tương tự YouTube Kids, và phân tầng theo độ tuổi thay vì áp một mô hình chung. Với trẻ dưới 13 tuổi, tài khoản nên được liên kết với cha mẹ hoặc người giám hộ, đặt chế độ riêng tư mặc định, không cho phép phát trực tiếp, đăng bài công khai, chia sẻ vị trí hoặc nhận tin nhắn từ người lạ. Trẻ vẫn có thể tương tác trong phạm vi gia đình, bạn bè được xác nhận hoặc nhóm học tập có người quản lý. Với nhóm 13-15 tuổi, có thể cho phép đăng bài, bình luận và tham gia cộng đồng trong phạm vi kiểm soát, nhưng tài khoản vẫn phải ở chế độ riêng tư mặc định, người lạ không thể nhắn tin trực tiếp, và các hoạt động công khai như phát trực tiếp hay chia sẻ vị trí phải chịu giới hạn cao hơn.
Để ngăn trẻ dùng điện thoại hoặc tài khoản của người lớn, TS Hy đề xuất áp dụng nhận diện khuôn mặt mỗi khi thực hiện hoạt động rủi ro cao trên MXH. Song song đó, nền tảng phải chịu trách nhiệm về thuật toán đề xuất để đảm bảo nội dung trẻ tiếp xúc là lành mạnh, phù hợp lứa tuổi.
Nền tảng, gia đình và nhà trường cùng vào cuộc
Về quản lý, bà Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cơ quan nhà nước cần xây dựng tiêu chuẩn bắt buộc về bảo vệ trẻ em ngay từ khâu thiết kế sản phẩm; đồng thời tổ chức thanh tra, kiểm tra, có cơ chế tiếp nhận phản ánh và chế tài đủ sức răn đe. Bà nhấn mạnh các nền tảng không nên đặt toàn bộ trách nhiệm chứng minh vi phạm lên trẻ và gia đình, mà phải chủ động phát hiện dấu hiệu bất thường như người lớn tiếp cận nhiều tài khoản trẻ em, hành vi đe dọa, bắt nạt có tổ chức hoặc nội dung khai thác trẻ em.
Với gia đình, trọng tâm là đồng hành thay vì chỉ giám sát. Cha mẹ cần biết con sử dụng nền tảng nào, thống nhất thời gian dùng, hướng dẫn thiết lập quyền riêng tư và tạo thói quen tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề. Điều quan trọng nhất là xây dựng sự tin cậy để trẻ dám kể về bị bắt nạt, đe dọa hay dụ dỗ, thay vì giấu kín vì sợ bị trách phạt. Nhà trường cũng là mắt xích quan trọng trong việc tiếp nhận, xử lý và phối hợp với gia đình, nền tảng và cơ quan chức năng.
Cuối cùng, các chuyên gia nhấn mạnh cấm và hạn chế phải đi cùng giáo dục kỹ năng số. Trẻ cần được dạy kỹ năng cụ thể, thực hành qua tình huống thật và hoạt động trải nghiệm thay vì chỉ vài buổi tuyên truyền. Phụ huynh và giáo viên cũng cần được hướng dẫn, bởi không thể yêu cầu trẻ tự bảo vệ trong khi người lớn thiếu kỹ năng hỗ trợ. Đề xuất cấm tương tác chỉ là một mắt xích nhỏ trong chuỗi giải pháp cần đồng bộ để tạo môi trường mạng an toàn thực sự cho trẻ em.
