Tiếng loa phát bằng tiếng Mông vang giữa các bản làng vùng cao Lào Cai, kêu gọi người dân chuẩn hóa thông tin khi thời hạn xác thực thuê bao di động ngày 15/6 đang đến gần. Buổi sáng ngày 21/5, không khí vắng vẻ ở thôn Bản Phố 2C, xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai được khuấy động bởi tiếng loa phóng thanh. Một giọng nói bằng tiếng Mông vang lên khắp thôn, vọng tới cả những đồi ngô phía xa.
Phát loa thông báo chuẩn hóa thuê bao bằng tiếng Mông
Trưởng thôn Sùng Seo Gả đeo loa phóng thanh di động bước lên gò cao, chĩa 4 hướng thông báo bà con tập trung để tổ hỗ trợ lưu động của VNPT Bắc Hà hướng dẫn xác thực sinh trắc học và chuẩn hóa thông tin thuê bao theo quy định mới. Anh Ngải Seo Vảng, nhân viên VNPT Bắc Hà, đang xác thực thuê bao cho người dân.
Được một lát, ông Gả lấy xe máy, đeo loa và đi một vòng vào bản. "Tôi đã tự thực hiện trên ứng dụng của nhà mạng từ hơn một tháng trước, sau khi nhận được thông báo. Tuy nhiên, phần lớn người dân trong thôn không có điện thoại thông minh hoặc không biết thao tác công nghệ nên cần được hỗ trợ trực tiếp", ông nói. Theo danh sách nhà mạng gửi xuống, thôn Bản Phố 2C có 53 thuê bao thuộc diện cần xác thực.
Ông Sùng Seo Gả cho biết ở những vùng hẻo lánh như nơi này, các nhà mạng phải kết hợp với chính quyền địa phương, thành lập các tổ hỗ trợ lưu động để phục vụ người dân. Hầu hết người dân chưa quen với ứng dụng số, việc xác thực thuê bao là một trở ngại. Để hoàn thành nhiệm vụ, nhân viên viễn thông thậm chí phải đi từng bản, đến từng nhà, thậm chí làm việc vào ban đêm.
Ngay sau khi mang loa phát thanh đi một vòng trong bản, ông Gả mời tới điểm hỗ trợ lưu động hàng chục người. Tất cả đều không quen tự thao tác trên ứng dụng và cần nhân viên nhà mạng hỗ trợ. Tại đây, tổ lưu động chia nhau hỗ trợ người dân. Mỗi trường hợp thực hiện trong khoảng 5 phút. Anh Ngải Seo Vảng, nhân viên nhà mạng, nhanh chóng hoàn thành các bước xác thực cho các bà Vảng Thị Giống và anh Vàng Seo Sủng. Mỗi người mất khoảng 5 phút để hoàn thành các thao tác cần thiết.
Là người dân tộc Mông, anh Vảng cho biết việc sử dụng tiếng mẹ đẻ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hỗ trợ bà con. "Không ít người dân lo ngại bị lừa đảo nên từ chối cung cấp thông tin. Chỉ khi chúng tôi kết hợp với đại diện thôn, giải thích bằng tiếng địa phương, bà con mới hiểu và đồng ý hợp tác", anh Vảng chia sẻ.
Tiếp đó, ông Gả đưa tổ hỗ trợ lưu động tới nhà ông Sùng Seo Chúng - một người cao tuổi. Ông Chúng cho biết vẫn sử dụng chiếc điện thoại "cục gạch" để liên lạc khi đi làm nương. Một ngày trước đó, ông được trưởng thôn thông báo sẽ có nhân viên nhà mạng đến tận nhà hỗ trợ xác thực. Chỉ vài phút, ông được nhân viên nhà mạng xác thực chính chủ cho số điện thoại mình đã dùng từ lâu.
Tiếp cận nhiều lần mới gặp "chính chủ"
Tại trung tâm xã Bắc Hà, chiếc loa tuyên truyền của VNPT đặt trước cửa phòng giao dịch liên tục phát thông báo luân phiên bằng tiếng phổ thông và tiếng Mông. Trong một buổi chiều, hàng chục người dân được hỗ trợ xác thực thuê bao. Bà Lâm Thị Sướng, người dân tộc Tày, cho biết sau khi được nhân viên nhà mạng hướng dẫn, bà hiểu rõ hơn về nguy cơ các số điện thoại không chính chủ có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo trên không gian mạng.
Tuy nhiên, việc xác thực thuê bao ở vùng cao không đơn giản như "dưới xuôi", không phải ai cũng hợp tác tới điểm giao dịch để giải quyết nhanh gọn như bà Lâm Thị Sướng. Chị Đặng Tú Lệ, nhân viên tại địa bàn cho biết, tại bản Nà Xán, xã Si Ma Cai, nhiều gia đình chỉ có duy nhất một chiếc điện thoại, người nào đi làm trước sẽ mang theo. Có những trường hợp nhân viên viễn thông phải tới lui vài lần mới gặp đúng chủ thuê bao để hoàn tất thủ tục.
Với địa bàn rộng, dân cư phân tán và điều kiện sinh hoạt đặc thù, nhiều trường hợp nhân viên phải nhờ trưởng thôn trực tiếp vận động hoặc xác nhận danh tính mới nhận được sự hợp tác từ người dân. "Ở các vùng sâu xa, việc sinh trắc học thuê bao gặp nhiều khó khăn khác nhau", chị Tú Lệ chia sẻ. Hầu hết người dân chưa quen dùng ứng dụng, khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Do vậy các nhà mạng trên địa bàn đều rất khẩn trương vào cuộc hỗ trợ người dân chuẩn hóa thuê bao.
Làm việc cả ban đêm
Ông Đỗ Văn Tám, Giám đốc VNPT Bắc Hà, cho biết đơn vị hiện có 15 nhân viên phụ trách địa bàn rộng hơn 300km2, trong khi người Mông chiếm khoảng 65% dân số. "Ngay sau khi có yêu cầu xác thực thông tin thuê bao, từ ngày 15/4, chúng tôi đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các thôn bản triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Các tổ hỗ trợ lưu động được thành lập tại trung tâm xã; chương trình tuyên truyền bằng tiếng Mông được phát qua loa lưu động và hệ thống truyền thanh cơ sở. Nội dung tuyên truyền cũng được gửi tới trưởng thôn, bí thư chi bộ để phổ biến rộng rãi tới người dân", ông nói.
Theo ông Tám, khó khăn lớn nhất là thời điểm triển khai trùng với mùa làm nương. Ban ngày, phần lớn người dân đều ở trên nương rẫy nên việc tổ chức hỗ trợ trong giờ hành chính gần như không hiệu quả. "Nhân viên phải xuống thôn bản từ 19h đến 21h để gặp bà con sau khi đi làm về. Có những bản cách trung tâm hàng chục km, mỗi chuyến đi mất gần 3 giờ cả đi lẫn về", ông Tám nói.
Ngoài ra, nhiều trường hợp căn cước công dân đã hết hạn hoặc chưa hoàn thành định danh điện tử mức độ 2. Khi đó, nhà mạng phải phối hợp với công an xã hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục trước khi xác thực thuê bao.
Đại diện VNPT Lào Cai cho biết công tác xác thực và chuẩn hóa thông tin thuê bao đang được triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh. Ngoài việc rà soát dữ liệu thuê bao, giao chỉ tiêu tới từng nhân viên phụ trách địa bàn và tăng cường truyền thông, đơn vị còn thành lập các tổ hỗ trợ lưu động tới tận vùng sâu, vùng xa để trực tiếp làm việc với người dân.
Theo nhà mạng, những địa bàn như Si Ma Cai, Y Tý hay nhiều thôn bản vùng cao vẫn là khu vực khó tiếp cận nhất do khoảng cách xa, giao thông phức tạp và tỷ lệ người dân chưa có điện thoại thông minh còn cao. Để bảo đảm tiến độ, cán bộ, nhân viên được yêu cầu kiên trì "đi từng bản, đến từng hộ", trực tiếp hướng dẫn từng bước cho người dân. Bên cạnh đó, nhà mạng cũng phối hợp với chính quyền địa phương, tổ công nghệ số cộng đồng và hệ thống truyền thanh cơ sở để tăng hiệu quả tuyên truyền bằng tiếng dân tộc.
Hàng triệu thuê bao không chính chủ
Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 5 Bộ Khoa học và Công nghệ diễn ra sáng 1/6, ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, thông tin về tiến độ chuẩn hóa thông tin thuê bao theo quy định tại Thông tư 08/2026/TT-BKCN. Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống ghi nhận khoảng 1,6 triệu số điện thoại đã được người dùng xác nhận "không sử dụng chính chủ" trên VNeID. Trên cơ sở đó, các doanh nghiệp viễn thông đã thông báo yêu cầu người đang trực tiếp sử dụng các số này thực hiện lại việc giao kết hợp đồng và xác thực sinh trắc học khuôn mặt. Những trường hợp không tuân thủ sẽ bị tạm dừng dịch vụ một chiều theo đúng quy định của Thông tư 08.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là vẫn còn hơn 25 triệu thuê bao đã được đồng bộ lên VNeID nhưng chưa được người dân xác nhận trạng thái sở hữu. Theo quy định, nếu đến ngày 15/6, người dùng vẫn không thực hiện xác nhận trên ứng dụng, các thuê bao này sẽ bị tạm dừng dịch vụ chiều đi (gọi điện, nhắn tin SMS).
