Chính phủ vừa ban hành đồng loạt các nghị quyết nhằm cắt giảm mạnh mẽ thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn. Theo đó, tổng cộng 184 thủ tục hành chính bị bãi bỏ, 134 thủ tục được phân cấp xuống địa phương và 349 thủ tục được đơn giản hóa. Đặc biệt, 890 điều kiện kinh doanh bị bãi bỏ và 4 điều kiện được đơn giản hóa.
Ví dụ, yêu cầu thu thập thông tin sinh trắc học như ADN, giọng nói vào cơ sở dữ liệu căn cước ở cấp bộ và tỉnh đã được loại bỏ. Các thủ tục cấp tài khoản định danh điện tử, cấp căn cước điện tử và cấp phép an ninh trật tự ở nhiều cấp cũng bị bãi bỏ hoặc phân cấp mạnh xuống địa phương. Việc cấp giấy phép trong lĩnh vực đo lường, chất lượng, bưu chính, viễn thông và kiểm định kỹ thuật được giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, đồng thời cho phép xử lý hồ sơ qua Cổng dịch vụ công quốc gia.
Trong lĩnh vực xăng dầu, Chính phủ cắt giảm và đơn giản hóa nhiều thủ tục kinh doanh. Một số thủ tục như cấp lại hoặc điều chỉnh giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh không còn bắt buộc trong một số trường hợp. Ngành y tế cũng ghi nhận cắt giảm mạnh các thủ tục liên quan đến cấp phép và công bố điều kiện hoạt động. Nhiều dịch vụ như tiêm chủng, xét nghiệm HIV, đào tạo thực hành ngành y, điều trị nghiện bằng thuốc thay thế không còn phải đáp ứng điều kiện kinh doanh. Chính phủ cũng bãi bỏ điều kiện đối với tổ chức thi người đẹp, biểu diễn nghệ thuật và cá nhân ra nước ngoài dự thi sắc đẹp. Đồng thời, 16 thủ tục được phân cấp, bao gồm cấp phép hoạt động mạng xã hội, trò chơi điện tử và xuất bản phẩm.
Cắt giảm thủ tục hành chính lớn nhất trong nhiều năm
Việc cắt giảm lần này thuộc nhóm lớn nhất trong nhiều năm gần đây, đặc biệt ở các lĩnh vực có mức độ điều kiện hóa cao như xăng dầu, y tế và đất đai. Quá trình thực thi dự kiến giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ so với năm 2024.
Trước đó, nhiều bộ ngành đã thực hiện cắt giảm thủ tục hành chính. Từ đầu năm 2026, Bộ Xây dựng liên tục rà soát và tinh gọn các quy định chồng chéo, đặc biệt trong các lĩnh vực như quy hoạch, nhà ở và đầu tư xây dựng. Điển hình là số hóa toàn diện thành phần hồ sơ. Thay vì yêu cầu nộp bản cứng, Bộ Xây dựng tích hợp dữ liệu dân cư và đất đai để tự động trích xuất thông tin, giúp lược bỏ giấy tờ tùy thân và chứng nhận quyền sử dụng đất trong hồ sơ cấp phép.
Chỉ trong tháng 4, Bộ Xây dựng ban hành liên tiếp 3 quyết định sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ và ban hành mới các thủ tục hành chính liên quan đến lĩnh vực nhà ở, giao thông vận tải, hàng hải và đường thủy nội địa, tập trung dọn dẹp các thủ tục rườm rà để khớp với các luật mới, đặc biệt là luật Nhà ở và luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi.
Hoạt động xây dựng đã được cởi trói cho khâu thẩm định khi Bộ công bố sửa đổi thủ tục cấp phép xây dựng và quản lý dự án, cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ thiết kế qua định dạng số (BIM) thay vì bản vẽ giấy, giảm đáng kể chi phí in ấn và lưu trữ.
Trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản và nhà ở, giữa tháng 4, Bộ Xây dựng công bố danh mục thủ tục hành chính mới và sửa đổi nhằm đơn giản hóa điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội. Việc lược bỏ bước xác nhận tình trạng nhà ở đối với người đã có thông tin trên hệ thống định danh mức độ 2 là bước tiến lớn, giúp rút ngắn thời gian chờ đợi xuống còn khoảng 2/3 so với trước.
Trong hoạt động giám định và giám sát chất lượng công trình, 2 thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu đối với một số công trình tư nhân không sử dụng vốn ngân sách đã bị bãi bỏ, nhằm đẩy nhanh tiến độ bàn giao nhà. Nhiều thủ tục kiểm tra nghiệm thu công trình cấp 2 trở xuống cũng được chuyển giao hoàn toàn từ Bộ về các Sở Xây dựng địa phương, loại bỏ tình trạng hồ sơ phải bay ra Hà Nội, giúp dự án được nghiệm thu và đưa vào sử dụng nhanh hơn.
Cạnh tranh thu hút dòng vốn đầu tư
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM) đánh giá: 8 nghị quyết cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trên diện rộng là minh chứng mạnh mẽ của Chính phủ trong quyết tâm xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, thuận tiện nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng cao. Sự đột phá về cải cách thủ tục hành chính sẽ lập tức thể hiện tác động thực chất là giảm ma sát thể chế - yếu tố đang kìm hãm tốc độ luân chuyển vốn, hàng hóa và quyết định đầu tư.
Cụ thể, nếu chi phí tuân thủ và thời gian xử lý thủ tục hành chính giảm khoảng 50%, thì với một dự án quy mô 1.000 tỉ đồng, chỉ riêng việc rút ngắn 3-6 tháng thủ tục đã có thể tiết kiệm hàng chục tỉ đồng chi phí cơ hội và giúp dòng tiền quay vòng sớm hơn. Ở quy mô toàn nền kinh tế, hiệu ứng này có thể tương đương tăng thêm 0,5-1 điểm % tăng trưởng GDP thông qua cải thiện năng suất tổng hợp. Ví dụ rõ nhất là lĩnh vực năng lượng tái tạo. Trước đây, một dự án điện gió phải đi qua nhiều lớp phê duyệt như quy hoạch, đất đai, môi trường, đấu nối, giá điện… có thể kéo dài 2-3 năm. Khi thủ tục được cắt giảm và đồng bộ hóa, thời gian có thể rút xuống còn 12-18 tháng. Với một dự án 100 MW, tổng vốn khoảng 3.000-4.000 tỉ đồng, việc rút ngắn 1 năm có thể giúp nhà đầu tư tiết kiệm 200-300 tỉ đồng chi phí tài chính và cơ hội doanh thu. Quan trọng hơn, điện được đưa vào vận hành sớm hơn, góp phần giải bài toán thiếu hụt năng lượng - một nút thắt của tăng trưởng.
PGS-TS Đinh Xuân Thảo, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khẳng định việc Chính phủ quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính sẽ tác động mạnh đến môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Bởi thời gian qua, thể chế đã được đánh giá là điểm nghẽn hàng đầu, là điểm nghẽn của điểm nghẽn. Thể chế bao gồm từ việc xây dựng luật đến các văn bản dưới luật, quy định, thủ tục hành chính, điều kiện hoạt động… Quốc hội và Chính phủ đã dành nhiều thời gian, nguồn lực để hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn này để tạo động lực phát triển cho kinh tế nói riêng và đất nước nói chung.
Mới nhất, nhiệm vụ đầu tiên trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là tập trung ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các nút thắt, điểm nghẽn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm sự đồng bộ, hài hòa giữa tăng trưởng và phát triển, hoàn thiện thể chế với các chuyển đổi trọng tâm, toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
PGS-TS Đinh Xuân Thảo phân tích: Khi Quốc hội ban hành luật Công ty 1990 và luật Doanh nghiệp tư nhân 1990 cũng đã theo tinh thần bãi bỏ mạnh hàng loạt giấy phép con, điều kiện kinh doanh. Sau này, nhiều luật liên quan cũng tuân thủ tinh thần nêu rõ trong Hiến pháp 2013 là người dân được làm tất cả những việc gì mà pháp luật không cấm. Thế nhưng theo thời gian, nhiều lĩnh vực ngành nghề lại phát sinh nhiều thủ tục, điều kiện khiến người dân, doanh nghiệp mất thêm nhiều thời gian. Ông nhấn mạnh: Chính phủ thực hiện tổng rà soát các quy định ở tất cả lĩnh vực, ngành nghề để cắt bỏ những điều kiện chồng chéo, đơn giản hóa các thủ tục đã thể hiện quyết tâm lớn của lãnh đạo Đảng và Nhà nước để tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Điều này sẽ tác động rất mạnh đến môi trường kinh doanh của Việt Nam, đặc biệt với các nhà đầu tư nước ngoài. Chỉ cần ngay khi đến sân bay quốc tế làm thủ tục nhập cảnh nhanh gọn cũng sẽ tạo ấn tượng tốt, khiến họ có thể quay lại Việt Nam hay hỗ trợ ra quyết định đầu tư. Nếu bước đầu tiên này gặp khó khăn, thời gian kéo dài thì có thể họ sẽ không muốn quay lại và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
Tạo nguồn lực để tăng trưởng kinh tế
Việc tạo ra môi trường kinh doanh thông thoáng, cải cách thủ tục hành chính nói riêng hay tháo gỡ điểm nghẽn thể chế được nhiều chuyên gia kinh tế đánh giá sẽ tạo ra động lực mới góp phần đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao mà Đảng và Chính phủ đã đặt ra.
PGS-TS Đinh Xuân Thảo phân tích: Trong nhiều lĩnh vực, khi các thủ tục đơn giản thì người dân, doanh nghiệp sẽ dễ dàng thực hiện tuân thủ pháp luật. Ví dụ, có nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh sẵn sàng đóng thuế nhưng thời gian qua nhiều thủ tục của ngành này vẫn còn rắc rối, phức tạp, khiến một bộ phận lo sợ hay tìm cách né. Khi được đơn giản hóa hơn nữa thì chắc chắn số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh nộp thuế dễ dàng, giúp chi phí tuân thủ giảm mạnh. Đặc biệt, với việc thúc đẩy sáng tạo đổi mới thì cần xây dựng thể chế linh hoạt, đặc thù, đồng thời thí điểm các cơ chế đối với mô hình kinh tế mới như trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Hơn hết, việc cắt giảm hay đơn giản hóa thủ tục hành chính không chỉ giảm thiểu thời gian, chi phí đối với doanh nghiệp mà còn từng bước xóa bỏ cơ chế xin - cho, tạo ra Chính phủ kiến tạo, hiện đại và đồng hành cùng doanh nghiệp. Từ đó góp phần khơi thông, thúc đẩy các doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng hoạt động khi có niềm tin vào môi trường kinh doanh và sự ổn định của hệ thống pháp luật.
PGS-TS Đinh Xuân Thảo nhấn mạnh: Việc hoàn thiện thể chế sẽ tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, ổn định. Quan trọng hơn là cắt giảm cơ chế xin - cho, thay đổi tư duy không quản được thì cấm sẽ tạo ra niềm tin cao nhất cho doanh nghiệp. Khi có niềm tin thì các doanh nghiệp trong nước hay nước ngoài đều sẽ mạnh dạn đầu tư, người dân cũng mạnh dạn tham gia kinh doanh ở nhiều ngành nghề. Điều này khiến Việt Nam huy động được tổng thể các nguồn lực trong quá trình đưa kinh tế phát triển cao trong giai đoạn tới.
Theo chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính là một thông điệp chính sách rất mạnh của Chính phủ rằng cải cách thể chế không thể trì hoãn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, dòng vốn đầu tư dịch chuyển nhanh, nếu Việt Nam phản ứng chậm 3-6 tháng thì cơ hội có thể đã thuộc về quốc gia khác. Ở góc độ kinh tế học, điều này giúp giảm độ trễ chính sách - tức khoảng cách giữa nhận diện vấn đề và thực thi giải pháp. Khi độ trễ giảm, nền kinh tế phản ứng nhanh hơn với biến động bên ngoài, doanh nghiệp có thể ra quyết định sớm hơn, từ đó cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực. Đơn cử, nếu một doanh nghiệp FDI đang cân nhắc tìm địa chỉ cho khoản đầu tư 200 triệu USD, việc rút ngắn thời gian cấp phép từ 9 tháng xuống 4 tháng có thể là yếu tố quyết định giữ dự án ở lại Việt Nam. Nhưng tác động lớn hơn còn nằm ở niềm tin thị trường. Khi Chính phủ hành động nhanh và quyết liệt, doanh nghiệp sẽ cảm nhận được sự đồng hành, từ đó mạnh dạn mở rộng đầu tư, tuyển dụng và sản xuất. Người dân cũng có tâm lý yên tâm làm giàu, vì rào cản thể chế được tháo gỡ.
PGS-TS Đinh Xuân Thảo nhấn mạnh: Khi tháo gỡ được điểm nghẽn về thể chế thì môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, Việt Nam sẽ gia tăng sức cạnh tranh trong thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước so với trước đây.
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng cho biết: Trong kinh tế, niềm tin là một loại vốn vô hình rất quan trọng. Khi niềm tin được củng cố, dòng tiền sẽ quay lại thị trường, đầu tư tư nhân tăng lên và hiệu ứng lan tỏa có thể lớn hơn nhiều so với giá trị cắt giảm thủ tục thuần túy.
Nhiều bộ ngành tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính
Nhiều bộ ngành vẫn tiếp tục đề xuất bãi bỏ các giấy phép kinh doanh thêm ở các ngành nghề. Cụ thể, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tại dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục bỏ giấy phép kinh doanh thêm cho 58 ngành, nghề trong các lĩnh vực như miễn giấy phép kinh doanh với dịch vụ kế toán, hàng miễn thuế, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm, casino, đặt cược; bỏ giấy phép gồm xuất khẩu gạo; kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường cũng có thể không cần giấy phép…
Tương tự, dự thảo Nghị quyết cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học - Công nghệ cũng được nhận xét là thể hiện quyết tâm rất mạnh. Đáng chú ý, dự thảo đã cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết, mâu thuẫn, chồng chéo hoặc quy định chung chung, không rõ ràng. Theo đó, có 120 thủ tục hành chính được dự kiến bãi bỏ, thực hiện phân cấp 73 thủ tục và cắt giảm 191 điều kiện kinh doanh trên nhiều lĩnh vực như viễn thông, internet, bưu chính, công nghệ thông tin, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, chuyển giao công nghệ và an toàn bức xạ hạt nhân.
