Sau Mỹ và các nước đi trước, Trung Quốc là quốc gia tiếp theo thiết lập tiêu chuẩn kỹ thuật cho các sản phẩm không khói, bao gồm thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine, nhằm kiểm soát buôn lậu và bảo vệ người tiêu dùng. Thuốc lá nung nóng dự kiến được thí điểm tại Trung Quốc trong năm nay.
Hoàn thiện khung quản lý sản phẩm thuốc lá thế hệ mới
Việc ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật cho thuốc lá nung nóng và túi nicotine giúp hoàn chỉnh khung quản lý cho các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới tại Trung Quốc. Trước đó, thuốc lá điện tử đã được ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia bắt buộc đầu tiên, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2022.
Đồng thời, Trung Quốc triển khai mô hình phối hợp đa bên giữa Nhà nước, giới nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm định hình các chuẩn mực kỹ thuật, góp phần vận hành thị trường một cách có kiểm soát.
Mô hình quản lý độc quyền thuốc lá tại Trung Quốc
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc quản lý ngành thuốc lá theo mô hình độc quyền Nhà nước thông qua Cục Quản lý Độc quyền Thuốc lá Nhà nước về mặt hành chính, và Tập đoàn Thuốc lá Quốc gia Trung Quốc là đơn vị sản xuất và kinh doanh lớn nhất thế giới. Hệ thống này kiểm soát nhất quán toàn bộ chuỗi giá trị, từ khâu trồng trọt, thu mua nguyên liệu, sản xuất đến phân phối, bao gồm cả các sản phẩm thế hệ mới.
Quá trình xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine phản ánh lộ trình đặc trưng của Trung Quốc: xác lập địa vị pháp lý, thiết lập tiêu chuẩn, từng bước mở thị trường và hoàn thiện chính sách thuế. Điều này giúp định danh rõ ràng sản phẩm về nguyên liệu, phụ gia, thiết bị; buộc toàn ngành nâng cấp công nghệ và đảm bảo chất lượng.
Quá trình này có sự tham gia của các doanh nghiệp Nhà nước, cơ quan quản lý và giới nghiên cứu. Trong mô hình độc quyền thuốc lá của Trung Quốc, doanh nghiệp không chỉ chịu điều chỉnh mà còn góp phần định hình kỹ thuật ngay từ đầu, giúp các tiêu chuẩn phù hợp với năng lực sản xuất của Nhà nước. Doanh nghiệp tuy được tham gia xây dựng tiêu chuẩn, nhưng khi ban hành phải tuân thủ nghiêm ngặt. Việc tham gia từ sớm giúp họ chủ động điều chỉnh chiến lược, giảm rủi ro và tận dụng cơ hội trong thị trường lớn nhưng kiểm soát chặt chẽ.
Cân bằng chính sách và hướng tới thông lệ quốc tế
Bước đi này phản ánh nỗ lực cân bằng chính sách của Trung Quốc: duy trì nguồn thu ngân sách đáng kể từ ngành thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Dù đã tham gia Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá, Trung Quốc vẫn gặp thách thức khi Nhà nước vừa quản lý, vừa cung cấp sản phẩm nicotine. Bộ tiêu chuẩn mới tiệm cận thông lệ quốc tế của WHO, FDA và EU nhằm đạt mục tiêu kép về sức khỏe cộng đồng và quản lý thuế, chặn buôn lậu bằng cách kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.
Cách tiếp cận của Mỹ trong quản lý thuốc lá không khói
Trong khi Trung Quốc đang hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật, Mỹ đã xây dựng tương đối hoàn chỉnh, bao gồm cả biện pháp thực thi. Cách tiếp cận này hướng tới đa mục tiêu: bảo vệ giới trẻ, giảm rủi ro sức khỏe cộng đồng và cho phép sản phẩm đạt chuẩn khoa học sớm tiếp cận thị trường để hạn chế buôn lậu.
Giai đoạn 2019-2020, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã cho phép tiếp thị một số loại thuốc lá nung nóng sau khi thẩm định khoa học vì sản phẩm giảm phơi nhiễm hàm lượng các chất có hại so với thuốc lá điếu. Chính quyền Mỹ bày tỏ sự ủng hộ đối với các sản phẩm thuốc lá có tiềm năng giảm tác hại bằng cách thúc đẩy nhanh quá trình phê duyệt, nhằm tránh thị trường chợ đen tận dụng những vướng mắc trong cơ chế quản lý.
Chính quyền Mỹ cũng tăng cường các biện pháp ngăn giới trẻ tiếp cận thuốc lá, thông qua việc xác minh danh tính bằng công nghệ và nâng độ tuổi sử dụng thuốc lá từ 18 lên 21. Theo khảo sát quốc gia về tỷ lệ giới trẻ sử dụng thuốc lá do FDA và CDC công bố tháng 3/2026, Mỹ ghi nhận tỷ lệ sử dụng các sản phẩm thuốc lá không khói đạt mức thấp kỷ lục kể từ sau đỉnh hơn 27% năm 2019, đưa tổng tiêu dùng thuốc lá xuống mức thấp nhất trong 25 năm qua. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ Mỹ hiện chỉ còn 5,2%; đặc biệt tỷ lệ sử dụng thuốc lá nung nóng luôn dưới 1%.
Xu hướng toàn cầu
Dù khác biệt về lộ trình, để tránh giảm hiệu quả chính sách, cả Mỹ và Trung Quốc đều đặt quản lý làm nền tảng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và kiểm soát buôn lậu. Thực tế này ngày càng rõ khi nhiều quốc gia như Bangladesh và Argentina bắt đầu dỡ bỏ lệnh cấm sản phẩm thuốc lá mới chỉ chưa đầy hai quý đầu năm, thừa nhận rằng cấm đoán có thể giảm hiệu quả y tế và gây thiệt hại kinh tế do thị trường phi pháp phát triển.
