Sáng 2.6, tại Hà Nội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam đã tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Hội nghị nhằm lắng nghe các ý kiến đóng góp từ các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức thành viên nhằm hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội.
Yêu cầu cấp thiết sửa luật
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học - Công nghệ và chuyển đổi số, đã nêu rõ những yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi luật. Ông nhấn mạnh: "Hành vi tiếp cận thông tin của người dân đã thay đổi rất mạnh. Người dân hiện nay tiếp cận thông tin chủ yếu qua môi trường số, mạng xã hội và thiết bị di động. Nếu công tác phổ biến pháp luật vẫn chủ yếu theo mô hình hội nghị, văn bản giấy và truyền đạt hành chính một chiều thì sẽ khó đạt hiệu quả thực chất".
Đề xuất tinh gọn luật còn 20 - 30 điều
Góp ý cụ thể vào một số điều của dự thảo, ông Huân cho rằng Điều 3 cần sửa đổi theo hướng làm rõ hơn quyền được tiếp cận và thụ hưởng phổ biến, giáo dục pháp luật của mọi đối tượng trong xã hội, tránh bỏ sót nhóm đối tượng đông đảo là người trẻ bị đứng ngoài quá trình phổ biến, giáo dục pháp luật.
Về Điều 15 liên quan đến truyền thông chính sách, phổ biến pháp luật trên mạng xã hội và nền tảng số, ông Huân nhận xét quy định còn khá chung chung, chưa thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số theo Nghị quyết 66. Dự thảo mới dừng ở việc cho phép sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng chưa quy định rõ mức độ áp dụng, tiêu chuẩn dữ liệu và trách nhiệm triển khai cụ thể.
Ông Huân đề nghị nội dung phổ biến pháp luật cần ngắn gọn, dễ hiểu, giảm bớt cách trình bày nặng tính hành chính, khẩu hiệu hoặc diễn giải chính sách không cần thiết đối với người dân. Ông cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, tinh gọn mạnh hơn, có thể rút xuống còn khoảng 20 - 30 điều, tập trung vào các nội dung cốt lõi như quyền tiếp cận pháp luật, trách nhiệm tổ chức thực hiện, nền tảng số và cơ chế bảo đảm thi hành. "Luật càng ngắn gọn, rõ ràng thì càng thuận lợi cho số hóa, tích hợp dữ liệu, ứng dụng AI và truyền thông pháp luật tới mọi đối tượng trong xã hội một cách hiệu quả, thực chất hơn", ông Huân nêu rõ.
Cần trao "vũ khí pháp lý" cho Mặt trận
Giáo sư - Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, đề nghị cần làm rõ vai trò và trách nhiệm chủ đạo của Nhà nước, vai trò của các tổ chức xã hội; đồng thời đề cao vai trò và chuyển một số nhiệm vụ phổ biến giáo dục pháp luật từ cơ quan Nhà nước sang cho MTTQ Việt Nam và các thành viên để phù hợp với xu thế đổi mới quản trị quốc gia hiện nay. Theo ông, việc sửa đổi luật theo hướng chuyển từ mô hình "Nhà nước làm là chính" sang mô hình "Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi" là hoàn toàn hợp lý.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cho rằng các quy định trong dự thảo đã tạo ra khung pháp lý cơ bản tốt hơn so với luật cũ, nhưng chưa đủ để phát huy đầy đủ và toàn diện vai trò của MTTQ và các tổ chức thành viên trong tình hình mới. Tình hình mới đòi hỏi Mặt trận phải là lực lượng định hướng dư luận trên không gian mạng, nhưng dự thảo chưa trao "vũ khí pháp lý" đủ mạnh cho Mặt trận. Bên cạnh đó, dự án luật còn thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm của cơ quan Nhà nước đối với Mặt trận, chưa quy định chặt chẽ chế tài hoặc trách nhiệm của các cơ quan chính quyền trong việc phải chủ động cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật và tạo điều kiện cho Mặt trận hoạt động. Để đưa luật vào cuộc sống hiệu quả, cần chuyển dịch từ tư duy "quản lý Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật" sang tư duy "huy động xã hội, trong đó Mặt trận làm nòng cốt có sự hỗ trợ của Nhà nước".
Nhiều ý kiến đóng góp khác
Cũng tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung phản biện các nội dung dự thảo luật về thực tiễn triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông chính sách, ứng dụng chuyển đổi số và kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng văn hóa pháp luật.
Kết luận hội nghị
Phát biểu kết luận, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo khẳng định Ủy ban sẽ tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm các ý kiến đóng góp; đồng thời đề nghị Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội, Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam sớm chuẩn bị báo cáo phản biện, kịp thời gửi tới Bộ Tư pháp, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
