Trong cuộc trao đổi với phóng viên Dân trí, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi Tạ Công Dũng nhìn nhận, phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm để mô hình mới vận hành hiệu quả hơn nữa.
Không để người dân cảm giác bộ máy bị gián đoạn
Thưa ông, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhìn lại giai đoạn chuyển tiếp nhiều áp lực vừa qua, ông cho rằng điều gì là kết quả đáng ghi nhận nhất của Quảng Ngãi?
Nếu phải chọn một điều quan trọng nhất, tôi cho rằng đó là Quảng Ngãi đã không để xuất hiện khoảng trống trong quản lý, điều hành khi chuyển sang mô hình tổ chức mới. Đây là một cuộc sắp xếp rất lớn, liên quan đến bộ máy, con người, thẩm quyền và phương thức vận hành. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức lại bộ máy mà còn phải bảo đảm mọi hoạt động của chính quyền diễn ra liên tục, không để công việc bị đình trệ hay người dân gặp khó khăn khi giải quyết thủ tục hành chính.
Ngay từ đầu, tỉnh xác định bộ máy có thể còn phải tiếp tục hoàn thiện trong quá trình vận hành, nhưng tuyệt đối không được để người dân, doanh nghiệp cảm nhận sự gián đoạn trong hoạt động của chính quyền. Vì vậy, các chỉ đạo được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở ngay từ những ngày đầu chuyển đổi. Đến nay, Quảng Ngãi đã hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính với 96 xã, phường và đặc khu; đồng thời kiện toàn tổ chức bên trong của các cơ quan, đơn vị. Phần lớn địa phương nhanh chóng ổn định tổ chức, phân công nhiệm vụ rõ ràng, từng bước đưa hoạt động vào nền nếp.
Cùng với sắp xếp tổ chức, Quảng Ngãi cũng từng bước hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền giữa các cấp. Khi trách nhiệm được xác định rõ, việc phối hợp giữa các cơ quan cũng thuận lợi hơn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Một khâu khác được tỉnh đặc biệt quan tâm là bàn giao hồ sơ, tài liệu, công việc giữa các đơn vị hành chính trước và sau sắp xếp. Chúng tôi yêu cầu việc chuyển giao phải được thực hiện chặt chẽ, bảo đảm tính kế thừa để người dân không bị ảnh hưởng khi cần tra cứu hoặc giải quyết các hồ sơ đã phát sinh từ trước.
Thước đo từ sự hài lòng của người dân
Nhưng vận hành thông suốt mới chỉ là điều kiện cần. Điều người dân quan tâm hơn là chất lượng phục vụ có thực sự tốt hơn sau khi tổ chức lại bộ máy. Quảng Ngãi đang đánh giá hiệu quả của mô hình mới bằng những thước đo nào, thưa ông?
Tôi cho rằng, cuối cùng mọi cuộc cải cách đều phải hướng đến người dân. Một bộ máy có thể được tổ chức rất bài bản, nhưng nếu người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, thủ tục chậm hoặc phát sinh thêm phiền hà thì rõ ràng chưa thể coi là thành công. Chính vì vậy, bên cạnh việc bảo đảm bộ máy vận hành ổn định, Quảng Ngãi tập trung cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số để nâng cao chất lượng phục vụ.
Đến nay, tỉnh đã cung cấp 2.183 trong tổng số 2.243 dịch vụ công trực tuyến, đạt hơn 97%; toàn bộ thủ tục hành chính đủ điều kiện đều được cung cấp trực tuyến toàn trình. Tỷ lệ số hóa hồ sơ hiện đạt gần 100%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt gần 99%; tỷ lệ khai thác, tái sử dụng dữ liệu đạt trên 94%. Đặc biệt, 100% thủ tục hành chính được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính, giúp người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn rất nhiều trong quá trình giải quyết công việc.
Hiệu quả của những nỗ lực đó cũng được phản ánh qua kết quả giải quyết hồ sơ. Từ đầu năm đến nay, tỷ lệ hồ sơ được xử lý đúng và trước hạn đạt gần 96% ở cấp tỉnh và gần 99% ở cấp xã. Đáng chú ý hơn cả là phản hồi từ người dân. Sau gần một năm vận hành mô hình mới, tỉnh đã ghi nhận khoảng 50.000 lượt đánh giá của tổ chức, cá nhân đối với quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Tất cả đều đánh giá ở mức "rất hài lòng" hoặc "hài lòng". Theo tôi, đây chính là thước đo khách quan về chất lượng phục vụ của bộ máy sau khi được sắp xếp.
Áp lực dồn xuống cấp xã và giải pháp hỗ trợ
Đằng sau những kết quả đó là áp lực rất lớn dồn xuống cấp xã - nơi vừa phải tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ, vừa trực tiếp phục vụ người dân. Quảng Ngãi đã chuẩn bị nguồn lực cho cấp cơ sở như thế nào để giải bài toán đặt ra?
Đây thực sự là bài toán chúng tôi trăn trở ngay từ đầu. Khi bỏ cấp huyện, chuyển nhiều nhiệm vụ xuống cấp xã, nếu chỉ phân cấp mà không tăng cường nguồn lực rất khó để cơ sở hoàn thành tốt nhiệm vụ. Vì vậy, cùng với tham mưu sắp xếp tổ chức bộ máy, Sở Nội vụ cũng tham mưu UBND tỉnh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ cấp xã cả về nhân lực lẫn chuyên môn.
Trong giai đoạn đầu vận hành, tỉnh đã biệt phái 47 công chức, viên chức về hỗ trợ cấp xã trong thời gian 3-12 tháng; điều động nhiều cán bộ cấp tỉnh giữ các vị trí lãnh đạo ở cơ sở để kịp thời kiện toàn bộ máy. Đối với những vị trí còn thiếu nhân lực, tỉnh cũng tham mưu tiếp nhận những người hoạt động không chuyên trách đủ điều kiện vào làm công chức nhằm bổ sung nguồn nhân lực cho cơ sở.
Song song với đó, nhiều sở, ngành thành lập các tổ công tác trực tiếp làm việc với địa phương để tháo gỡ khó khăn theo từng lĩnh vực; xây dựng các nhóm kết nối trực tuyến với toàn bộ 96 xã, phường, đặc khu để hướng dẫn, giải đáp ngay những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là tăng thêm nhân lực mà còn giúp cán bộ cơ sở có điểm tựa về chuyên môn trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Nhìn từ những kết quả đạt được, có thể nói mô hình mới đã bước đầu vận hành ổn định. Tuy nhiên, thực tế ở nhiều địa phương cho thấy áp lực đối với cấp xã vẫn rất lớn khi vừa phải tiếp nhận thêm thẩm quyền, vừa phải xử lý khối lượng công việc ngày càng nhiều. Đâu là những điểm nghẽn Quảng Ngãi đang đối diện, thưa ông?
Tôi cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là nhìn thẳng vào những vấn đề còn khó khăn, bởi chỉ khi nhận diện đúng điểm nghẽn mới có thể tháo gỡ hiệu quả. Qua thực tiễn gần một năm vận hành, chúng tôi thấy khó khăn lớn nhất vẫn là chất lượng nguồn nhân lực ở cơ sở. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã trở thành nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết nhiều nhiệm vụ hơn trước. Trong khi đó, năng lực giữa các địa phương vẫn chưa thật sự đồng đều. Có những nơi thích ứng rất nhanh, nhưng cũng có nơi đội ngũ cán bộ, công chức còn thiếu kinh nghiệm quản lý, kỹ năng xử lý công việc hoặc chưa từng đảm nhiệm những lĩnh vực chuyên môn mới được phân cấp.
Đặc biệt, ở một số địa phương vẫn còn thiếu cán bộ có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như đất đai, địa chính, quy hoạch hay khoa học - công nghệ. Đây đều là những lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn cao, khối lượng công việc lớn và tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Bên cạnh yếu tố con người, quá trình vận hành cũng cho thấy vẫn còn một số bất cập về cơ chế, điều kiện bảo đảm thực hiện.
Hiện nay, một số nội dung liên quan đến vị trí việc làm, cơ cấu chức danh nghề nghiệp hay định mức số lượng người làm việc đối với các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã vẫn chưa có hướng dẫn thật sự đầy đủ, thống nhất. Điều này ít nhiều tạo ra lúng túng cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện. Một vấn đề khác là hạ tầng số và dữ liệu. Mặc dù chuyển đổi số đạt nhiều kết quả tích cực nhưng việc kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống thông tin vẫn chưa thật sự thông suốt. Nếu không tiếp tục hoàn thiện, đây sẽ là rào cản đối với mục tiêu giải quyết thủ tục hành chính liên thông, nhanh và chính xác.
Ngoài ra, áp lực công việc ở cấp xã hiện nay lớn hơn rất nhiều so với trước đây, trong khi ở một số nơi vẫn còn tâm lý chờ hướng dẫn từ cấp trên. Có những nội dung phải xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều ngành mới xử lý được, làm kéo dài thời gian giải quyết công việc, tạo thêm áp lực cho cán bộ cơ sở. Theo tôi, đây đều là những vấn đề cần được tháo gỡ trong giai đoạn tiếp theo nếu muốn mô hình mới vận hành ngày càng hiệu quả hơn.
Ưu tiên thời gian tới: hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cán bộ
Qua những gì ông phân tích có thể thấy, sau gần một năm, bài toán đặt ra không còn là bộ máy có vận hành được hay không, mà là làm thế nào để vận hành tốt hơn. Vậy đâu sẽ là những ưu tiên của Quảng Ngãi trong thời gian tới?
Tôi cho rằng, bộ máy chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cùng lúc đáp ứng ba yêu cầu: thể chế rõ ràng, con người đủ năng lực, điều kiện thực thi được bảo đảm. Vì vậy, việc đầu tiên chúng tôi xác định là tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế phân cấp, phân quyền. Những quy định còn chồng chéo hoặc chưa phân định rõ trách nhiệm sẽ tiếp tục được rà soát để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn thống nhất. Khi thẩm quyền được xác định rõ, địa phương sẽ chủ động hơn trong xử lý công việc và giảm tình trạng phải xin ý kiến qua nhiều cấp.
Tuy nhiên, phân cấp không chỉ dừng ở việc giao thêm nhiệm vụ mà khi phân cấp phải đi liền với phân bổ nguồn lực, biên chế, kinh phí và các điều kiện cần thiết để tổ chức thực hiện. Nếu chỉ chuyển việc xuống cơ sở mà không bảo đảm đủ nguồn lực thì áp lực cuối cùng vẫn dồn lên cấp xã. Cùng với đó là tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ cán bộ. Đến nay, 100% cán bộ, công chức, viên chức của tỉnh đã tham gia ít nhất một lớp tập huấn về kỹ năng số. Nhưng đây mới chỉ là bước khởi đầu. Thời gian tới, việc đào tạo sẽ được thực hiện theo hướng chuyên sâu hơn, bám sát từng vị trí việc làm và những yêu cầu phát sinh từ thực tiễn.
Song song với đào tạo, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh việc bố trí biên chế theo hướng linh hoạt hơn, căn cứ vào quy mô dân số, khối lượng công việc và đặc điểm của từng địa bàn, thay vì áp dụng một cách cứng nhắc. Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống để giảm thao tác cho cán bộ, tạo thuận lợi hơn cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục duy trì cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ tỉnh xuống cơ sở thông qua các tổ công tác, phối hợp liên ngành và hình thức biệt phái cán bộ khi cần thiết.
Qua thực tiễn gần một năm vận hành, chúng tôi nhận thấy đây là những giải pháp mang lại hiệu quả rõ rệt. Không chỉ giúp địa phương tháo gỡ khó khăn kịp thời, cách làm này còn tạo sự thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện và giúp đội ngũ cán bộ cơ sở tự tin hơn khi tiếp cận những nhiệm vụ mới.
