Chiều 29/7, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế-Tài chính tổ chức tọa đàm trực tuyến 'Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới'. Sự kiện quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế và đại diện doanh nghiệp nhằm thảo luận về những yêu cầu mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN), chia sẻ kinh nghiệm quản trị hiện đại và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động.
Vai trò nòng cốt của doanh nghiệp nhà nước
Theo số liệu từ Bộ Tài chính, cả nước hiện có 695 DNNN, quản lý tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu hơn 2,02 triệu tỷ đồng. Năm 2025, doanh thu khu vực này đạt gần 2,9 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng. Các DNNN nắm giữ nguồn lực trọng yếu trong các lĩnh vực như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng, quốc phòng và an ninh.
Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 50 DNNN nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, từ 1 đến 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Nghị quyết yêu cầu 100% DNNN thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số, 100% tập đoàn, tổng công ty áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD.
Những thách thức trong quản trị hiện tại
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, DNNN vẫn đối mặt với thách thức về hiệu quả quản trị, năng lực cạnh tranh, tiến độ đầu tư và đổi mới sáng tạo. Tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm đang kìm hãm sự phát triển. Tại tọa đàm, các diễn giả đã phân tích ba nhóm nội dung chính: quan điểm cốt lõi của Nghị quyết 79, yêu cầu đổi mới trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, cũng như giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách.
Ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, nhấn mạnh: 'Doanh nghiệp nhà nước phải được vận hành như một thực thể kinh tế thuần túy trên thị trường. Muốn đổi mới, phải xóa bỏ cơ chế xin-cho trong quản lý vốn.' Theo ông, tính minh bạch là yếu tố cốt lõi, yêu cầu DNNN công khai thông tin tương đương với các công ty niêm yết, đồng thời chuyển từ quản lý tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên KPI và hiệu quả bảo toàn vốn.
Chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc
Bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ SME, Tổng Công ty Viễn thông Viettel, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn: 'Tại Viettel, quản trị dựa trên dữ liệu là then chốt. Mọi quyết định kinh doanh đều được phân tích qua hệ thống Dashboard thời gian thực, giúp giảm thiểu sai sót do cảm tính.' Bà đề xuất cần có cơ chế Sandbox (khung thể chế thử nghiệm) để DNNN có không gian thử nghiệm công nghệ và mô hình mới mà không bị ràng buộc bởi quy định hiện hành dành cho ngành truyền thống.
Các diễn giả nhất trí rằng đổi mới mô hình quản trị không còn là câu chuyện nội bộ mà là điều kiện tiên quyết để DNNN hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số theo Kết luận số 18-KL/TW. Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng, nhấn mạnh DNNN cần chuyển từ quản trị hành chính sang quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế, tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu.
Giải pháp thúc đẩy đổi mới
Để DNNN thực sự là đầu tàu, cần có sự thay đổi chính sách phù hợp, trao quyền tự chủ về đầu tư và nhân sự dựa trên hiệu quả kinh tế. Các chuyên gia cho rằng cần chấp nhận rủi ro trong đổi mới, xây dựng hành lang pháp lý bảo vệ những người làm đúng nhưng gặp rủi ro khách quan. Nghị quyết 79 đã chỉ rõ: 'Đẩy mạnh cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến, mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế.' Đây là quan điểm chiến lược để khơi thông nguồn lực, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và khát vọng phát triển đất nước.
