Bộ Nội vụ đã xây dựng và đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định quy định mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (sau đây gọi tắt là dự thảo Nghị định). Theo Bộ Nội vụ, Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 là căn cứ pháp lý trực tiếp để Chính phủ quy định chi tiết mức đóng vào Quỹ này. Luật quy định người sử dụng lao động hằng tháng đóng tối đa 1% trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của người lao động vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết mức đóng.
Do đó, việc sửa đổi, thay thế Nghị định số 58/2020/NĐ-CP để điều chỉnh mức đóng, cơ chế áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường và các nội dung liên quan thuộc thẩm quyền của Chính phủ. Việc xây dựng Nghị định cũng phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật mới, đặc biệt là Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025; đồng thời phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động.
Thực tiễn cho thấy, sau hơn 5 năm thực hiện, Nghị định số 58/2020/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho việc xác định mức đóng vào Quỹ, góp phần triển khai thống nhất chính sách. Tuy nhiên, qua quá trình tổ chức thực hiện và tổng kết thi hành, một số nội dung của Nghị định cần tiếp tục được hoàn thiện, nhất là các quy định về cơ chế mức đóng, điều kiện áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường, thủ tục thực hiện và phạm vi đối tượng áp dụng, nhằm bảo đảm phù hợp hơn với thực tiễn và nâng cao tính khả thi của chính sách. Đồng thời, yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong quản lý bảo hiểm xã hội và bảo đảm an toàn, cân đối Quỹ trong dài hạn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành. Vì vậy, việc xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 58/2020/NĐ-CP là cần thiết, có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Quy định theo hướng giảm mức đóng có thời hạn
Với 4 chương, 7 điều, dự thảo Nghị định sửa đổi quy định về mức đóng vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo hướng giảm mức đóng có thời hạn. Cụ thể, người sử dụng lao động hằng tháng đóng bằng 0,3% trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội từ khi Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027; từ ngày 1/1/2028, áp dụng mức đóng 0,5%. Đồng thời, kế thừa quy định về phương thức đóng hằng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần đối với các đối tượng trong lĩnh vực nông, lâm, ngư, diêm nghiệp.
Việc điều chỉnh này nhằm thực hiện chính sách hỗ trợ có thời hạn, góp phần giảm chi phí cho người sử dụng lao động, hỗ trợ phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn Quỹ. So với quy định hiện hành, dự thảo chuyển từ cơ chế áp dụng mức đóng thấp hơn trên cơ sở điều kiện, hồ sơ sang quy định trực tiếp mức đóng đồng đều (0,3% trên quỹ tiền lương) theo thời gian áp dụng, qua đó đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch, dễ thực hiện và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tổng thu Quỹ năm 2025 khoảng 7.368,9 tỷ đồng, số người tham gia khoảng 18,1 triệu người, kết dư Quỹ ước đến hết năm 2025 khoảng 86.442 tỷ đồng. Quỹ hiện được đánh giá có khả năng cân đối trong dài hạn và đáp ứng yêu cầu chi trả chế độ trong thời gian tới. Số kết dư năm 2025 ước tăng thêm khoảng 8.000 tỷ đồng so với năm 2024.
Trong giai đoạn 2020-2025, toàn quốc đã giải quyết hưởng mới trợ cấp tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp hằng tháng cho 11.671 người và trợ cấp một lần cho 29.733 người, tương đương bình quân mỗi năm khoảng 1.950 người hưởng hằng tháng và 4.960 người hưởng một lần. Số chi giải quyết hưởng mới trợ cấp một lần trong cả giai đoạn là 1.279 tỷ đồng, là khoản chi có tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu chi của Quỹ.
Việc áp dụng mức đóng 0,3% trong năm 2027 dự kiến làm giảm thu Quỹ khoảng gần 3.000 tỷ đồng, nhưng vẫn nằm trong khả năng cân đối trong ngắn hạn. Tuy nhiên, áp lực chi có xu hướng gia tăng do điều chỉnh tiền lương và định hướng nâng mức hưởng theo Luật An toàn, vệ sinh lao động. Vì vậy, giảm mức đóng xuống 0,3% chỉ là giải pháp hỗ trợ có thời hạn, giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Sau thời gian hỗ trợ, quay trở lại mức 0,5% từ ngày 1/1/2028 là cần thiết để bảo đảm an toàn Quỹ.
Bổ sung quy định áp dụng mức đóng đối với lao động cao tuổi
Dự thảo Nghị định bổ sung quy định áp dụng mức đóng đối với người lao động cao tuổi theo quy định của Bộ luật Lao động. Việc bổ sung này xuất phát từ kết quả tổng kết thi hành Nghị định số 58/2020/NĐ-CP, cho thấy phạm vi điều chỉnh của chính sách hiện hành chưa bao quát đầy đủ một số trường hợp người lao động vẫn tiếp tục tham gia quan hệ lao động. Người lao động cao tuổi vẫn tiếp tục làm việc nhưng không được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp do không có quy định bắt buộc người sử dụng lao động đóng. Việc bổ sung nhóm đối tượng này nhằm bảo đảm chính sách bao quát hơn, phù hợp với thực tiễn sử dụng lao động, đồng thời tăng cường tính thống nhất giữa quy định về mức đóng với pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội.
Dự thảo Nghị định lược bỏ thủ tục hành chính quy định về mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường vào Quỹ theo cơ chế áp dụng có điều kiện đối với doanh nghiệp; đồng thời lược bỏ các quy định liên quan đến điều kiện áp dụng, hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện và việc xem xét, quyết định áp dụng mức đóng thấp hơn theo Nghị định số 58/2020/NĐ-CP. Việc lược bỏ này xuất phát từ thực tế cơ chế cũ khó triển khai, điều kiện chặt chẽ, thủ tục phức tạp, phát sinh chi phí và chưa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Thay vào đó, dự thảo chuyển sang quy định trực tiếp mức đóng 0,3% trong thời gian có hạn, tạo thuận lợi hơn trong tổ chức thực hiện, góp phần đơn giản hóa chính sách, giảm chi phí tuân thủ, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và chủ trương hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.
