Luật Dân số năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, trong đó quy định sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến công tác dân số tại khoản 1 Điều 29. Cụ thể, luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 139 của Bộ luật Lao động số 49/2019/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 71/2025/QH15.
Chế độ nghỉ thai sản được mở rộng
Theo quy định mới, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 6 tháng. Đối với trường hợp sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 7 tháng. Thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Trường hợp lao động nữ sinh đôi trở lên, tính từ con thứ hai trở đi, cứ mỗi con, người mẹ được nghỉ thêm 1 tháng. Quy định này được đánh giá là bước điều chỉnh nhằm hỗ trợ tốt hơn cho phụ nữ trong quá trình sinh nở và chăm sóc con nhỏ.
Chính sách hỗ trợ tài chính và nhà ở
Bên cạnh chế độ nghỉ thai sản, Luật Dân số 2025 còn bổ sung hàng loạt chính sách hỗ trợ tài chính hướng tới các nhóm đối tượng cụ thể. Trong đó có hỗ trợ phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người khi sinh con; hỗ trợ phụ nữ sinh con tại các địa phương có mức sinh thấp; và khuyến khích phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi thông qua các chính sách hỗ trợ phù hợp.
Đáng chú ý, luật quy định người có từ hai con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên khi mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Đây là điểm mới mang tính khuyến khích rõ rệt, gắn chính sách dân số với an sinh nhà ở. Chính phủ được giao quy định cụ thể mức hưởng và điều kiện áp dụng các chính sách này, căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.
Khung chính sách đồng bộ và mục tiêu nâng mức sinh
Về tổng thể, Luật Dân số 2025 xây dựng một khung chính sách đồng bộ, liên kết với các lĩnh vực như lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nhà ở. Mục tiêu là ổn định quy mô dân số, duy trì mức sinh thay thế một cách bền vững trong bối cảnh nhiều địa phương đang đối mặt với tình trạng mức sinh giảm.
Những năm gần đây, mức sinh tại Việt Nam đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (năm 2024) và 1,93 con/phụ nữ (năm 2025), đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khuyến khích sinh con.
Phấn đấu tăng tổng tỷ suất sinh trung bình 2% mỗi năm trên phạm vi cả nước, từng bước đưa mức sinh trở lại mức thay thế là một trong những mục tiêu đáng chú ý trong Kế hoạch thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030 do Bộ Y tế ban hành kèm theo Quyết định số 1069/QĐ-BYT.
