Trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng, việc đổi mới tư duy trong hoạch định chính sách dân tộc và miền núi là yêu cầu cấp thiết. Thay vì chỉ tập trung vào hỗ trợ, cung cấp lương thực, tiền bạc cho đồng bào dân tộc thiểu số, cần chuyển sang hướng kiến tạo, tạo điều kiện để họ tự vươn lên, phát triển bền vững.
Thực trạng chính sách hỗ trợ hiện nay
Nhiều năm qua, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi như: hỗ trợ gạo, hỗ trợ nhà ở, hỗ trợ đất sản xuất, hỗ trợ nước sinh hoạt, hỗ trợ giáo dục, y tế... Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các chính sách này chưa thực sự phát huy hiệu quả như mong đợi. Nhiều hộ đồng bào vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, thiếu ý chí vươn lên.
Một số chính sách còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây lãng phí nguồn lực. Việc hỗ trợ chủ yếu mang tính chất cho không, chưa gắn với trách nhiệm và nghĩa vụ của người thụ hưởng. Điều này dẫn đến tình trạng hiệu quả đầu tư thấp, thiếu bền vững.
Chuyển đổi tư duy: Từ hỗ trợ sang kiến tạo
Để khắc phục những hạn chế trên, cần có sự chuyển đổi căn bản trong tư duy hoạch định chính sách. Đó là chuyển từ hỗ trợ thụ động sang kiến tạo phát triển. Thay vì cho không, cần tạo cơ chế, chính sách khuyến khích đồng bào dân tộc thiểu số tự lực vươn lên, phát huy nội lực.
Các chính sách cần tập trung vào đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất hàng hóa. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc xây dựng các mô hình kinh tế hợp tác, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với thị trường tiêu thụ.
Nhà nước đóng vai trò là người kiến tạo, tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ một phần vốn và kỹ thuật ban đầu, nhưng người dân phải là chủ thể, tự quyết định và chịu trách nhiệm về sản xuất kinh doanh của mình.
Vai trò của cộng đồng và doanh nghiệp
Bên cạnh vai trò của Nhà nước, cần huy động sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong việc hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số. Các doanh nghiệp có thể đầu tư vào vùng đồng bào, tạo việc làm, tiêu thụ sản phẩm. Cộng đồng các dân tộc cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ lẫn nhau.
Mô hình hợp tác xã kiểu mới, tổ hợp tác sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã cho thấy hiệu quả rõ rệt tại nhiều địa phương. Đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu chính đáng.
Kết luận
Chuyển đổi tư duy từ hỗ trợ sang kiến tạo là bước đi đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển. Chính sách dân tộc và miền núi cần được đổi mới toàn diện, tập trung vào phát huy nội lực, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường của đồng bào. Đây là con đường ngắn nhất để đưa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách với miền xuôi.
