Nhiều chính sách mới chính thức có hiệu lực trong tháng 5 năm 2026, trong đó nổi bật là quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung, xử phạt hành chính trong lĩnh vực điện lực, y tế, hôn nhân gia đình và lộ trình kiểm định khí thải xe máy.
Người lao động có thêm lương hưu bổ sung
Từ ngày 10 tháng 5 năm 2026, Nghị định 85/2026 của Chính phủ về bảo hiểm hưu trí bổ sung bắt đầu có hiệu lực. Chính sách này nhằm hình thành kênh tích lũy dài hạn bên cạnh chế độ bảo hiểm xã hội hiện hành. Theo đó, người lao động có thể tham gia chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện, thông qua thỏa thuận với người sử dụng lao động hoặc trực tiếp với doanh nghiệp quản lý quỹ. Đây không phải là chế độ bắt buộc và không thay thế lương hưu từ bảo hiểm xã hội, mà đóng vai trò bổ sung thu nhập khi người lao động đến tuổi nghỉ hưu. Mỗi người tham gia sẽ có một hoặc nhiều tài khoản hưu trí cá nhân, nơi ghi nhận toàn bộ khoản đóng góp, kết quả đầu tư và các chi phí liên quan. Khoản tiền tích lũy này được quản lý riêng biệt và chi trả cho người lao động khi đủ điều kiện. Đáng chú ý, nguồn đóng góp không chỉ từ người lao động mà còn có thể từ người sử dụng lao động, tùy theo thỏa thuận giữa hai bên. Điều này mở ra khả năng doanh nghiệp sử dụng chính sách hưu trí bổ sung như một công cụ phúc lợi nhằm giữ chân và thu hút nhân sự. Ngoài ra, người tham gia còn được hưởng ưu đãi về thuế đối với phần đóng góp, khuyến khích tích lũy dài hạn cho giai đoạn sau khi nghỉ việc.
Thu tiền điện sai quy định: phạt tới 30 triệu đồng
Từ ngày 25 tháng 5 năm 2026, Nghị định 133/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực có hiệu lực, với điểm mới là tăng mạnh mức xử phạt đối với hành vi thu tiền điện của người thuê nhà, thuê phòng trọ cao hơn quy định. Cụ thể, phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng đối với người cho thuê nhà thu tiền điện của người thuê cao hơn mức quy định, trong trường hợp mua điện theo giá bán lẻ điện phục vụ mục đích sinh hoạt. Như vậy, chủ nhà có thể bị phạt tới 30 triệu đồng nếu áp dụng giá điện sinh hoạt nhưng thu vượt mức. Ngoài ra, Nghị định quy định phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi cản trở người có thẩm quyền kiểm tra việc sử dụng điện; phạt từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng phương tiện, thiết bị hoặc có hành vi khác làm hư hỏng, gây sự cố hệ thống điện của bên bán điện; phạt từ 5 đến 8 triệu đồng đối với hành vi tự ý lắp đặt, đóng, cắt, sửa chữa, di chuyển, thay thế các thiết bị điện và công trình điện của bên bán điện.
Chứa chấp người sử dụng thuốc lá điện tử bị phạt tới 10 triệu đồng
Có hiệu lực từ ngày 15 tháng 5 năm 2026, Nghị định 90/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Điều 26 quy định mức phạt với hành vi vi phạm về sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Cụ thể, phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình (trừ trường hợp người chứa chấp là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người vi phạm). Biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Nghị định cũng quy định rõ các hành vi vi phạm trong hoạt động bán và cung cấp thuốc lá. Theo đó, các điểm bán không treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi sẽ bị phạt từ 1 đến 3 triệu đồng. Mức phạt từ 3 đến 5 triệu đồng áp dụng với các hành vi: trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán lẻ; bán hoặc cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; kinh doanh thuốc lá không có nhãn hoặc không in cảnh báo sức khỏe theo quy định. Với vi phạm nghiêm trọng, cơ sở kinh doanh có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng. Đồng thời, các sản phẩm thuốc lá vi phạm sẽ bị buộc thu hồi, loại bỏ yếu tố sai phạm; nếu không thể khắc phục thì phải tiêu hủy.
Tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia xử lý khủng hoảng tín dụng
Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5 năm 2026. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định bên bảo hiểm tiền gửi được tham gia xử lý tổ chức tín dụng, can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng trong hoạt động của tổ chức tín dụng. Cụ thể, tổ chức bảo hiểm tiền gửi cho vay đặc biệt từ quỹ dự phòng nghiệp vụ trong trường hợp cho vay đặc biệt với ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô được kiểm soát đặc biệt để thực hiện phương án phục hồi; cho vay đặc biệt với ngân hàng thương mại được kiểm soát đặc biệt để thực hiện chuyển giao bắt buộc. Ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô được can thiệp sớm và bị rút tiền hàng loạt, được kiểm soát đặc biệt và bị rút tiền hàng loạt để trả tiền gửi cho người gửi tiền. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ quy định việc tổ chức bảo hiểm tiền gửi cho vay đặc biệt với tổ chức tín dụng; tổ chức sẽ quyết định việc cho vay đặc biệt có hoặc không có lãi suất, không có tài sản đảm bảo, xây dựng quy định nội bộ về cho vay đặc biệt.
Lộ trình kiểm định khí thải xe máy từ tháng 7 năm 2027
Quyết định 13/2026 của Thủ tướng quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ có hiệu lực từ ngày 16 tháng 5 năm 2026. Quyết định quy định thời điểm bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải: từ ngày 1 tháng 7 năm 2027 đối với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; từ ngày 1 tháng 7 năm 2028 đối với các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại; từ ngày 1 tháng 7 năm 2030 đối với các tỉnh còn lại (tùy theo tình hình thực tế, các tỉnh này có thể quy định áp dụng thời hạn sớm hơn). Theo Quyết định, xe mô tô sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2008 áp dụng Mức 1; xe sản xuất từ năm 2008 đến hết năm 2016 áp dụng Mức 2; xe sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30 tháng 6 năm 2026 áp dụng Mức 3; xe sản xuất từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 áp dụng Mức 4. Xe gắn máy sản xuất trước năm 2016 áp dụng Mức 1; xe sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30 tháng 6 năm 2027 áp dụng Mức 2; xe sản xuất từ ngày 1 tháng 7 năm 2027 áp dụng Mức 4. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2028, xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải đáp ứng quy định về khí thải Mức 2 trở lên. Xe tham gia giao thông vào vùng phát thải thấp của Hà Nội theo Luật Thủ đô phải đáp ứng quy định về khí thải theo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội.
Phạt ngoại tình lên tới 10 triệu đồng
Nghị định 109/2026 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong các lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự và phá sản có hiệu lực từ ngày 18 tháng 5 năm 2026. Về hành vi tảo hôn, tổ chức tảo hôn, phạt tiền từ 1 đến 3 triệu đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn; phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án. Về hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng, Nghị định quy định phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng đối với các hành vi: đang có vợ hoặc đang có chồng mà kết hôn với người khác; chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ; đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác; chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ. Theo quy định cũ, nhóm hành vi này chỉ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.
