Chị Hồng Thanh, chủ hộ sản xuất kinh doanh hàng may mặc tại chợ Tân Bình (TP.HCM), thuộc hộ kinh doanh nhóm 3, cho biết theo quy định, hộ phải khấu trừ toàn bộ chi phí và đóng 17% thuế thu nhập trên doanh thu thực tế, cộng thêm 3% thuế giá trị gia tăng, tổng cộng 20%. Đây là mức thuế quá cao. Từ khi thực hiện kê khai thuế dựa trên doanh thu thực tế, nhiều bất cập phát sinh, khó khăn lớn nhất là nhiều khoản chi phí sản xuất, kinh doanh không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ để khấu trừ. Ví dụ, tiền thuê xe ôm vận chuyển hàng mỗi ngày trên 150.000 đồng, tương đương hơn 4 triệu đồng/tháng; tiền sửa chữa bàn ủi, máy may; mua phụ liệu lặt vặt. Chị Thanh vừa chi 1,6 triệu đồng sửa 8 bàn ủi, mua móc áo và băng keo nhưng không có hóa đơn nên không được khấu trừ.
Theo chị Thanh, cơ quan thuế hướng dẫn hộ kinh doanh tạm nộp thuế khoán quý 1 là 4,5% trên tổng doanh thu, sau đó quyết toán cuối năm. Chị lo ngại nguy cơ phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung. Các hộ kinh doanh trong chợ phải thuê kế toán với chi phí khoảng 500.000 đồng/tháng, nhưng hóa đơn đầu vào không lấy đủ vì nhiều hàng hóa mua từ hộ nhóm 1 không có hóa đơn. Nếu áp dụng phương pháp đóng 17% trên doanh thu thực tế sau khấu trừ chi phí hợp lý thì sẽ rất khó khăn.
Tương tự, bà Trần Thị Khuyên, chủ quán ăn trên đường Nguyễn Chí Thanh (TP.HCM), cho biết doanh thu quán khoảng 3,5 tỉ đồng/năm. Quý 1, quán tạm nộp thuế 4,5% tổng doanh thu (1,5% thuế thu nhập cá nhân và 3% thuế GTGT), tương đương 157,5 triệu đồng/năm, hơn 13 triệu đồng/tháng. Ngoài thuế thu nhập tăng mạnh, chi phí lao động và kế toán cũng tạo áp lực. Bà Khuyên cho biết thuê người phải đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ, không còn thuê thời vụ vì sợ bị xử phạt. Quán phải thuê dịch vụ kế toán từ 2-4 triệu đồng/tháng. Mức tạm đóng hiện nay cao gấp 5 lần thuế khoán trước đây. Ngoài ra, hộ còn phải chi các khoản cố định hàng tháng dù lời hay lỗ.
Điều lo lắng nhất là nguy cơ bị truy thu thuế cuối năm. Bà Khuyên ước tính với doanh thu 3,5 tỉ đồng, quán chỉ thu thập hóa đơn hợp lệ cho khoảng 2 tỉ đồng chi phí. Nếu đóng thuế 17% trên thu nhập thực tế, số thuế phải nộp lên tới 360 triệu đồng/năm, thay vì 157,5 triệu đồng như tạm tính. Bà nói: "Doanh thu 3,5 tỉ mà đóng 360 triệu thuế, tương đương hơn 10% doanh thu. Thực tế ngành ăn uống chỉ lãi 8-12%, đóng thuế như vậy có nguy cơ ăn vào vốn".
Nhiều hộ kinh doanh kiến nghị hộ có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm có thể đóng thuế theo tỷ lệ trên doanh thu thay vì trên lợi nhuận, không truy thu thuế sau giai đoạn tạm nộp, và chấp nhận ghi chép giao dịch.
Tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế
Chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty CP tư vấn thuế Savitax, cho rằng mỗi khi triển khai chính sách thuế mới, chi phí phát sinh ban đầu khó tránh. Nhiệm vụ cơ quan quản lý là giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh. Các điều chỉnh gần đây như nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế từ 500 triệu lên 1 tỉ đồng/năm, hay quy định nhóm 1 có thể xuất hóa đơn hoặc không cần khởi tạo hóa đơn nếu doanh thu dưới 1 tỉ đồng/năm, cho thấy chính sách có thể tiếp tục điều chỉnh. Bà Huyền đề xuất năm 2026 nên là giai đoạn thí điểm tính thuế theo doanh thu, làm cơ sở áp dụng chuyên nghiệp hơn. Các khoản thuế trong giai đoạn này không nên bị truy thu khi tính toán lại.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân, nhận định ngành thuế đang hoàn thiện chính sách theo hướng nhân văn, khuyến khích tuân thủ. Mục tiêu không chỉ tăng thu ngân sách mà còn tạo điều kiện phát triển bền vững. Nếu không trừ hết chi phí thực tế, mức 17% là cao và nặng. Nếu bắt buộc tính thuế theo khấu trừ chi phí, phải chấp nhận chi phí hợp lý không có hóa đơn. Ông gợi ý sử dụng dữ liệu bình quân 3 năm về doanh thu, lợi nhuận, chi phí để tính nghĩa vụ thuế. Khi phát hiện kê khai không chính xác, cơ quan thuế có thể nhắc nhở, cảnh báo hoặc xử phạt.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh: "Điều quan trọng nhất là xác định lợi nhuận thực tế để tính thuế phù hợp. Cơ quan thuế có thể xác định mức lợi nhuận qua hóa đơn đầu vào và mặt bằng chi phí thị trường. Quản lý chỉ cần tập trung vào doanh thu, lợi nhuận và thuế, không yêu cầu hạch toán quá chi tiết từng khoản chi nhỏ. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, mức thuế 4,5-6% trên doanh thu không phải thấp. Nếu chính sách chưa phù hợp, cần điều chỉnh".
