Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều tỉnh, thành phố kiến nghị Trung ương cho phép tiếp tục sáp nhập một số xã, phường có quy mô nhỏ, địa bàn chia cắt không gian đô thị, nhằm tạo dư địa phát triển và nâng cao hiệu quả quản lý.
Kiến nghị từ các địa phương
Tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp vừa qua, lãnh đạo phường Hải Châu (Đà Nẵng) kiến nghị Trung ương nghiên cứu, định hướng sắp xếp, điều chỉnh địa giới của một số xã, phường có quy mô nhỏ. Theo đó, việc mở rộng không gian sẽ tạo thêm dư địa phát triển, thuận lợi cho quy hoạch hạ tầng, tăng cường kết nối vùng, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công.
Bí thư Thành ủy Đồng Nai Vũ Hồng Văn cũng đề nghị Trung ương cho phép thành phố Đồng Nai tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện mức độ phù hợp của cấp xã, làm cơ sở để nghiên cứu đề xuất phương án điều chỉnh địa giới, sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã. Ông Văn nhấn mạnh: “Việc sắp xếp, sáp nhập không chỉ tinh gọn mô hình tổ chức, hình thành các không gian phát triển quy mô lớn mà còn giúp tập trung nguồn lực, mở rộng phạm vi, tạo dư địa, động lực phát triển đồng bộ, gắn kết chặt chẽ với định hướng phát triển kinh tế - xã hội.”
Trước đó, Tỉnh ủy Thanh Hóa cũng đã có đề nghị Trung ương xem xét cho tỉnh nghiên cứu tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
Thực trạng 705 đơn vị chưa đạt chuẩn
Theo thống kê của Bộ Nội vụ, hiện còn 705 xã (chiếm 21,23%) chưa đạt đủ tiêu chuẩn. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả 2 tiêu chuẩn diện tích tự nhiên và quy mô dân số, 529 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn dân số. Bộ Nội vụ nhận định, tình trạng này làm phân tán nguồn lực đầu tư, tăng chi phí quản lý, trong khi chưa phát huy đầy đủ lợi thế quy mô để tổ chức cung ứng dịch vụ công và thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Báo cáo của Bộ Nội vụ nêu rõ: “Ở một số nơi, ranh giới đơn vị hành chính sau sắp xếp chưa thực sự phù hợp với không gian phát triển kinh tế - xã hội, còn tình trạng chia cắt các khu vực đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng du lịch, di tích, danh lam thắng cảnh hoặc các khu vực có tính liên kết tự nhiên cao.” Điều này ảnh hưởng đến công tác quy hoạch, quản lý không gian phát triển, đầu tư kết cấu hạ tầng và thu hút nguồn lực đầu tư trong dài hạn.
Định hướng xử lý trong năm 2026
Bộ Nội vụ kiến nghị Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tiếp tục cho chủ trương rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo hướng ổn định, đồng bộ, hiệu quả. Trong đó, cho phép tiếp tục sáp nhập cấp xã có quy mô nhỏ, chưa đạt tiêu chuẩn hành chính, có tính đến yếu tố đặc thù. Bộ sẽ tập trung nhận diện đầy đủ các trường hợp đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn, tham mưu trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, bảo đảm không làm xáo trộn đời sống bình thường của nhân dân và hoạt động của chính quyền cơ sở.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu từng địa phương tiếp tục rà soát, đánh giá tổng thể không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển, hình thành và phát triển đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt (hoặc đặc khu kinh tế cấp xã) mang tính hạt nhân, cực tăng trưởng của tỉnh và liên kết vùng. Bà cũng yêu cầu nghiên cứu sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định, song tiếp tục bám sát tiêu chuẩn về đặc thù văn hóa, truyền thống lịch sử, dân tộc, tôn giáo, địa lý…
Sau hội nghị, Chính phủ sẽ hướng dẫn cụ thể và hoàn thành dứt điểm trong năm 2026, theo Phó Thủ tướng.
