Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công được Quốc hội giao là 1,08 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay, cao hơn khoảng 175 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch năm 2025. Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương tổng số 1,01 triệu tỷ đồng (số còn lại khoảng 79,7 nghìn tỷ đồng, chiếm 7,4% tổng kế hoạch).
Tiến độ phân bổ và giải ngân vốn
Tính đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án đạt 1.004.037,1 tỷ đồng. Nếu loại trừ kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương tăng thêm (13.325,9 tỷ đồng), tổng vốn đã phân bổ chi tiết là 990.711,2 tỷ đồng, đạt 97,8% kế hoạch Thủ tướng giao. Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 22.732,2 tỷ đồng của 12 bộ, cơ quan Trung ương và 12 địa phương (chiếm 2,2%), chủ yếu do các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện bố trí vốn; một số bộ, cơ quan đề xuất điều chỉnh giảm để chuyển cho nơi có nhu cầu.
Theo Bộ Tài chính, giải ngân từ đầu năm đến 31/5/2026 đạt 219.358,8 tỷ đồng, bằng 21,6% kế hoạch Thủ tướng giao. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương đạt 70.643,8 tỷ đồng (19,4%), vốn ngân sách địa phương đạt 148.715,1 tỷ đồng (22,9%). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tương đương, nhưng số tuyệt đối tăng 34.816,6 tỷ đồng.
Khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng tiến độ giải ngân
Báo cáo từ các bộ, cơ quan và địa phương chỉ ra một số khó khăn chính. Thứ nhất, tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công. Thứ hai, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán, gây chênh lệch chi phí, buộc phải điều chỉnh hợp đồng. Thứ ba, công tác giải phóng mặt bằng gặp khó về xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, dẫn đến chậm thi công.
Đại diện Bộ Tài chính cho biết, những tháng đầu năm, các chủ đầu tư tập trung vào thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và lựa chọn nhà thầu, nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa nhiều. Việc lập kế hoạch chưa sát nhu cầu và khả năng thực hiện, chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa tốt, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả vốn, làm chậm tiến độ. Ngoài ra, năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế, thiếu chủ động, quyết liệt; một số xã, phường thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều việc.
Giải pháp thúc đẩy giải ngân
Để đẩy nhanh giải ngân, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cần triển khai các nhiệm vụ, giải pháp theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026. Cụ thể, phát huy vai trò người đứng đầu các bộ, cơ quan, cấp ủy, chính quyền địa phương trong tháo gỡ khó khăn; tập trung giải phóng mặt bằng và nguyên vật liệu theo Công điện số 25/CĐ-TTg và 28/CĐ-TTg, đặc biệt trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài. Bộ Xây dựng cần chủ động đôn đốc, phối hợp với địa phương theo dõi thị trường vật liệu, tăng cường quản lý, kiểm tra, bình ổn giá, dự báo biến động để xử lý kịp thời.
Bên cạnh đó, cần khắc phục tồn tại trong công tác cán bộ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm. Có giải pháp sắp xếp, bố trí cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý và triển khai dự án tại các xã, phường, nhất là vùng sâu, vùng xa. Ngoài ra, nghiêm túc nhập đầy đủ dữ liệu số về tình hình giải ngân trên hệ thống của Bộ Tài chính để triển khai bộ công cụ KPI theo dõi, đánh giá giải ngân vốn đầu tư công.
