Sáng 16/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong chương trình phiên họp thứ 4.
Yêu cầu cấp thiết bảo vệ từ sớm, từ xa
Trình bày tờ trình, Đại tướng Phan Văn Giang - Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết việc xây dựng luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về quốc phòng an ninh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; chủ động hội nhập quốc tế; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất trước yêu cầu phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống. Đồng thời, đảm bảo thực hiện các cam kết, nghĩa vụ quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Dự thảo luật gồm 4 chương, 37 điều, áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài hoạt động, cư trú trên lãnh thổ Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của các bên liên quan.
Xây dựng luật khung, đơn giản hóa thủ tục
Theo Phó Thủ tướng, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 3 chính sách đã được Chính phủ thông qua, kế thừa quy định hiện hành và bổ sung quy định mới đáp ứng yêu cầu điều ước quốc tế, nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Dự thảo được thiết kế theo hướng luật khung, chỉ quy định vấn đề nền tảng, ổn định lâu dài, không luật hóa nội dung kỹ thuật mà giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt.
Đáng chú ý, dự thảo định hướng đơn giản hóa thủ tục, lồng ghép khai thác thông tin với cơ sở dữ liệu hiện có, tăng cường phương thức điện tử, áp dụng cơ chế ưu tiên và đơn giản hóa kiểm tra, giám sát đối với tổ chức, doanh nghiệp có chương trình tuân thủ nội bộ tốt. Chính phủ khẳng định việc triển khai luật cơ bản kế thừa bộ máy, nhân lực, cơ sở vật chất hiện có, không phát sinh yêu cầu lớn về tài chính. Dự kiến luật được trình Quốc hội xem xét, thông qua theo quy trình rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào tháng 8/2026.
Làm rõ cơ chế kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng
Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành luật, nhưng đề nghị hoàn thiện nhiều quy định để đảm bảo tính khả thi. Cụ thể, cần làm rõ phạm vi điều chỉnh, các khái niệm mới như 'người sử dụng cuối cùng', 'hàng hóa và công nghệ lưỡng dụng', 'chủ sở hữu hưởng lợi'; đồng thời cụ thể hóa tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia, quy định rõ cơ chế xây dựng danh mục kiểm soát, trách nhiệm chia sẻ dữ liệu và phương thức quản lý đối tượng ngoài danh mục.
Thường trực Ủy ban nhận thấy quy định về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro, đồng bộ với pháp luật phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, để tránh lạm dụng, cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan sau khi tiếp nhận báo cáo.
Chủ tịch Quốc hội: Xử lý chồng chéo quản lý hàng hóa lưỡng dụng
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao việc Bộ Quốc phòng nâng tầm hành lang pháp lý từ Nghị định 81/2019 lên thành luật. Theo ông, đây không chỉ là đạo luật về quốc phòng, an ninh mà còn nâng cao uy tín quốc gia, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và tạo niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu xử lý triệt để tình trạng chồng chéo trong quản lý hàng hóa lưỡng dụng - loại hàng hóa vừa phục vụ dân sự, vừa có thể chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt. Hiện nay, việc quản lý lĩnh vực này phân tán ở nhiều bộ, ngành, khiến doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục khác nhau. Ông đề nghị nghiên cứu xây dựng danh mục quốc gia thống nhất về hàng hóa lưỡng dụng, triển khai cơ chế 'một cửa' điện tử trong toàn bộ quy trình cấp phép, khai báo và thẩm định, đồng bộ trên Cổng thông tin quốc gia; xây dựng năng lực phản ứng khẩn cấp bảo vệ lực lượng chuyên dụng.
Theo Chủ tịch Quốc hội, khi được ban hành, luật sẽ là minh chứng cho cam kết của Việt Nam trong thực hiện nghĩa vụ quốc tế, góp phần xây dựng môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, hạn chế nguy cơ bị đưa vào danh sách giám sát quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thu hút các dự án công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng mới.
