Từ ngày 2 đến 4/6/2026, Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 đã diễn ra tại Phnom Penh, Campuchia, dưới sự chủ trì của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia. Sự kiện có sự tham dự của 11 quốc gia thành viên ASEAN cùng Ban Thư ký ASEAN, và lần đầu tiên Timor-Leste tham dự với tư cách thành viên chính thức.
Quan ngại về căng thẳng Trung Đông
Tại hội nghị, các Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước những căng thẳng kéo dài tại Trung Đông, vốn đang tác động tiêu cực đến thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo đánh giá chung, xung đột leo thang làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng, đẩy chi phí vận tải, giá năng lượng và nhiều mặt hàng thiết yếu tăng cao, gây khó khăn cho hoạt động thương mại trong khu vực.
Cam kết tăng cường khả năng chống chịu chuỗi cung ứng
Trước bối cảnh đó, Hải quan ASEAN tái khẳng định cam kết tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, đẩy mạnh phối hợp nhằm giảm thiểu rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động. Hội nghị cũng ghi nhận nhiệm vụ do Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN giao về việc đẩy nhanh các sáng kiến khu vực, bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu, tăng cường tính minh bạch và khả năng dự báo của thủ tục hải quan thông qua ứng dụng công nghệ số và mở rộng sự tham gia của các đối tác đối với cơ chế Một cửa ASEAN.
Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên
Hội nghị ghi nhận việc các quốc gia thành viên ASEAN đã triển khai Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên và khuyến khích các nước còn lại sớm tham gia nhằm củng cố chuỗi cung ứng khu vực, thúc đẩy thương mại nội khối. Các nước cũng ghi nhận các cuộc tham vấn giữa Hải quan ASEAN và các đối tác đối thoại về khả năng đàm phán thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên. Trong đó, Hải quan ASEAN mong muốn khởi động thảo luận với Trung Quốc từ tháng 7/2026, hướng tới ký kết thỏa thuận trong năm 2027 nhằm tạo thuận lợi thương mại, giảm rào cản pháp lý và tăng cường tận dụng các hiệp định thương mại tự do.
Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN
Đối với Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN, hội nghị hoan nghênh việc có thêm một thành viên tham gia, nâng tổng số lên 7 nước. Hải quan ASEAN cũng xây dựng kế hoạch thí điểm vận tải đường sắt áp dụng Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN giữa Malaysia, Thái Lan và Lào vào cuối năm 2026; đồng thời khuyến khích Brunei và Indonesia tiếp tục chuẩn bị cho dự án thí điểm trên Hành lang Borneo. Hội nghị bày tỏ mong muốn nghiên cứu khả thi việc kết nối Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN với Trung Quốc nhằm tận dụng hiệu quả hơn Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc.
Lộ trình Một cửa ASEAN thế hệ mới
Một nội dung đáng chú ý khác là việc hội nghị hoan nghênh Lộ trình xây dựng Một cửa ASEAN thế hệ mới (ASEAN Single Window 2.0) giai đoạn 2026-2030, hướng tới mở rộng trao đổi điện tử các chứng từ quản lý thương mại trong ASEAN và với các đối tác bên ngoài khu vực. Các nước cũng tái khẳng định cam kết thúc đẩy ký kết Bản ghi nhớ hợp tác Một cửa ASEAN-Trung Quốc vào cuối năm 2026.
Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN
Hội nghị đồng thời hoan nghênh việc kết thúc đàm phán Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN, dự kiến được ký tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Hiệp định được kỳ vọng tạo nền tảng thúc đẩy thương mại không giấy tờ, tăng cường số hóa quy trình hải quan, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí giao dịch thương mại.
Công tác phân loại hàng hóa và kiểm soát hải quan
Liên quan đến công tác phân loại hàng hóa, hội nghị khuyến khích các cơ quan hải quan hoàn tất sửa đổi Danh mục Thuế quan Hài hòa ASEAN (AHTN) phiên bản 2028 trong năm 2026 để phục vụ việc triển khai các cam kết mới trong Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN nâng cấp. Danh mục mới sẽ phản ánh những thay đổi của thương mại, công nghệ và các ưu tiên toàn cầu về y tế công cộng, bảo vệ môi trường.
Trong lĩnh vực kiểm soát hải quan, hội nghị hoan nghênh việc triển khai thành công Chiến dịch kiểm soát hải quan chung lần thứ ba, góp phần tăng cường hợp tác trong ngăn chặn vi phạm và chống gian lận xuất xứ. Hội nghị cũng khuyến khích sự phối hợp giữa cơ quan hải quan các nước với khu vực tư nhân, đồng thời ghi nhận sự hỗ trợ của các đối tác trong các lĩnh vực hải quan xanh, kinh tế tuần hoàn và trung hòa carbon.
Phát triển nguồn nhân lực
Về phát triển nguồn nhân lực, hội nghị đánh giá cao Chương trình đào tạo quản lý cấp trung lần thứ 8 tại Malaysia với các nội dung về quản lý trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, quản lý thay đổi và nâng cao năng lực lãnh đạo. Hội nghị cũng khuyến khích các nước tham gia Chương trình thực tập khu vực nhằm tăng cường năng lực cho công chức hải quan.
Hiệp định thương mại tự do và hợp tác với các đối tác
Đối với các hiệp định thương mại tự do, hội nghị hoan nghênh việc ký kết Nghị định thư thứ hai sửa đổi Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), nâng cấp ACFTA 3.0 và hoàn tất đàm phán Chương Thủ tục hải quan và Tạo thuận lợi thương mại thuộc Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Canada. Hội nghị đồng thời ghi nhận tiến độ đàm phán nội dung tương tự trong khuôn khổ nâng cấp Hiệp định ASEAN-Ấn Độ và bày tỏ mong muốn có thêm các cam kết tạo thuận lợi thương mại trong quá trình nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc.
Các Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN cũng đánh giá cao sự hỗ trợ của Australia, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc thông qua các hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và hợp tác nghiệp vụ; hoan nghênh việc tăng cường hợp tác với Hải quan Nhật Bản trong chia sẻ thông tin chống buôn lậu. Hội nghị ghi nhận vai trò của khu vực tư nhân và hoan nghênh việc tiếp tục tham vấn về tuân thủ dựa trên thông tin, tự động hóa hải quan, doanh nghiệp ưu tiên, chống buôn lậu và vi phạm liên quan đến sản phẩm thuốc lá.
Hải quan ASEAN tái khẳng định cam kết tăng cường trao đổi thông tin, thúc đẩy quan hệ đối tác, hướng tới đơn giản hóa và hiện đại hóa thủ tục hải quan trong khu vực.
Cam kết của Hải quan Việt Nam
Đại diện Hải quan Việt Nam tại hội nghị, Phó Cục trưởng Lưu Mạnh Tưởng khẳng định Hải quan Việt Nam sẽ tiếp tục tích cực phối hợp triển khai các cam kết trong ASEAN và với các đối tác về doanh nghiệp ưu tiên, quá cảnh hải quan, Một cửa ASEAN; đồng thời tham gia các sáng kiến kiểm soát, chống buôn lậu và gian lận thương mại như Con Rồng Mê Kông giai đoạn 8, Hải quan xanh và chống rửa tiền.
