Luật Thủ đô sửa đổi: Trao quyền mạnh cho Hà Nội, thúc đẩy đột phá thể chế
Chính phủ vừa trình Quốc hội Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù nhằm trao quyền lực mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội. Dự thảo luật mở rộng phân cấp, phân quyền gắn liền với trách nhiệm giải trình, tạo không gian thể chế đủ rộng để Thủ đô phát huy tối đa vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Dự thảo Luật được kỳ vọng không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn dai dẳng trong quản lý và phát triển đô thị mà còn thiết lập nền tảng pháp lý vững chắc để Hà Nội thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới mẻ. Thủ đô sẽ tiên phong trong quản trị đô thị hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ, phát triển khoa học - công nghệ và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Hà Nội cần cơ chế pháp lý đủ mạnh để bứt phá
Tại tọa đàm "Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá" diễn ra chiều 27/3, ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật thuộc Bộ Tư pháp, đã chia sẻ chi tiết về các mục tiêu đổi mới trong dự thảo.
Trước hết, dự thảo luật hướng tới hoàn thiện các thiết chế, thể chế đặc thù và vượt trội cho Thủ đô, đảm bảo một cơ chế ổn định lâu dài. Mục tiêu này phục vụ cho tầm nhìn 100 năm, phù hợp với vị trí hạt nhân là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia.
Mục tiêu thứ hai là xác lập vai trò thiết kế chính sách cho Hà Nội, chuyển đổi tư duy từ việc chỉ thực thi chính sách sang chủ động thiết kế chính sách ở tầm cao. Điều này giúp Hà Nội có đủ cơ sở pháp lý và công cụ để dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển cho vùng Thủ đô và cả nước.
Thứ ba, dự thảo thực hiện chủ trương phân quyền triệt để, toàn diện, gắn với trách nhiệm giải trình của Hà Nội theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm".
Giải thích lý do sửa đổi Luật Thủ đô chỉ sau hơn một năm có hiệu lực (Luật được thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ 1/1/2025), ông Hoàn cho biết Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Do đó, việc sửa đổi luật là cần thiết để kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng.
Mặt khác, thực tiễn cho thấy Hà Nội đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn quan trọng cần được khắc phục kịp thời trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng. Vì vậy, thành phố cần một cơ chế pháp lý đủ mạnh để chủ động tháo gỡ các vướng mắc này.
Đặc biệt, về mặt pháp lý, nhiều cơ chế chính sách trong Luật Thủ đô năm 2024 đã được đưa vào các luật hiện hành, trở thành chính sách áp dụng chung trên phạm vi cả nước. Do đó, Hà Nội cần những cơ chế đặc thù mới để đảm bảo cơ sở pháp lý thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
Đột phá từ phân cấp, phân quyền trong bốn lĩnh vực then chốt
Làm rõ vấn đề phân cấp, phân quyền cho Hà Nội, bà Nguyễn Phương Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh đây là bước đột phá đáng chú ý trong dự thảo Luật lần này. Thành phố được trao quyền chủ động trong bốn lĩnh vực quan trọng liên quan đến quản trị đô thị.
- Tổ chức bộ máy và nhân sự: Hà Nội có thể quyết định linh hoạt hơn về tổ chức các cơ quan thuộc chính quyền cấp thành phố; được quyền quy định, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; linh hoạt trong xác định biên chế, vị trí việc làm và cơ chế cán bộ. Điều này tạo điều kiện phát triển đội ngũ công chức đủ năng lực và động lực.
- Thể chế và chính sách: Thành phố không chỉ thực hiện theo quy định chung mà còn được giao quyền ban hành các quy định, thậm chí khác hoặc chưa được quy định trong văn bản của cơ quan cấp trên. Hà Nội có thể tiến hành thí điểm một số cơ chế chính sách khác quy định của luật, tạo không gian đổi mới, sáng tạo để phát triển bứt phá.
- Quy hoạch và quản lý không gian đô thị: Dự thảo Luật cho phép Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch. Luật cũng có quy định liên quan đến quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian trên cao. Đây được xem là chìa khóa để xử lý các vấn đề nóng như giao thông, quá tải hạ tầng và giãn dân đô thị.
- Tài chính và đầu tư: Dự thảo đưa ra cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần của phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn. Điều này giúp thành phố rút ngắn quy trình, không bị phụ thuộc nhiều vào các tầng lớp trung gian cấp trên, từ đó tăng tốc phát triển và sử dụng nguồn lực hiệu quả.
"Dự thảo Luật sửa đổi lần này đẩy mạnh phân quyền kèm theo các quy định về trách nhiệm. Nhờ vậy, các quyết định mà Thành phố đưa ra sẽ gần dân hơn, sát dân hơn, đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển của Thủ đô", bà Thủy nhấn mạnh.
Bà cũng cho biết, cùng với các quy định về phân quyền, dự thảo Luật đã có các quy định liên quan đến kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch quy trình thủ tục và trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi chính sách, đảm bảo sự cân bằng giữa quyền lực và trách nhiệm.
