Ông Phan Đức Hiếu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thể chế, hỗ trợ doanh nghiệp
Trong bối cảnh hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản mà cần chuyển hóa thành hiệu quả thực tiễn, được đo bằng mức độ hài lòng và lợi ích thực tế của người dân, doanh nghiệp, Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Cuộc đối thoại tập trung vào những kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả thể chế và hỗ trợ doanh nghiệp, với các giải pháp cụ thể, dễ triển khai để gia tăng minh bạch, cải thiện thực thi và đẩy mạnh đồng hành với doanh nghiệp.
Chuẩn hóa quy trình minh bạch trong tiếp nhận và giải trình ý kiến
Ông Phan Đức Hiếu chỉ ra thực trạng ý kiến đóng góp của doanh nghiệp, người dân vào các dự thảo luật đôi khi không được công khai rõ ràng về việc tiếp thu hay không và lý do từ chối. Điều này dẫn đến tâm lý nản lòng, giảm chất lượng phản biện và đầu vào cho quy phạm pháp luật. Do đó, ông đề xuất xây dựng quy trình chuẩn cho mọi hồ sơ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, bao gồm:
- Công bố công khai danh sách ý kiến tiếp nhận (bản tóm tắt) trên cổng thông tin của Quốc hội, Chính phủ dưới hình thức dự thảo.
- Với mỗi ý kiến quan trọng, bắt buộc cung cấp văn bản giải trình: “Tiếp thu hay Không tiếp thu kèm các lý do cụ thể”.
- Gắn mã theo dõi cho từng ý kiến để người góp ý có thể tra cứu trạng thái (đã tiếp thu, đang xem xét, không tiếp thu) trong bối cảnh ứng dụng chuyển đổi số mạnh mẽ.
- Đưa ra thời hạn giải trình cụ thể và công khai bảng tiếp thu ý kiến kèm hồ sơ dự thảo khi trình Quốc hội/Ủy ban Thường vụ Quốc hội để đại biểu và công chúng truy vấn.
Việc này góp phần gia tăng tính minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp, chuyên gia tham gia phản biện, nâng cao tính thực tiễn và chất lượng quy phạm pháp luật.
Sử dụng nghị quyết quy phạm tạm thời để tháo gỡ vướng mắc cấp bách
Ông Hiếu nhấn mạnh nhiều vướng mắc pháp luật cần xử lý nhanh nhưng quy trình sửa đổi luật mất nhiều thời gian. Ông đề xuất mở rộng sử dụng nghị quyết quy phạm (theo tinh thần Nghị quyết 206) như công cụ tạm thời để tháo gỡ những vướng mắc cấp bách, với các điều kiện:
- Hạn chế thời gian hiệu lực (thí dụ 12-24 tháng) và buộc đánh giá tác động vào mốc thời hạn.
- Quy định rõ thẩm quyền ban hành, điều kiện áp dụng và lộ trình sửa đổi luật chính thức nếu cần.
- Xem xét thành lập “Tổ công tác xử lý vướng mắc pháp luật” liên ngành (Quốc hội-Chính phủ-bộ chủ quản) để rà soát, đề xuất nghị quyết tạm thời khi có sự đứt gãy ảnh hưởng tới sản xuất-kinh doanh.
Ông Hiếu cho rằng điều này sẽ giúp giảm thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp, tạo hành lang pháp lý tạm thời ổn định đủ để doanh nghiệp hoạt động, đồng thời vẫn bảo đảm trách nhiệm hoàn thiện thể chế theo quy trình chính thức.
Thay đổi thước đo hiệu quả giám sát và khảo sát mức độ hài lòng
Ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh cần thay đổi thước đo hiệu quả, từ việc giám sát dừng ở “kiểm đếm” số văn bản ban hành sang đánh giá tác động thực tế tới đối tượng thụ hưởng. Ông đề xuất:
- Xây dựng bộ chỉ số giám sát cho từng chính sách: số người/doanh nghiệp thụ hưởng, mức độ hài lòng (khảo sát định kỳ), chỉ số thời gian xử lý thủ tục, chi phí tuân thủ.
- Khi ban hành chính sách lớn, kèm “kế hoạch đánh giá sau ban hành” với mốc 6-12 tháng để thu thập dữ liệu thực tiễn và kiến nghị điều chỉnh.
- Sử dụng nền tảng khảo sát trực tuyến công khai để thu thập phản hồi doanh nghiệp và người dân, kết nối dữ liệu này với báo cáo giám sát của Quốc hội.
Ông phân tích: “Làm được như vậy, sẽ giúp tăng trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi; giúp Quốc hội ra quyết sách điều chỉnh kịp thời; tạo áp lực tích cực để các cơ quan hành động hiệu quả”.
Thiết lập kênh đối thoại trực tiếp với doanh nghiệp
Ông Hiếu cho rằng phần lớn các phản ánh kiến nghị hiện nay của cộng đồng doanh nghiệp vẫn là trực tiếp lên bộ, ngành trong khi kênh Quốc hội còn ít và mang tính hình thức. Ông đề xuất:
- Thiết lập diễn đàn doanh nghiệp-đại biểu định kỳ (quý/năm) do Ủy ban chuyên môn của Quốc hội tổ chức, tập trung vào các ngành trọng yếu như năng lượng, logistics, nông sản xuất khẩu.
- Khuyến khích Ủy ban Dân nguyện và các Ủy ban khác của Quốc hội tổ chức phiên làm việc chuyên sâu, mời doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia cùng thảo luận với đại biểu trước khi hoàn thiện dự thảo.
- Thí điểm “đường dây phản ánh nhanh” của đại biểu chuyên trách (cổng thông tin/ứng dụng) để xử lý các vướng mắc cấp bách của doanh nghiệp trong vòng 7-15 ngày phối hợp cơ quan quản lý.
Điều này từng bước tăng tính kịp thời xử lý khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy văn hóa phản biện và đối thoại công khai giữa Quốc hội và cộng đồng doanh nghiệp.
Ứng dụng chuyển đổi số để minh bạch và nâng cao năng lực giám sát
Ông Phan Đức Hiếu thẳng thắn đề xuất xây dựng nền tảng điện tử tích hợp (Quốc gia/Quốc hội) cho việc lấy ý kiến, tiếp nhận phản ánh, công khai bảng tiếp thu, khảo sát mức độ hài lòng, báo cáo giám sát. Đồng thời, kết nối dữ liệu giữa cổng góp ý của bộ, nền tảng Ủy ban Dân nguyện và hệ thống giám sát của Quốc hội để tránh trùng lặp và tạo dòng thông tin một chiều minh bạch. Thêm nữa, phải ứng dụng bảng điều khiển công khai cho các chỉ số hoạt động chính sách như mức độ tiếp thu ý kiến, tiến độ ban hành văn bản hướng dẫn, kết quả khảo sát hài lòng.
Ông Hiếu nhận định việc này có lợi ích to lớn vì sẽ rút ngắn thời gian xử lý thông tin, nâng cao khả năng phân tích dữ liệu cho giám sát, tăng cường minh bạch với công chúng; hướng tới văn bản pháp luật “dễ tuân thủ” và mời doanh nghiệp tham gia sớm hơn.
Thiết kế quy định dễ tuân thủ và lộ trình hành động rõ ràng
Ông Hiếu chỉ ra một số văn bản có độ phức tạp cao, chi phí tuân thủ lớn trong doanh nghiệp chưa tham gia đủ sâu vào giai đoạn soạn thảo. Do đó, ông đề xuất:
- Khi thiết kế các quy định tác động lớn, bắt buộc thực hiện tham vấn đa bên (bộ, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia) và đánh giá chi phí tuân thủ.
- Công bố báo cáo tác động dự thảo với phần mô tả chi phí tuân thủ và phương án giảm thiểu gánh nặng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Khuyến khích trao đổi công khai, tổ chức thí điểm quy định ở quy mô địa phương/ngành trước khi mở rộng toàn quốc khi có rủi ro cao.
Ông nói: “Khi đó, chúng ta có thể giảm rủi ro pháp lý và chi phí cho doanh nghiệp, tăng khả năng thực thi hiệu quả, luật ban hành phù hợp hơn với thực tiễn”.
Về xây dựng lộ trình và chỉ tiêu thực thi, ông Hiếu cho rằng nhiều nghị quyết, chủ trương chậm thành hành động do văn bản hướng dẫn hoặc chương trình hành động bị trì hoãn. Ông đề xuất Chính phủ trình kèm “chương trình hành động cụ thể” khi đề xuất nghị quyết/luật, với mốc thời gian rõ ràng (Ai làm gì? Khi nào? Bằng công cụ gì?). Ông cũng khuyến nghị đẩy sớm thời điểm công bố chương trình hành động của Chính phủ có thể lên giữa quý III thay vì cuối quý III như thường lệ để giảm độ trễ triển khai. Trên cơ sở đó, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ giám sát chặt mốc thời gian này và báo cáo định kỳ về tiến độ thực hiện.
Có thể thấy, hoàn thiện thể chế không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan soạn thảo văn bản hay Quốc hội mà là nỗ lực liên tục của toàn bộ hệ thống chính trị, cùng với sự đồng hành chủ động của doanh nghiệp và sự giám sát từ người dân. Việc minh bạch tiếp thu ý kiến, sử dụng nghị quyết tạm thời có kiểm soát, giám sát dựa trên kết quả, kênh đối thoại trực tiếp với doanh nghiệp, ứng dụng chuyển đổi số, thiết kế quy định dễ tuân thủ, lộ trình hành động rõ ràng chính là các bước khả thi, có thể triển khai ngay để rút ngắn “độ trễ” chính sách và tạo lập hành lang pháp lý thật sự thông thoáng, ổn định và hướng tới phát triển bền vững.
