Chuyển đổi tư duy từ thu hút vốn sang nâng cao nội lực
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định mục tiêu của thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn hiện nay là phải biến các nguồn lực đó thành năng lực của nền kinh tế Việt Nam, nâng cao tự chủ chiến lược. Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Tổng Bí thư nhấn mạnh sự thay đổi căn bản trong tư duy: không còn mở cửa đơn thuần đón nhận dòng vốn mà chủ động lựa chọn và sử dụng nguồn lực quốc tế để tạo dựng năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nghị quyết số 10 được ban hành trên cơ sở tổng kết gần 40 năm thực hiện chủ trương mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài. Từ Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, mở rộng hội nhập, xây dựng môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và ổn định. Nhờ đó, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế khép kín, thiếu vốn thành nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hiện chiếm hơn 180% GDP, trong đó khu vực FDI chiếm khoảng 75%.
Hạn chế cần khắc phục trong thu hút FDI
Tổng Bí thư chỉ ra những hạn chế: tỷ lệ nội địa hóa thấp, liên kết với doanh nghiệp trong nước và chuyển giao công nghệ chưa đạt kỳ vọng. Nhiều dự án FDI chủ yếu gia công, lắp ráp, sử dụng nhiều đất đai, lao động phổ thông, năng lượng giá rẻ, tiêu chuẩn môi trường thấp, dựa nhiều vào ưu đãi. Một số địa phương còn cạnh tranh thu hút đầu tư theo số lượng dự án, dựa trên ưu đãi đất đai, thuế, phí mà chưa chú trọng hiệu quả sử dụng đất, tiết kiệm năng lượng, đóng góp ngân sách, chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp trong nước và bảo đảm môi trường, an ninh kinh tế. Nhiều khu vực như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, miền núi phía Bắc vẫn là vùng trũng trong thu hút đầu tư nước ngoài.
Mục tiêu đến năm 2030: dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư
Nghị quyết 10 đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chất lượng dịch vụ công và khả năng tiếp nhận các dự án đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu: phải chủ động tiếp cận, lựa chọn, dẫn dắt và sử dụng hiệu quả các dòng vốn quốc tế để bồi đắp năng lực quốc gia; tính toán hiệu quả thu hút bằng năng suất và chất lượng của vốn, trình độ công nghệ, số việc làm chất lượng cao, đào tạo kỹ sư, nhà quản trị Việt Nam, kết nối doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng, tạo thêm giá trị gia tăng, tham gia các hoạt động đổi mới sáng tạo.
Việc thu hút đầu tư không chỉ theo địa giới hành chính mà phải tổ chức theo liên kết cụm ngành, chuỗi giá trị, hệ sinh thái công nghiệp, đổi mới sáng tạo và không gian liên vùng. Cạnh tranh không bằng hạ thấp tiêu chuẩn hay đánh đổi môi trường, tài nguyên, an sinh và an ninh kinh tế lấy tăng trưởng trước mắt, mà phải cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, hạ tầng hiện đại, nhân lực chất lượng cao, chi phí tuân thủ thấp, dịch vụ công chuyên nghiệp và môi trường kinh doanh ổn định, có thể dự báo.
Triển khai Nghị quyết gắn với phát triển kinh tế tư nhân và nhà nước
Tổng Bí thư lưu ý triển khai Nghị quyết 10 gắn chặt với Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết chiến lược khác, nhất là Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước. Doanh nghiệp tư nhân trong nước phải có điều kiện tham gia, học hỏi và từng bước vươn lên trong chuỗi giá trị. Kinh tế nhà nước phải đầu tư và dẫn dắt ở những lĩnh vực nền tảng, chiến lược, tạo hạ tầng và dư địa phát triển cho các khu vực khác. Cả ba khu vực kinh tế phải hợp tác và cộng hưởng trong một chiến lược chung.
Chính sách thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) không còn cho phép các nước hào phóng với ưu đãi thuế, nhất là khi muốn thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Một số nước ASEAN như Singapore, Indonesia, Malaysia, Thái Lan đang đẩy mạnh thu hút dự án về bán dẫn, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, điện tử, năng lượng sạch, tài chính quốc tế và đạt nhiều thành công. Việt Nam cần đầu tư tốt cho hạ tầng, năng lượng sạch, nâng cấp chất lượng thể chế, kiến tạo độ tin cậy của chính sách, đào tạo kỹ năng lao động, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển thị trường vốn, cải thiện chất lượng hệ sinh thái nhà cung ứng.
Tám nhiệm vụ trọng tâm
Tổng Bí thư đề nghị tập trung thực hiện tám nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, thống nhất nhận thức, đổi mới mạnh mẽ tư duy về đầu tư nước ngoài: kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác. Tạo mọi điều kiện cho nhà đầu tư có năng lực, công nghệ, trách nhiệm và cam kết lâu dài, đồng thời sàng lọc chặt chẽ, không tiếp nhận dự án công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng, sử dụng đất kém hiệu quả, có nguy cơ gây ô nhiễm, chuyển giá, trốn thuế, lẩn tránh xuất xứ hoặc gây rủi ro đối với quốc phòng, an ninh, dữ liệu và hạ tầng trọng yếu.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế theo hướng ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo, phù hợp thông lệ quốc tế. Các bộ, ngành rà soát, đồng bộ hóa quy định, xử lý chồng chéo, thủ tục rườm rà. Các cơ quan nhà nước chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, phục vụ doanh nghiệp. Thứ ba, bỏ tư duy ưu đãi đầu vào, thay bằng hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra, gắn với mức độ thực hiện cam kết. Dự án công nghệ tiên tiến, đầu tư nghiên cứu phát triển, đóng góp chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đào tạo lao động, sử dụng nhà cung ứng trong nước, chuyển giao công nghệ, tiết kiệm đất đai, năng lượng, giảm phát thải được hỗ trợ tương xứng. Dự án chậm triển khai, sử dụng đất lãng phí, gây ô nhiễm, chuyển giá, vi phạm pháp luật hoặc không thực hiện cam kết bị xử lý nghiêm, có thể thu hồi ưu đãi, thu hồi đất hoặc chấm dứt dự án.
Thứ tư, phát triển mạnh hệ sinh thái công nghiệp trong nước và liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam. Các bộ, ngành, địa phương không chỉ mời gọi tập đoàn nước ngoài mà phải đồng thời nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam để trở thành nhà cung ứng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu nhà cung ứng, tăng cường kết nối FDI với doanh nghiệp trong nước, hỗ trợ nâng cấp quản trị, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực tài chính, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số. Doanh nghiệp FDI cần công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, lộ trình nội địa hóa và cơ hội hợp tác. Các tập đoàn lớn đầu tư tại Việt Nam phải đồng hành phát triển công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhà cung ứng, chia sẻ tiêu chuẩn, chuyển giao tri thức và tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định. Các địa phương có khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao phải chủ động liên kết với cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đào tạo theo nhu cầu. Tạo điều kiện để người Việt Nam từng bước đảm nhận các vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế và vận hành chuỗi cung ứng trong doanh nghiệp FDI. Thứ sáu, đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng chiến lược và hạ tầng phục vụ nền kinh tế mới: điện ổn định, năng lượng sạch, cảng biển, sân bay, đường cao tốc, đường sắt, hạ tầng số, khu công nghiệp sinh thái và môi trường sống tốt cho chuyên gia, người lao động. Các địa phương không thể phát triển khu công nghiệp manh mún, dàn trải, thiếu kết nối, thiếu nhà ở công nhân, dịch vụ xã hội, đào tạo nghề.
Thứ bảy, đổi mới căn bản công tác xúc tiến đầu tư: tiếp cận có mục tiêu, chuẩn bị kỹ làm việc với từng tập đoàn hoặc nhóm tập đoàn, quỹ đầu tư, đối tác chiến lược. Đồng hành với nhà đầu tư từ tìm hiểu đến triển khai, vận hành và mở rộng. Hỗ trợ sau cấp phép, tháo gỡ vướng mắc cho dự án hiện hữu, khuyến khích nhà đầu tư mở rộng đầu tư, giữ lại lợi nhuận tái đầu tư. Cần cơ cấu lại và nâng cao năng lực cơ quan xúc tiến đầu tư ở cả Trung ương và địa phương. Thứ tám, phát triển thị trường vốn hiện đại để thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp dài hạn, ổn định và có trách nhiệm. Nghị quyết 10 yêu cầu phát triển thị trường vốn, nâng hạng thị trường chứng khoán, các quỹ đầu tư, trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do, gắn với an ninh tài chính, minh bạch thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro.
Kêu gọi đồng hành cùng nhà đầu tư
Tổng Bí thư gửi lời cảm ơn các nhà đầu tư nước ngoài đã chọn Việt Nam là quê hương thứ hai, đã đầu tư và làm việc tại Việt Nam. Ông cho biết Nghị quyết 10 đã đáp ứng nhu cầu và giải quyết một số kiến nghị của nhà đầu tư. Ông đề nghị Chính phủ, các bộ ngành và địa phương có chương trình phối hợp nghiên cứu các đề xuất, kiến nghị của nhà đầu tư. Ông khẳng định: “Chúng tôi đảm bảo môi trường thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư nước ngoài kinh doanh, làm việc và sống an toàn, thành công nhất ở Việt Nam.”
Tổng Bí thư nhấn mạnh tinh thần của Nghị quyết 10: thu hút đầu tư nước ngoài không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực, nâng cao tự chủ; không chỉ để tăng trưởng nhanh mà để phát triển bền vững, bao trùm và có chất lượng cao. Ông kêu gọi toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư phát huy tinh thần trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, quyết tâm đưa Nghị quyết đi vào cuộc sống, biến chủ trương đúng đắn thành những dự án tốt, doanh nghiệp mạnh, chuỗi giá trị mới, việc làm chất lượng cao và năng lực mới cho đất nước, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
