Thông tấn xã Việt Nam trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi tiếp các Trưởng đoàn tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026.
Bối cảnh và mục tiêu của Diễn đàn
Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiệt liệt chào mừng các quý vị đại biểu đến Hà Nội tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3. Ông bày tỏ vui mừng khi Diễn đàn năm nay có sự tham dự của Thủ tướng các nước Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor Leste, cùng lãnh đạo và đại diện các nước thành viên, đối tác đối thoại của ASEAN, nhiều tổ chức quốc tế, khu vực, học giả và viện nghiên cứu. Điều này cho thấy sự quan tâm chung đối với tương lai của khu vực, mong muốn cùng trao đổi về những vấn đề đặt ra cho ASEAN trong giai đoạn phát triển mới.
Tổng Bí thư chia sẻ và đồng tình với nhiều ý kiến sâu sắc của các đại biểu. ASEAN bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với nhiều kỳ vọng mới, yêu cầu cao hơn, chủ động hơn, hiệu quả hơn và thực chất hơn. Tinh thần này cũng được ông chuyển tải tại Diễn đàn Shangri-La vừa qua. Với ASEAN, tinh thần ấy bắt nguồn từ sự đoàn kết, đối thoại, tin cậy và hợp tác. Đó là xuất phát điểm khi Việt Nam khởi xướng sáng kiến Diễn đàn Tương lai ASEAN, nhằm góp thêm một kênh trao đổi cởi mở và thực chất, bổ trợ cho các tiến trình hợp tác chung, để cùng chia sẻ, kết nối ý tưởng và tìm kiếm hướng hợp tác mới thiết thực cho tương lai khu vực.
Thế giới đổi khác, khu vực phải nghĩ khác
Tổng Bí thư nhấn mạnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc. Ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược đang biểu hiện rõ tại chính khu vực Đông Nam Á. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt hơn, mở rộng sang các lĩnh vực nền tảng như công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng và chuẩn mực quản trị mới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, lượng tử mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra nhiều rủi ro. Các thách thức về khí hậu, năng lượng, nguồn nước, già hóa dân số, tin giả, thao túng thông tin và an ninh con người ngày càng tác động trực tiếp tới ổn định xã hội và năng lực phát triển của từng quốc gia.
Những lợi thế phát triển truyền thống không còn tạo sức bật như trước; nhiều cách làm quen thuộc không đáp ứng yêu cầu mới. Quy mô dân số, tài nguyên hay nguồn vốn vẫn quan trọng, nhưng lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng đổi mới, thích ứng và mức độ sẵn sàng trước các xu hướng mới. Đây là yêu cầu sát sườn đối với ASEAN. Đông Nam Á là nơi giao thoa của nhiều chuyển động lớn, có cơ hội thu hút nguồn lực, đón dòng chuyển dịch chuỗi cung ứng, phát triển kinh tế số, chuyển đổi xanh và công nghệ mới. Nhưng cơ hội không tự biến thành lợi thế; chỉ khi khu vực đủ năng lực nắm bắt, quyết tâm đổi mới và bản lĩnh giữ vững môi trường ổn định cho phát triển.
Giữ vững tài sản chiến lược, đổi mới phương thức hoạt động
Tổng Bí thư cho rằng ASEAN cần làm đồng thời hai việc: tiếp tục gìn giữ và phát huy các tài sản chiến lược như đoàn kết, vai trò trung tâm, nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng; đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy giá trị để chuyển hóa thành năng lực thích ứng, hành động và tổ chức thực thi. Tài sản chiến lược là kết quả của quá trình lâu dài xây dựng lòng tin, đối thoại, xử lý khác biệt và tìm kiếm đồng thuận. Vai trò trung tâm của ASEAN chỉ thực chất khi giữ vững đoàn kết, tự chủ chiến lược, cách tiếp cận bao trùm và năng lực điều phối, định hình chương trình nghị sự chung.
Tiềm năng ASEAN rất lớn nhưng chuyển hóa thành sức mạnh thực tế cần thêm nỗ lực. Liên kết nội khối cần sâu hơn; kết nối hạ tầng, logistics, số và năng lượng cần đồng bộ; khoảng cách phát triển và công nghệ cần thu hẹp; việc thực thi cam kết, thỏa thuận và phối hợp ứng phó thách thức chung cần nâng cao. Tư duy giá trị cần đổi mới qua phương thức hoạt động linh hoạt, hiệu quả hơn. Trước hết, chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả, đưa cam kết từ văn kiện vào thực tế; từ tham vấn là chủ yếu sang phối hợp thực chất, để cơ chế hợp tác phản ứng nhanh hơn; từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động, với chương trình, nguồn lực và kết quả cụ thể. Thước đo giai đoạn tới không chỉ là số lượng văn kiện, mà là mức độ các cam kết đi vào thực tế, tạo chuyển biến cho khu vực và mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp, nền kinh tế thành viên.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, đi chậm có thể mất cơ hội. ASEAN cần phát huy tinh thần chủ động: chủ động chiến lược nhận diện xu thế, định hình ưu tiên; chủ động thích ứng tận dụng xu hướng mới và ứng phó thách thức; chủ động kiến tạo đóng góp vào định hình chuẩn mực và khuôn khổ hợp tác khu vực.
Diễn đàn Tương lai ASEAN bổ trợ cho tiến trình hợp tác
Từ các trao đổi tại Diễn đàn, Tổng Bí thư cho rằng Diễn đàn Tương lai ASEAN có thể tiếp tục phát huy vai trò là không gian trao đổi cởi mở, thẳng thắn và thực chất về các vấn đề dài hạn. Giá trị của Diễn đàn nằm ở việc góp thêm góc nhìn, chất liệu chính sách và gợi mở ý tưởng cho các tiến trình hợp tác ASEAN. Ông đề xuất một số nội dung: thứ nhất, giúp nhận diện sớm các vấn đề mới nổi và xu hướng dài hạn tác động đến tương lai khu vực, như chuyển đổi công nghệ gắn với việc làm, chuyển đổi xanh gắn với năng lượng, lương thực, sinh kế; thứ hai, kết nối tốt hơn giữa nhà hoạch định chính sách, học giả, viện nghiên cứu, doanh nghiệp để bổ sung góc nhìn cho hoạch định và triển khai chính sách; thứ ba, hướng tới gợi mở các ý tưởng cụ thể, có tính ứng dụng cao, như phòng ngừa xung đột, phát triển trí tuệ nhân tạo, năng lượng, hợp tác thanh niên và khu vực Tiểu vùng sông Mê Công.
Việt Nam mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ và tham gia tích cực của các nước thành viên, đối tác, học giả, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để Diễn đàn ngày càng trở thành kênh trao đổi hữu ích, thiết thực, góp phần nuôi dưỡng tinh thần đối thoại, hợp tác và cùng hành động vì tương lai chung của khu vực.
Đóng góp của Việt Nam
Kể từ khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam luôn coi ASEAN là hạt nhân trung tâm trong chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa. Tham gia tích cực, có trách nhiệm vào Cộng đồng ASEAN đã góp phần giữ vững môi trường hòa bình, độc lập, thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng và nâng cao vị thế quốc tế. Việt Nam mong muốn cùng các nước ASEAN xây dựng cộng đồng đoàn kết, tự cường, phát triển bền vững và giữ vững vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh khu vực.
Những chuyển động lớn của thế giới đặt ra yêu cầu Việt Nam phải đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy phát triển, mô hình tăng trưởng và năng lực quản trị. Các vấn đề đặt ra cho ASEAN cũng là vấn đề của Việt Nam: vừa giữ vững hòa bình, ổn định, bảo đảm các cân đối lớn của kinh tế vĩ mô để phát triển nhanh, bền vững; vừa đột phá nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần giải pháp chiến lược thu hẹp khoảng cách phát triển, chủ động thích ứng và tăng cường sức chống chịu trước các cú sốc. Tinh thần chung là hành động quyết liệt hơn, triển khai nhanh hơn, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo. Đúng hướng là quan trọng, nhưng đúng hướng mà chậm cũng có thể bỏ lỡ thời cơ.
Việt Nam đang tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, địa phương. Phát triển không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là nền tảng củng cố ổn định xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân. Cùng với phát triển kinh tế - xã hội, Việt Nam triển khai đối ngoại theo hướng thực chất, hiệu quả, gắn với mục tiêu chiến lược của đất nước và đóng góp trách nhiệm cho hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững khu vực. Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.
Việt Nam coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, ASEAN, các đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống; thúc đẩy hợp tác đi vào chiều sâu, ổn định, tin cậy và bền vững; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào xử lý các vấn đề chung của khu vực và quốc tế. ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam cam kết nỗ lực cùng các thành viên giữ vững đoàn kết, phát huy thực chất vai trò trung tâm của ASEAN, đề cao luật lệ, đối thoại và hợp tác. Việt Nam mong muốn đóng góp tốt hơn vào các hướng hợp tác thiết thực của ASEAN và giữa ASEAN với đối tác, nhất là đẩy mạnh kết nối chiến lược, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực ứng phó thách thức chung. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với phát triển quốc gia, đời sống người dân và sức chống chịu chung của khu vực.
Việt Nam hiểu rằng đóng góp cho ASEAN trước hết phải bắt đầu từ việc làm tốt phần việc của mình, đồng thời chủ động hơn, trách nhiệm hơn trong công việc chung. Với tinh thần đó, Việt Nam mong muốn quá trình đổi mới và phát triển của mình sẽ đem đến một Việt Nam năng động hơn, tích cực hơn, tham gia hiệu quả hơn, đóng góp thiết thực hơn, cùng các nước ASEAN xây dựng một Cộng đồng đoàn kết hơn, tự cường hơn và gắn kết hơn với người dân.
Sau gần 6 thập kỷ, ASEAN đã tạo dựng nền tảng hợp tác vững chắc và mạng lưới liên kết rộng mở. Sứ mệnh của chúng ta là biến những nền tảng giá trị đó thành năng lực hành động mạnh mẽ và hiệu quả hơn. Tổng Bí thư bày tỏ tin tưởng rằng với tinh thần đoàn kết, đổi mới và hành động, ASEAN sẽ tiếp tục là không gian phát triển năng động, tự cường và tin cậy trong khu vực và trên thế giới, đem lại lợi ích thiết thực cho người dân mỗi quốc gia. Ông trân trọng cảm ơn các quý vị và các bạn. (TTXVN/Vietnam+)
