Tại hội thảo “Nhận diện bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp và kiến nghị hoàn thiện”, nhiều đại biểu đã đánh giá thực trạng và thẳng thắn chỉ ra những bất cập về pháp lý, áp lực đối với cán bộ cấp xã. Các chuyên gia cũng đề xuất hoàn thiện khung pháp lý để tháo gỡ vướng mắc cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau một năm vận hành.
Bất cập trong phân cấp, phân quyền
GS.TS Lê Hồng Hạnh, Giám đốc Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, nhận định có sự bất cân xứng giữa năng lực của cán bộ cấp xã và nhiệm vụ mới được chuyển từ cấp huyện, cấp tỉnh xuống. Ông cũng chỉ ra mâu thuẫn chồng chéo giữa các lĩnh vực pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền.
Để khắc phục, GS.TS Lê Hồng Hạnh đưa ra ba kiến nghị: Thứ nhất, rà soát tất cả lĩnh vực pháp luật liên quan tới quản trị quốc gia, đặc biệt là quyền hạn và nhiệm vụ của các cấp chính quyền địa phương trên cơ sở các luật hiện hành. Thứ hai, việc phân cấp, phân quyền cần được tiến hành thận trọng, rà soát tổng thể và đánh giá toàn diện. Thứ ba, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản để tránh mâu thuẫn.
Quan tâm cán bộ cơ sở
GS.TS Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội, cho rằng còn khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện, nhất là ở cấp xã – nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp và giải quyết nhiều công việc hàng ngày. Một số công việc chưa rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính hay phối hợp, đặc biệt là những vấn đề liên ngành hoặc mới phát sinh.
Người dân ở một số nơi gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công do hồ sơ, dữ liệu, cán bộ, thủ tục và hệ thống công nghệ thông tin chưa hoàn thiện, kết nối thông suốt.
GS.TS Vũ Công Giao đề xuất cần thường xuyên theo dõi, đánh giá quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp từ cả phía bộ máy nhà nước và trải nghiệm của người dân, tổ chức, doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm yếu thế. Ngoài ra, nên có kênh phản ánh chính thức, đơn giản, dễ sử dụng để cấp xã và người dân có thể thông tin nhanh chóng về vướng mắc thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ, dữ liệu nhân sự và sự phối hợp giữa các cơ quan trong cung cấp dịch vụ công.
Vị chuyên gia cũng đề nghị xây dựng hướng dẫn hành động cụ thể cho chính quyền địa phương, nhất là cấp xã, trong các tình huống thường gặp thuộc lĩnh vực tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân và doanh nghiệp như đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, tiếp công dân, khiếu nại tố cáo, giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội.
Phản ánh áp lực của cán bộ cơ sở, GS.TS Vũ Công Giao cho rằng cần hỗ trợ, hướng dẫn và có cơ chế bảo vệ cán bộ khi họ thực hiện đúng quy trình, đúng tinh thần phục vụ nhân dân nhưng do yếu tố khách quan khiến kết quả chậm hoặc chưa như kỳ vọng. Ông nhấn mạnh: “Điều quan trọng nhất hiện nay không chỉ là nêu ra bất cập, hạn chế mà còn là tạo ra cơ chế, phương thức để các cơ quan nhà nước cấp trên có thể tiếp nhận thông tin, nắm bắt tình hình thực tiễn một cách toàn diện, đầy đủ, chính xác, cụ thể. Qua đó, có khả năng điều chỉnh những vướng mắc nảy sinh một cách kịp thời và hiệu quả hơn.”
