Nhân dịp 21 tháng 6 năm nay, Tổng bí thư Tô Lâm đã có một bài viết sâu sắc về báo chí, thể hiện sự am hiểu tường tận về nghề báo, mạng xã hội và công chúng hiện đại. Bài viết không chỉ là chỉ đạo chính sách mà còn mang tính gợi mở, gần gũi với người đọc bình thường.
Thực trạng báo chí: Đúng nhưng chưa hay
Tổng bí thư chỉ ra rằng nhiều tờ báo hiện nay vẫn viết, in, đăng, phát nhưng người đọc không quan tâm. Nguyên nhân là do một số cơ quan báo chí được bao cấp, chỉ chú trọng vào việc "đúng" mà quên mất yếu tố "hay". Nội dung thường chỉ là "cốp pết" từ các báo cáo, bài phát biểu, thiếu hơi thở cuộc sống, thiếu chi tiết và cảm xúc. Dù nguyên tắc báo chí không cần cảm xúc, nhưng sự đồng cảm kín đáo vẫn là yếu tố quan trọng để thu hút công chúng.
Tổng bí thư nhấn mạnh: "Trong toàn bộ quá trình đổi mới nền báo chí, phải đặt công chúng ở vị trí trung tâm. Công chúng số hiện nay không chỉ tiếp nhận thông tin mà thường xuyên phản hồi, đặt câu hỏi, kiểm chứng ngược, góp ý, cung cấp dữ liệu và đòi hỏi báo chí minh bạch hơn". Điều này đặt ra yêu cầu báo chí phải phục vụ và phản ánh đúng nhu cầu của độc giả.
Cạnh tranh với mạng xã hội: Thách thức lớn
Một vấn đề nổi bật khác là sự cạnh tranh khốc liệt từ mạng xã hội. Tổng bí thư dẫn số liệu: Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet (84,2% dân số) và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Tổng số tài khoản mạng xã hội trong nước khoảng 110 triệu, trong khi tài khoản trên các nền tảng nước ngoài là 203 triệu. Môi trường số giúp báo chí tiếp cận rộng hơn nhưng cũng phải cạnh tranh trực tiếp với dòng nội dung khổng lồ từ người dùng mỗi giờ.
Tổng bí thư khẳng định: "Từ yêu cầu đó, chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập thêm trang điện tử, mở tài khoản mạng xã hội hay trang bị thiết bị hiện đại. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp". Ông nhấn mạnh báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới.
TP.HCM thành lập cơ quan Báo và Phát thanh truyền hình
Ngày 20/6 vừa qua, TP.HCM đã tổ chức lễ công bố quyết định thành lập cơ quan Báo và Phát thanh truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, là địa phương cuối cùng trong cả nước thực hiện việc này. TP.HCM là nơi báo chí phát triển mạnh nhất, với nhiều tờ báo có lượng phát hành cao, doanh thu lớn, nên việc sắp xếp cần thận trọng. Sự sáp nhập được kỳ vọng tạo ra môi trường báo chí mới, đa dạng và mạnh mẽ hơn, nhưng cũng đặt ra thử thách không nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh với mạng xã hội.
Báo chí chính thống vừa phải cạnh tranh về tốc độ và sự đa dạng, vừa phải là cán cân, chuẩn mực khẳng định sự thật. Ngoài yêu cầu "đúng", báo chí còn cần "hay". Muốn tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, trước hết phải làm cho người ta đọc, xem, nghe những gì mình viết. Nếu không có độc giả thì mọi nỗ lực đều trở nên vô ích.
Đào tạo lại đội ngũ và thay đổi tư duy
Tổng bí thư cũng chỉ ra rằng lãnh đạo cơ quan báo chí phải thay đổi: "Tổng biên tập trong tòa soạn số không chỉ là người duyệt nội dung, mà còn phải kiến tạo chiến lược sản phẩm, dữ liệu, công chúng, công nghệ và nhân lực". Ông yêu cầu xây dựng văn hóa làm việc mới: chuyên nghiệp, kỷ luật trong kiểm chứng, nhanh nhạy trong phản ứng, cởi mở với đổi mới, sẵn sàng thử nghiệm nhưng không dễ dãi với chuẩn mực. Đào tạo lại đội ngũ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, tập trung vào kiểm chứng số, an toàn dữ liệu, báo chí đa nền tảng, đạo đức AI và tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Cuối cùng, câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn giữ nguyên giá trị: "Viết cho ai? Viết như thế nào?". Nguyên văn: "Làm báo phải hết sức cẩn thận về hình thức, về nội dung, về cách viết… Muốn tiến bộ, muốn viết hay thì phải cố gắng học hỏi, ra công rèn luyện. Kinh nghiệm của tôi là thế này: Mỗi khi viết một bài báo thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc". Đọc lại vẫn thấy tươi mới và thấm thía.
Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả
