Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, ngoại trừ các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Theo quy định, cá nhân có quyền được hoàn thuế nếu số thuế đã nộp lớn hơn số thuế phải nộp sau quyết toán, hoặc đã nộp thuế nhưng thực tế chưa đến mức phải nộp. Nói cách khác, nếu trong năm bạn bị khấu trừ nhiều hơn nghĩa vụ thực tế, phần chênh lệch đó có thể được hoàn lại. Dưới đây là 10 trường hợp phổ biến nhưng không phải người lao động nào cũng biết.
1. Nghỉ việc giữa năm
Đây là trường hợp thường gặp nhất. Ví dụ, năm 2025 anh Nam có mức lương 30 triệu đồng/tháng và làm việc từ tháng 1 đến hết tháng 5 rồi nghỉ việc. Trong 5 tháng đó, công ty thực hiện khấu trừ thuế thu nhập cá nhân hàng tháng là 2,5 triệu đồng/tháng. Tổng cộng, công ty đã khấu trừ 10,75 triệu đồng. Tuy nhiên, khi quyết toán cả năm, anh Nam chỉ có thu nhập trong 5 tháng là 150 triệu đồng. Sau khi giảm trừ gia cảnh bản thân, thu nhập chịu thuế chỉ còn 18 triệu đồng, tương ứng số thuế phải nộp là 900 nghìn đồng. Theo luật, anh Nam sẽ được hoàn gần 10 triệu đồng. Nhiều người sau khi nghỉ việc thường không quan tâm đến quyết toán thuế, vô tình bỏ qua quyền lợi này.
2. Đi làm trong năm thay vì làm đủ 12 tháng
Trường hợp này rất phổ biến với sinh viên mới ra trường. Ví dụ, chị Hương tốt nghiệp đại học vào tháng 8 và bắt đầu làm việc từ tháng 9. Trong 4 tháng cuối năm, công ty vẫn khấu trừ thuế theo quy định. Nhưng khi quyết toán, thu nhập chỉ phát sinh trong 4 tháng, trong khi mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân vẫn được tính đủ cả năm. Vì vậy, nhiều người thuộc nhóm này có thể được hoàn lại toàn bộ hoặc phần lớn số thuế đã bị khấu trừ. Nguyên tắc tương tự như trường hợp nghỉ việc giữa năm.
3. Có con nhỏ nhưng đăng ký người phụ thuộc muộn
Theo quy định hiện hành, người nộp thuế được tính giảm trừ cho người phụ thuộc từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng nếu hoàn thiện hồ sơ. Ví dụ, anh Minh sinh con vào tháng 2 nhưng đến cuối năm mới làm thủ tục đăng ký người phụ thuộc. Nhiều người nghĩ chỉ được giảm trừ từ thời điểm đăng ký, nhưng thực tế nếu hồ sơ hợp lệ, khoản giảm trừ vẫn được tính từ tháng 2. Khi đó, số thuế phải nộp cả năm giảm và có thể phát sinh hoàn thuế.
4. Nuôi dưỡng cha mẹ già nhưng chưa kê khai
Không ít người đang trực tiếp chăm sóc cha mẹ già nhưng không biết đây có thể là căn cứ để được giảm trừ gia cảnh. Ví dụ, chị Lan đang nuôi mẹ đã ngoài tuổi lao động, không có lương hưu và không có nguồn thu nhập đáng kể. Nếu đáp ứng điều kiện về người phụ thuộc và thực hiện đăng ký, chị Lan có thể được giảm trừ gia cảnh. Việc bổ sung người phụ thuộc làm giảm đáng kể số thuế phải nộp và dẫn tới hoàn thuế.
5. Có thu nhập từ hai nơi trở lên
Ngày càng nhiều người có thêm công việc ngoài giờ như dạy học, viết bài, tư vấn hoặc bán hàng online. Ví dụ, anh Tuấn ngoài công việc chính còn giảng dạy tại một trung tâm ngoại ngữ. Khoản thu nhập từ trung tâm thường bị khấu trừ thuế trước khi chi trả. Tuy nhiên, khi quyết toán cuối năm, toàn bộ thu nhập được tính lại trên cơ sở tổng thu nhập và các khoản giảm trừ. Không ít trường hợp số thuế thực tế thấp hơn số đã khấu trừ và phát sinh hoàn thuế.
6. Lao động thời vụ hoặc cộng tác viên bị khấu trừ 10%
Đây là nhóm thường bỏ sót quyền lợi nhất. Một sinh viên làm cộng tác viên thiết kế, dịch thuật hoặc quản trị fanpage có thể bị khấu trừ 10% thuế trước khi nhận tiền công. Giả sử trong cả năm, sinh viên này nhận tổng cộng 50 triệu đồng tiền thù lao và đã bị khấu trừ 5 triệu đồng thuế. Với mức thu nhập đó, sau khi đối chiếu quy định, cá nhân có thể chưa đến ngưỡng phải nộp thuế. Khi quyết toán, toàn bộ 5 triệu đồng đã khấu trừ có thể được hoàn lại.
7. Thu nhập thực tế chưa đến ngưỡng chịu thuế
Pháp luật quy định rõ trường hợp này. Ví dụ, một người lao động làm việc không liên tục trong năm, tổng thu nhập sau khi trừ giảm trừ gia cảnh chỉ còn ở mức thấp. Mặc dù một số khoản thu nhập đã bị khấu trừ thuế, nhưng khi quyết toán lại thì thu nhập tính thuế bằng không. Khi đó, toàn bộ số thuế đã nộp được hoàn trả. Không phải cứ bị khấu trừ thuế là chắc chắn phải nộp.
8. Người nước ngoài thay đổi tình trạng cư trú
Đối với người nước ngoài làm việc tại Việt Nam, việc xác định là cá nhân cư trú hay không cư trú ảnh hưởng trực tiếp đến cách tính thuế. Có trường hợp doanh nghiệp tạm khấu trừ thuế theo diện không cư trú trong năm. Đến khi quyết toán, người lao động đáp ứng điều kiện để được xác định là cá nhân cư trú. Việc tính lại thuế theo chế độ dành cho cá nhân cư trú có thể làm giảm số thuế phải nộp và phát sinh hoàn thuế.
9. Doanh nghiệp khấu trừ chưa chính xác
Sai sót trong quá trình tính thuế không hiếm gặp. Ví dụ, doanh nghiệp chưa cập nhật thông tin người phụ thuộc hoặc chưa tính đúng các khoản bảo hiểm bắt buộc được giảm trừ. Những sai sót này có thể khiến số thuế bị khấu trừ cao hơn thực tế. Khi quyết toán và điều chỉnh lại dữ liệu, người lao động có thể được hoàn lại phần thuế đã nộp thừa.
10. Bỏ sót các khoản giảm trừ khi quyết toán
Ngoài giảm trừ gia cảnh, pháp luật còn cho phép giảm trừ đối với một số khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học đủ điều kiện. Tuy nhiên, không ít người lao động quên kê khai hoặc không lưu giữ chứng từ chứng minh. Khi bổ sung đầy đủ hồ sơ, số thuế phải nộp có thể giảm và phát sinh hoàn thuế.
Hồ sơ hoàn thuế thu nhập cá nhân cần chuẩn bị
Điều 42 Thông tư 80/2021 của Bộ Tài chính quy định về hồ sơ hoàn nộp thừa như sau:
Hồ sơ hoàn thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công
Trường hợp tổ chức, cá nhân trả thu nhập thực hiện quyết toán cho các cá nhân có ủy quyền, hồ sơ gồm:
- Văn bản đề nghị xử lý số tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt nộp thừa theo mẫu số 01/DNXLNT ban hành kèm theo phụ lục I Thông tư.
- Văn bản ủy quyền theo quy định của pháp luật trong trường hợp người nộp thuế không trực tiếp thực hiện thủ tục hoàn thuế, trừ trường hợp đại lý thuế nộp hồ sơ hoàn thuế theo hợp đồng.
- Bảng kê chứng từ nộp thuế theo mẫu số 02-1/HT ban hành kèm theo phụ lục I Thông tư (áp dụng cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập).
Trường hợp cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công trực tiếp quyết toán thuế với cơ quan thuế, có số thuế nộp thừa và đề nghị hoàn trên tờ khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân thì không phải nộp hồ sơ hoàn thuế. Cơ quan thuế giải quyết hoàn căn cứ vào hồ sơ quyết toán để giải quyết hoàn nộp thừa cho người nộp thuế.
Phần lớn các trường hợp nêu trên không phải hiếm gặp. Đó đều là những thay đổi bình thường trong cuộc sống như nghỉ việc, chuyển việc, sinh con, chăm sóc cha mẹ già hoặc làm thêm ngoài giờ. Tuy nhiên, nhiều người lao động chỉ quan tâm đến việc mình đã nộp thuế hay chưa mà quên rằng pháp luật cũng trao quyền được nhận lại phần thuế đã nộp thừa. Trong bối cảnh hệ thống thuế ngày càng hiện đại và dữ liệu số hóa, việc chủ động rà soát hồ sơ quyết toán không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn góp phần bảo đảm nguyên tắc công bằng: thu đúng, thu đủ và hoàn đúng. Hoàn thuế không phải là khoản hỗ trợ từ ngân sách, mà đơn giản là người nộp thuế nhận lại phần tiền vốn thuộc về mình.
Quỳnh Chi (theo Nhịp sống thị trường, Vietnamnet)
