Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 diễn ra tại Hà Nội đã khẳng định vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong việc định hình chương trình nghị sự và tương lai phát triển của khu vực. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động sâu sắc, với cạnh tranh chiến lược gia tăng và nhiều thách thức an ninh phi truyền thống nổi lên.
Định hình nghị sự cho tương lai
Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, AFF 2026 tập trung vào nâng cao năng lực tự cường của ASEAN trước biến động quốc tế. Các cuộc thảo luận mở rộng sang các lĩnh vực mới như quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu, phát triển xanh và đô thị thông minh. Điều này phản ánh thực tế các thách thức mới tác động đồng thời đến kinh tế, xã hội và an ninh của mọi quốc gia trong khu vực.
Tiến sĩ Julia Roknifard, giảng viên cao cấp về quan hệ quốc tế tại Đại học Taylor (Malaysia), đánh giá rằng thay vì phản ứng thụ động, Việt Nam đang cùng ASEAN chủ động xây dựng vị thế như một trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bằng cách kiến tạo nền tảng đối thoại chiến lược cấp cao, Việt Nam giúp ASEAN giữ vững quyền tự chủ đối với các vấn đề nội tại.
Nguyên Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa nhận định ASEAN đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, không chỉ ứng phó thách thức mà còn tham gia định hình các chuẩn mực và luật chơi mới. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn khẳng định AFF là sáng kiến quan trọng của Việt Nam, thúc đẩy ngoại giao ASEAN ở bình diện khu vực và toàn cầu, đồng thời tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN.
Những cơ chế hợp tác mới
Một dấu ấn đáng chú ý của AFF 2026 là mở rộng không gian đối thoại và kết nối các chủ thể mới. Lần đầu tiên, diễn đàn tổ chức phiên thảo luận riêng về hợp tác giữa các chính đảng ở Đông Nam Á, tạo không gian trao đổi nhằm tăng cường hiểu biết và chia sẻ kinh nghiệm quản trị. Bên cạnh đó, Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN được tổ chức bên lề thu hút sự quan tâm, giúp kết nối các đô thị lớn để chia sẻ kinh nghiệm phát triển bền vững.
Những đổi mới này cho thấy ASEAN mở rộng cách tiếp cận từ hợp tác giữa các quốc gia sang kết nối sâu rộng hơn với địa phương, doanh nghiệp, học giả và tổ chức xã hội. Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moskva (MGIMO), cho rằng giá trị lớn nhất của diễn đàn là các cuộc trao đổi trực tiếp, từ đó nhiều ý tưởng mới được hình thành và chuyển hóa thành chính sách thực tiễn.
Chuyên gia Julia Roknifard nhận xét Việt Nam đã nâng tầm AFF thành cơ chế đối thoại Kênh 1.5 uy tín, kết hợp linh hoạt giữa quan chức chính phủ với học giả, doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Điều này biến Hà Nội thành “vườn ươm” cho các ý tưởng chính sách đột phá, hỗ trợ lộ trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Vị thế “người dẫn dắt”
AFF không chỉ phản ánh nỗ lực của ASEAN mà còn cho thấy sự chuyển biến trong vai trò dẫn dắt của Việt Nam. Là quốc gia khởi xướng và duy trì AFF ba năm liên tiếp, Việt Nam khẳng định vị thế không chỉ là thành viên tích cực mà còn có khả năng xây dựng chương trình nghị sự chiến lược. Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova nhận định Việt Nam đang chủ động tham gia xây dựng chương trình nghị sự phát triển của ASEAN, tạo môi trường trao đổi quan điểm và tìm kiếm cách tiếp cận mới.
Điểm đặc biệt là AFF không gắn với nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN mà được duy trì thường niên như sáng kiến độc lập, thể hiện cam kết lâu dài của Việt Nam. AFF 2026 cũng phản ánh năng lực kết nối quốc tế của Việt Nam, với sự tham gia của lãnh đạo nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Australia đánh giá sự kiện gửi thông điệp mạnh mẽ về sự ổn định và hiệu quả điều hành của Việt Nam.
Giáo sư Hứa Lợi Bình, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, cho rằng việc tổ chức AFF liên tiếp phản ánh vai trò chủ động và mang tính xây dựng của Việt Nam. Tiến sĩ Julia Roknifard nhấn mạnh AFF 2026 là minh chứng cho vai trò dẫn dắt chiến lược và trách nhiệm quốc tế ngày càng cao của Việt Nam. Cộng đồng quốc tế ghi nhận năng lực điều phối, kết nối và đóng góp của Việt Nam trong duy trì cân bằng và thúc đẩy hợp tác khu vực.
AFF 2026 phản ánh khát vọng xây dựng ASEAN đoàn kết, chủ động và có tiếng nói mạnh mẽ trên trường quốc tế. Việc Việt Nam liên tục bổ sung chủ đề mới vào chương trình nghị sự khẳng định vai trò dẫn dắt của một thành viên chủ động, trách nhiệm và giàu năng lực kiến tạo, đóng góp tích cực vào tương lai chung của khu vực.
