Ngày 28/7, Chính phủ ban hành Nghị định số 299/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập. Văn bản gồm 4 chương, 31 điều, điều chỉnh việc thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại, xếp hạng và tự chủ về tổ chức bộ máy của các đơn vị này.
Đối tượng áp dụng theo Nghị định 299
Nghị định xác định rõ các nhóm đối tượng áp dụng. Nhóm thứ nhất gồm đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, trừ các đơn vị thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Cụ thể, bao gồm đơn vị trực thuộc bộ, thuộc cục thuộc bộ, thuộc chi cục thuộc cục và thuộc Văn phòng bộ. Nhóm thứ hai là đơn vị thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, gồm đơn vị trực thuộc UBND tỉnh, thuộc sở, chi cục thuộc sở và tổ chức hành chính khác. Nhóm thứ ba là đơn vị thuộc UBND cấp xã. Riêng đơn vị thuộc chính quyền đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt thực hiện theo pháp luật riêng.
Nguyên tắc thành lập, tổ chức lại và chuyển giao
Theo Nghị định, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể phải đảm bảo điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền quy định. Một đơn vị sự nghiệp công lập có thể cung cấp nhiều dịch vụ trong cùng ngành hoặc đa ngành. Đơn vị thành lập mới phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trừ trường hợp cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu. Đơn vị tự đảm bảo cả chi thường xuyên và đầu tư khi thành lập đơn vị trực thuộc mới phải tự bảo đảm cả hai khoản chi.
Tổ chức lại đơn vị do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm một phần không được làm tăng số người hưởng lương từ ngân sách. Khi hợp nhất, sáp nhập các đơn vị có mức tự chủ tài chính khác nhau, mức độ tự chủ sau đó do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Chuyển giao đơn vị thực hiện theo nguyên trạng.
Điều kiện thành lập và tổ chức lại
Đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập khi đáp ứng các điều kiện: phù hợp quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới; đáp ứng tiêu chí, điều kiện theo pháp luật chuyên ngành; xác định rõ mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ; bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu là 15 người, trừ đơn vị cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu. Đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên, số lượng người làm việc theo đề án. Đơn vị ở nước ngoài phải phù hợp chính sách đối ngoại và điều ước quốc tế.
Tổ chức lại khi thuộc một trong các trường hợp: điều chỉnh tên gọi, chức năng, nhiệm vụ để phù hợp quy hoạch hoặc nâng cao hiệu quả; không đáp ứng điều kiện thành lập; không bảo đảm mức tự chủ tài chính; hoặc đối với đơn vị ở nước ngoài cần phù hợp chính sách đối ngoại.
Khung số lượng cấp phó
Đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên, số lượng cấp phó thực hiện theo đề án. Với đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm, số lượng cấp phó của các đơn vị thuộc bộ bố trí bình quân không quá 3 người trên một đơn vị. Đối với phòng thuộc đơn vị, số lượng người làm việc từ 7 đến 9 người được bố trí 1 Phó Trưởng phòng; từ 10 người trở lên được bố trí không quá 2 Phó Trưởng phòng.
Tiêu chí phân loại và xếp hạng
Đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại theo 4 tiêu chí: vị trí pháp lý; ngành, lĩnh vực cung cấp dịch vụ (như giáo dục, y tế, văn hóa, khoa học, kinh tế…); tính chất nhiệm vụ (phục vụ xã hội hoặc hỗ trợ quản lý nhà nước); mức độ tự chủ tài chính. Xếp hạng dựa trên 5 nhóm tiêu chí: quy mô tổ chức, khối lượng công việc; cơ cấu, trình độ lao động và độ phức tạp quản lý; hạ tầng cơ sở vật chất, mức độ hiện đại hóa và số hóa; hiệu quả hoạt động (chất lượng dịch vụ, mức độ hài lòng của người dân) và hiệu quả quản lý tài chính; các căn cứ đặc thù ngành, lĩnh vực.
