Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Cao Bằng – địa phương biên giới không thuộc diện sáp nhập tỉnh do yêu cầu quốc phòng, an ninh – đang từng bước phát huy hiệu quả từ cấp cơ sở. Bà Lý Thị Huệ, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng, đã trao đổi với phóng viên Dân trí về những kết quả bước đầu, khó khăn đặc thù của tỉnh miền núi biên giới và cách địa phương nâng cao năng lực quản trị trong điều kiện nguồn lực hạn chế.
Thước đo sự thông suốt: Chất lượng phục vụ người dân
Bà Lý Thị Huệ cho biết, việc đánh giá hiệu quả của mô hình mới không chỉ dựa vào số lượng đầu mối giảm, mà quan trọng hơn là hiệu quả phục vụ và năng lực vận hành thực tế. Cao Bằng đang đánh giá trên nhiều nhóm tiêu chí: hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo có bị gián đoạn; thủ tục hành chính có được tiếp nhận, giải quyết thông suốt; phản ánh, kiến nghị từ cơ sở có được xử lý kịp thời; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; tiến độ giải quyết hồ sơ trên môi trường điện tử và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã sau sắp xếp.
Sau gần một năm, bộ máy cơ bản ổn định, không để gián đoạn nhiệm vụ quản lý nhà nước và phục vụ người dân. Tỉnh đã thiết lập các kênh giao ban, kiểm tra, giám sát, tiếp nhận và xử lý vướng mắc từ cơ sở; nhiều kiến nghị của xã, phường được các sở, ngành tháo gỡ kịp thời. Sự thông suốt được phản ánh qua tiến độ xử lý hồ sơ, chất lượng giải quyết công việc, mức độ số hóa, phản hồi của người dân và khả năng xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
Thay đổi tư duy quản trị
Bà Lý Thị Huệ nhấn mạnh: “Đây không chỉ là thay đổi tổ chức mà là thay đổi tư duy quản trị.” Điểm dễ nhận thấy là bộ máy tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn khoảng cách chỉ đạo từ tỉnh xuống cơ sở. Cấp tỉnh tập trung vào định hướng, điều phối, kiểm tra, giám sát; cấp xã trở thành cấp trực tiếp tổ chức thực hiện, giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.
Cấp xã hiện không còn đơn thuần là cấp thực hiện nhiệm vụ hành chính mà trở thành cấp trực tiếp quản lý địa bàn, tổ chức phát triển kinh tế – xã hội, giải quyết thủ tục hành chính, nắm bắt đời sống Nhân dân và chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân. Điều này đòi hỏi tư duy quản lý chuyển từ quản lý sang phục vụ; điều hành từ dựa vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu; đánh giá cán bộ dựa vào kết quả công việc, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân.
Yếu tố con người là quyết định
Theo bà Lý Thị Huệ, yếu tố quyết định nhất vẫn là con người, trước hết là đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và trách nhiệm của người đứng đầu. “Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trao vai trò rất lớn cho cấp xã. Nếu cán bộ cơ sở không đủ năng lực chuyên môn, thiếu kỹ năng số hoặc không dám chịu trách nhiệm thì bộ máy dù được tinh gọn cũng khó phát huy hiệu quả.”
Cao Bằng tiếp tục rà soát, bố trí cán bộ theo nguyên tắc đúng người, đúng việc, đúng chuyên môn, đúng địa bàn; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, nhất là các lĩnh vực phát sinh nhiều nhiệm vụ như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp – hộ tịch, nội vụ, dân tộc, tôn giáo và chuyển đổi số. Song song là tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên.
Không sáp nhập tỉnh, nhưng phải tự đổi mới mạnh mẽ
Cao Bằng không thuộc diện sáp nhập tỉnh do vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Điều này giúp giữ ổn định không gian quản lý, nhưng cũng đặt ra áp lực tự nâng cao năng lực quản trị mà không có dư địa cộng gộp nguồn lực như các tỉnh sau hợp nhất.
Bà Lý Thị Huệ chỉ ra điểm nghẽn hiện nay là năng lực đội ngũ chưa đồng đều giữa các địa bàn; một số xã thiếu cán bộ chuyên sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp hay công nghệ thông tin. Trụ sở làm việc ở một số nơi còn phân tán, trang thiết bị chưa đồng bộ, hạ tầng số tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới còn gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, ổn định không có nghĩa là dừng đổi mới; địa phương phải chủ động nâng cao chất lượng quản trị.
Cách làm khác biệt: Lấy cơ sở làm trung tâm
Quan điểm của Cao Bằng là không chờ vướng mắc phát sinh rồi mới xử lý. Các cơ quan chuyên môn chủ động xuống cơ sở, lắng nghe và giải quyết theo từng nhóm vấn đề. Tỉnh tổ chức các đoàn công tác kiểm tra, giám sát; giao ban định kỳ với các xã, phường; giao từng sở, ngành trực tiếp trả lời, tháo gỡ kiến nghị; thiết lập đầu mối tiếp nhận và xử lý vướng mắc theo từng lĩnh vực, có thời hạn trả lời cụ thể.
Một điểm mới là gắn vận hành mô hình với chuyển đổi số và đổi mới phương thức đánh giá cán bộ. Các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã đi vào hoạt động; hệ thống quản lý văn bản, dịch vụ công, chữ ký số, dữ liệu cán bộ từng bước được kết nối. Đặc biệt, tỉnh triển khai đánh giá cán bộ theo KPI, tiến độ xử lý nhiệm vụ và chất lượng phục vụ để khắc phục tình trạng đánh giá hình thức, cào bằng.
Bà Lý Thị Huệ khẳng định: “Cách làm của Cao Bằng là lấy cơ sở làm trung tâm, lấy người dân làm thước đo, lấy dữ liệu và kết quả công việc làm căn cứ điều hành.”
Định hướng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã
Hiện tỉnh chưa có chủ trương chính thức tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã ngoài các phương án đã được cấp có thẩm quyền xem xét. Tuy nhiên, Cao Bằng sẽ thường xuyên rà soát thực tiễn, đánh giá toàn diện các tiêu chí về diện tích, dân số, hạ tầng kinh tế – xã hội, hạ tầng giao thông, hạ tầng số, năng lực đội ngũ cán bộ và yêu cầu phát triển của từng địa bàn. Mục tiêu là xây dựng các đơn vị hành chính có quy mô hợp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, chất lượng cung cấp dịch vụ công, thúc đẩy chuyển đổi số và phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.
