Theo Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua số lượng đạo luật gấp gần ba lần so với năm 2024. Tính chung cả giai đoạn 2024-2025, tổng cộng 120 đạo luật đã được ban hành, nhiều hơn tổng số luật của tám năm trước đó cộng lại.
Doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu
Bà Đào Thị Thu Huyền, Phó Giám đốc Bộ phận Nhân sự, Trưởng phòng Đối ngoại Canon Việt Nam, cho biết trong năm qua, cơ quan quản lý đã chủ động đối thoại, lắng nghe và tiếp thu ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh hoạt động xây dựng pháp luật những năm gần đây chịu áp lực lớn từ yêu cầu cải cách thể chế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trước đây, doanh nghiệp thường thụ động chờ chính sách rồi mới thích ứng; hiện nay, cả hai bên đã có sự chủ động cân bằng.
Không ít quy định đã được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Ví dụ, trong quá trình góp ý Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi), Canon Việt Nam cùng hiệp hội ngành hàng đã kiến nghị không áp dụng cơ chế quản lý chất lượng đối với hàng hóa xuất khẩu tương tự hàng hóa trong nước, vì hàng xuất khẩu đã đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Các kiến nghị này đã được cơ quan soạn thảo xem xét và tiếp thu.
Tương tự, trong quá trình xây dựng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp được mời tham gia hội thảo, tọa đàm ngay từ giai đoạn đầu, và nhiều kiến nghị được tiếp thu nhanh chóng. Bà Huyền chia sẻ: "Những chuyển biến tích cực trong công tác tham vấn và tiếp thu ý kiến đang góp phần nâng cao chất lượng chính sách, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào nỗ lực cải cách thể chế của Nhà nước."
Kết quả thiết thực từ cải cách
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, những cải cách này mang lại kết quả thiết thực. Trong năm 2025, có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp. 89,69% số doanh nghiệp cho rằng thủ tục trực tuyến dễ thực hiện, và 91,18% khẳng định tiết kiệm chi phí so với phương thức truyền thống. Tính liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước cũng được cải thiện khi hơn 80% doanh nghiệp cho biết không còn phải đi lại nhiều lần để giải quyết cùng một thủ tục hành chính.
Khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày. Nhiều dự án luật được hoàn thiện trong hơn bốn tháng, thậm chí có trường hợp chưa đầy hai tháng.
Thách thức về dự báo chính sách
Tuy nhiên, quá trình cải cách cũng bộc lộ một số vấn đề. Tỷ lệ văn bản được xây dựng theo thủ tục rút gọn tăng mạnh, từ 9% năm 2023 lên 28% năm 2024 và 43% năm 2025. Đây vốn là quy trình dành cho các trường hợp đặc biệt, khẩn cấp, nhưng việc áp dụng phổ biến làm giảm cơ hội góp ý từ doanh nghiệp. Đơn cử, Nghị định số 46/2026 hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm được xây dựng chủ yếu theo quy trình nội bộ; khi có hiệu lực từ ngày 26/1/2026, nhiều doanh nghiệp lúng túng, dẫn đến tồn hơn 1.800 container tại cảng Cát Lái tính đến ngày 4/2/2026.
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định tối thiểu 45 ngày để các đối tượng chịu tác động chuẩn bị, nhưng nhiều văn bản năm 2025 chỉ có khoảng 15 ngày chuyển tiếp. Tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành vẫn diễn ra phổ biến: với các luật có hiệu lực từ 1/1/2026 đến 1/4/2026, 82% văn bản hướng dẫn được ban hành chậm.
Đáng quan ngại hơn, khảo sát hơn 30.000 doanh nghiệp tại 53 tỉnh, thành phố cho thấy 93% doanh nghiệp không dự báo được các thay đổi của chính sách pháp luật. Phần lớn doanh nghiệp tiếp cận thông tin dự thảo qua báo chí và mạng xã hội thay vì cổng thông tin chính thức.
Kiến nghị nâng cao hiệu quả cải cách
Bà Đào Thị Thu Huyền kiến nghị các cơ quan soạn thảo cần tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, đặc biệt là các hiệp hội ngành nghề chịu tác động trực tiếp. Doanh nghiệp cần được tham gia từ sớm, ngay từ khâu xây dựng đề cương, lấy ý kiến, tổ chức hội thảo cho tới quá trình thẩm định văn bản. Việc kéo dài thời gian lấy ý kiến đối với các dự thảo chính sách quan trọng cũng nên được xem xét, vì thời gian góp ý hiện nay nhiều khi quá gấp, khiến các hiệp hội khó tổng hợp ý kiến từ hội viên.
Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, đối với cải cách thủ tục hành chính, cần chuyển từ đo lường số lượng thủ tục cắt giảm sang đánh giá hiệu quả thực chất thông qua các tiêu chí như thời gian thực hiện, chi phí tuân thủ và sự hài lòng của doanh nghiệp, người dân. Cần nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính các cấp để bảo đảm sự thống nhất giữa chủ trương, chính sách và quá trình triển khai thực tế. Cơ quan quản lý nên tiếp tục rà soát, xử lý các điểm nghẽn pháp lý, giúp chính sách sát hơn với nhu cầu của doanh nghiệp và nền kinh tế.
"Mục tiêu cuối cùng của cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình hay giảm số lượng thủ tục. Chúng cần hướng tới nâng cao trải nghiệm, sự thuận tiện và mức độ hài lòng của cộng đồng doanh nghiệp. Đây mới là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả của quá trình cải cách," Phó Tổng Thư ký VCCI nhấn mạnh.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân đã trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam duy trì mức tăng trưởng GDP khoảng 8,02% trong năm 2025, thuộc nhóm cao nhất khu vực, bất chấp bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.
