Quốc Hội Thảo Luận Về Tín Dụng Chảy Vào Bất Động Sản Đầu Cơ Và Hiệu Quả Đầu Tư Thấp
Sáng ngày 21 tháng 4, Quốc hội tiếp tục phiên thảo luận tại hội trường về việc đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025, đồng thời xem xét tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026. Trọng tâm của phiên họp là những vấn đề nóng liên quan đến dòng tín dụng chảy vào bất động sản đầu cơ và hiệu quả đầu tư công thấp, với nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc từ các đại biểu.
Tín Dụng Chảy Sai Hướng: Bất Động Sản Đầu Cơ Chiếm Ưu Thế
Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) đã chỉ ra hai vấn đề lớn: tình trạng tín dụng chảy sai chỗ kéo dài và hiệu quả đầu tư thấp. Ông nhấn mạnh rằng đầu tư tư nhân tại Việt Nam phụ thuộc khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng, trong khi lãi suất cho vay cao, chỉ những ngành có lợi nhuận cao hoặc hoạt động đầu cơ tài sản mới có khả năng chịu đựng, dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
"Phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản đầu cơ, giá nhà tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đạt mức 25 đến 30 lần thu nhập bình quân hàng năm", đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết. Ông so sánh với thông lệ lành mạnh quốc tế, nơi tỷ lệ này chỉ dao động từ 4 đến 6 lần. Với mức giá nhà đất cao ngất ngưởng như vậy, ông nhận định rằng "người trẻ phải lao động cật lực suốt 30 năm cũng không thể mua nổi một căn nhà, trong khi người thừa kế đất đai lại dễ dàng sở hữu tài sản". Điều này không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thách thức chính trị - xã hội dài hạn, làm lung lay niềm tin vào hệ thống công bằng.
Từ số liệu về dư nợ tín dụng của toàn bộ 35 ngân hàng thương mại do Thư viện Quốc hội cung cấp, đại biểu Lê Hoàng Anh bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Tín dụng bất động sản đã tăng 132% trong vòng 4 năm, từ 1.955 nghìn tỷ đồng năm 2021 lên 4.541 nghìn tỷ đồng năm 2025, tốc độ tăng gấp 2,4 lần so với tín dụng công nghiệp. Đáng chú ý, năm 2025, tín dụng bất động sản lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông - lâm - thủy sản, mặc dù lĩnh vực này không tạo ra giá trị xuất khẩu hay việc làm bền vững. Riêng năm 2024-2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%.
"Việt Nam đang chạy marathon với đôi chân bị trói, vốn bị giam cầm trong tài sản đầu cơ thay vì chảy vào những nơi tạo ra giá trị thực sự", ông Lê Hoàng Anh nhấn mạnh. Để giải quyết vấn đề này, ông đề nghị Chính phủ kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ thông qua các công cụ thị trường, tránh sử dụng mệnh lệnh hành chính, và áp dụng dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực để chuyển hướng tín dụng sang sản xuất và công nghệ. Đồng thời, cần thực hiện ngay việc thu phí sử dụng đất dựa trên hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng.
Đề Xuất Giải Pháp Cụ Thể Cho Vấn Đề Bất Động Sản
Trước mắt, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị Quốc hội đưa vào Luật Thủ đô trong kỳ họp này để thí điểm tại Hà Nội, và cuối năm đưa vào Luật Đô thị đặc biệt áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Các quy định đề xuất bao gồm:
- Đất dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu phí tăng dần theo thời gian.
- Nhà đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê phải áp dụng mức phí lũy tiến phù hợp.
Toàn bộ nguồn thu từ các khoản phí này sẽ được đưa vào quỹ nhà ở xã hội, tái thiết chung cư cũ và phát triển hạ tầng đô thị thiết yếu. "Đây là giải pháp đánh trúng vào động cơ đầu cơ, buộc đất đai quay về giá trị sử dụng thực, tạo không gian cho tăng trưởng kinh tế thực chất", ông nêu rõ.
Hiệu Quả Đầu Tư Thấp: Nguyên Nhân Và Giải Pháp
Vấn đề thứ hai được đại biểu đoàn Gia Lai đề cập là hệ số hiệu quả đầu tư (ICOR) cao, phản ánh hiệu quả đầu tư thấp. Ông Lê Hoàng Anh chỉ ra ba nguyên nhân gốc rễ:
- Ngân sách dàn trải, nhiều dự án khánh thành về mặt kỹ thuật nhưng chưa đưa vào sử dụng, chưa phát huy hiệu quả.
- Chuẩn bị đầu tư yếu, đánh giá hiệu quả trước và sau dự án bị xem nhẹ, chi phí phi chính thức cao.
- Vốn ứ đọng, phân bổ không kịp thời, như trường hợp dự án cao tốc Pleiku-Quy Nhơn đã thi công gần 5 tháng nhưng chưa được giao vốn.
"ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình", đại biểu nhấn mạnh. Ông đề nghị Chính phủ cắt giảm ít nhất 30% số dự án, tập trung vào những dự án kém hiệu quả, đồng thời sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội phù hợp với bản chất từng loại dự án. Quan trọng hơn, sau 3 năm hoàn thành, bắt buộc phải đánh giá kết quả thực hiện so với cam kết, công khai kết quả và ràng buộc trách nhiệm pháp lý.
Ngoài ra, đại biểu đề xuất sử dụng chuyển đổi số để quản trị đầu tư công theo thời gian thực, thiết lập bảng điều khiển số theo dõi tiến độ, giải ngân và cảnh báo vượt dự toán. "Muốn hạ ICOR thực chất, trước hết phải số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn đầu tư công", ông Lê Hoàng Anh khẳng định.
Đẩy Mạnh Đa Dạng Hóa Quỹ Đầu Tư Và Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu
Cũng quan tâm đến hệ số ICOR, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP Huế) nêu rõ, để đạt mục tiêu hạ ICOR về mức 4-4,5, cần vốn đầu tư khoảng 40% GDP, tương đương hơn 400 tỷ USD. Ông cho rằng vốn đầu tư cho nền kinh tế được dẫn qua hai kênh chính: tín dụng ngân hàng và thị trường vốn (bao gồm trái phiếu và cổ phiếu). Hiện nay, quy mô tín dụng ngân hàng đạt khoảng 145% GDP, cao hơn nhiều so với một số nước trong khu vực, tạo áp lực lớn và tiềm ẩn rủi ro về nợ xấu.
Do đó, đại biểu Nguyễn Hải Nam đề xuất phát triển đồng bộ kênh dẫn vốn thứ hai là thị trường vốn, với năm nhóm giải pháp cụ thể:
- Hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý, bao gồm Luật Đầu tư, Luật Bảo hiểm và các nghị định về trái phiếu.
- Nâng cao công khai, minh bạch trên thị trường trái phiếu, khuyến khích xếp hạng tín nhiệm trái phiếu.
- Phát triển hệ thống nhà đầu tư và các trung gian tài chính, ưu tiên các nhà đầu tư tổ chức như quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí tự nguyện.
- Thí điểm thành lập các quỹ đầu tư quốc gia, tương tự quỹ CIC của Trung Quốc hay GIC của Singapore, để đầu tư vào các ngành quan trọng như hạ tầng, công nghệ cao, AI, và năng lượng tái tạo.
- Thúc đẩy các loại hình trái phiếu mới, như trái phiếu xanh và trái phiếu chính quyền địa phương, đồng thời vận hành hiệu quả thị trường giao dịch trái phiếu thứ cấp.
"Kênh huy động vốn qua thị trường trái phiếu là một mảnh ghép quý giá trong bức tranh tổng thể của thị trường tài chính", đại biểu Nguyễn Hải Nam nhấn mạnh, đồng thời đề nghị bổ sung vào Nghị quyết của Quốc hội nội dung đẩy mạnh đa dạng hóa các quỹ đầu tư và khuyến khích đầu tư vào thị trường trái phiếu.
Phản Hồi Từ Bộ Trưởng Tài Chính
Phát biểu tiếp thu và giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định mục tiêu đưa hệ số ICOR về mức 4-4,5 từ khoảng 4,7-6 hiện nay. Ông thừa nhận rằng kênh huy động vốn cho nền kinh tế vẫn còn phụ thuộc nhiều vào thị trường tiền tệ (vốn ngắn hạn), trong khi vốn dài hạn cần dựa vào thị trường vốn, bao gồm thị trường trái phiếu và cổ phiếu.
Để phát triển thị trường vốn, Bộ trưởng cho rằng cần cải cách đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến thành viên thị trường. "Điều quan trọng nhất đối với nhà đầu tư là hiệu quả, kiểm soát dòng tiền và khả năng thu hồi vốn. Các tổ chức trung gian tài chính, phối hợp với cơ quan giám sát, sẽ bảo đảm điều này, giúp thị trường minh bạch và an toàn hơn", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.
Phiên thảo luận đã làm nổi bật những thách thức lớn trong quản lý tín dụng và đầu tư công, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm hướng đến tăng trưởng kinh tế bền vững và công bằng hơn.
