Bộ Công thương được giao chủ trì ba bài toán lớn mang tính cốt lõi: bảo đảm an ninh năng lượng xanh, hiện thực hóa tự chủ công nghiệp và hiện đại hóa thương mại dựa trên nền tảng dữ liệu. Đây được coi là những "mũi khoan" chiến lược để đưa kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới: xanh hơn, thông minh hơn và tự chủ hơn.
Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và lộ trình "xanh hóa" hệ thống điện
Bài toán thứ nhất đặt ra cho ngành là bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và lộ trình "xanh hóa" hệ thống điện. Trong bối cảnh nền kinh tế đang tăng tốc hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời phải hiện thực hóa cam kết quốc tế về phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), Bộ Công thương được giao trọng trách dẫn dắt quá trình chuyển đổi toàn diện hạ tầng năng lượng. Đây không chỉ là câu chuyện nguồn cung thuần túy, mà là bước chuyển mình chiến lược sang một hệ thống điện - nhiên liệu thông minh, linh hoạt và tự chủ.
Lộ trình "xanh hóa" hệ thống điện quốc gia giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi ngành công thương phải làm chủ các công nghệ hạ tầng then chốt, đặc biệt là hệ thống tích trữ năng lượng (BESS) và năng lượng tái tạo ngoài khơi để hiện thực hóa cam kết Net Zero. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, an toàn trong mọi tình huống; nâng cao năng lực dự trữ chiến lược và hiệu quả điều hành hệ thống quốc gia; từng bước làm chủ các công nghệ hạ tầng then chốt gắn liền với việc tích hợp hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo.
Trọng tâm công nghệ và sản phẩm đột phá
Về trọng tâm công nghệ, ngành sẽ tập trung thúc đẩy sự hội tụ của công nghệ số, tự động hóa, robot, vật liệu tiên tiến cùng công nghệ khai thác biển sâu và lòng đất. Đích đến của bài toán này là hình thành các sản phẩm chiến lược đột phá mang tính định hình tương lai, bao gồm: hệ thống sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học; hệ thống lưu trữ năng lượng tích hợp (BESS) cùng các dòng pin tiên tiến; nền tảng bản sao số (Digital Twins), trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên ngành phục vụ điều độ, vận hành hệ thống điện trực tuyến; và các thiết bị hạ tầng biển sâu, công trình biển phục vụ năng lượng tái tạo ngoài khơi gắn liền công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCS).
Hóa giải thế "gia công", tạo bước đột phá về tự chủ công nghiệp và nâng cấp chuỗi giá trị
Bài toán thứ hai được xác định là hóa giải thế "gia công", tạo bước đột phá về tự chủ công nghiệp và nâng cấp chuỗi giá trị. Để thoát khỏi bẫy gia công giá trị thấp và gia tăng hàm lượng nội địa, giai đoạn 2026-2030 sẽ là cột mốc quyết định để Việt Nam tự hình thành, làm chủ năng lực sản xuất tại các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp trọng điểm và công nghiệp hỗ trợ chủ lực.
Mục tiêu cốt lõi là thúc đẩy dịch chuyển mạnh mẽ về phía thượng nguồn nhằm làm chủ các khâu then chốt từ nghiên cứu vật liệu, thiết kế, chế tạo cho đến tích hợp hệ thống, sản xuất thông minh và chế biến sâu; từ đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, nâng cấp giá trị gia tăng và đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn khắt khe về "xanh và số" để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Ứng dụng robot công nghiệp và giải pháp nhà máy thông minh (Smart Factory) nhằm chuyển dịch mạnh mẽ cấu trúc từ gia công thuần túy sang làm chủ thiết kế và tích hợp hệ thống có giá trị gia tăng cao.
Trọng tâm công nghệ và sản phẩm đột phá trong công nghiệp
Trọng tâm công nghệ sẽ là sự giao thoa đồng bộ giữa công nghệ số, công nghệ robot và tự động hóa, vật liệu tiên tiến, sinh học y sinh và đặc biệt là công nghệ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị. Chuỗi công nghệ này được kỳ vọng sẽ kết tinh vào các nhóm sản phẩm đột phá như: hệ thống nền tảng phục vụ nhà máy thông minh, robot công nghiệp và robot di động tự hành (AGV/AMR); vật liệu chức năng hiệu năng cao cho chế biến chế tạo; công nghệ chế biến sâu khoáng sản, dầu khí, đất hiếm; cùng hạ tầng mạng Blockchain phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm và các hệ thống tích hợp cho mạng lưới đường sắt tốc độ cao quốc gia.
Hiện đại hóa hạ tầng thương mại bằng sức mạnh dữ liệu và chuỗi logistics tin cậy
Bài toán lớn thứ ba là hiện đại hóa hạ tầng thương mại bằng sức mạnh dữ liệu và chuỗi logistics tin cậy. Trên định hướng thương mại là cánh đầu ra, là mạch đập lưu thông của nền kinh tế, hạ tầng thương mại cả trong nước và xuất nhập khẩu đòi hỏi một cuộc tái cấu trúc toàn diện dựa trên nền tảng số nhằm tối ưu hóa chi phí và định hình lợi thế cạnh tranh mới cho hàng hóa Việt Nam. Hiện đại hóa logistics bằng AI và dữ liệu thời gian thực (real-time data) là giải pháp bức thiết để tối ưu hóa chi phí tuần hoàn hàng hóa, nâng cao sức cạnh tranh của thương mại Việt Nam trên trường quốc tế.
Mục tiêu cốt lõi hướng tới là thiết lập năng lực điều hành thương mại quốc gia dựa trên dữ liệu thời gian thực; kéo giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực tuân thủ để bảo đảm chuỗi cung ứng hàng hóa luôn thông suốt, minh bạch, an toàn và tin cậy. Trọng tâm công nghệ cốt lõi sẽ tập trung vào ứng dụng sâu rộng công nghệ số và tự động hóa cao độ. Các sản phẩm chiến lược đột phá gồm: trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên ngành và AI camera xử lý tại biên (Edge AI) giúp phân tích hành vi thị trường, tối ưu hóa luồng hàng; hạ tầng mạng Blockchain đồng bộ phục vụ hệ thống truy xuất nguồn gốc quy mô lớn; cùng hệ thống robot di động tự hành và robot công nghiệp ứng dụng trong kho bãi, trung tâm logistics thông minh thế hệ mới.
Tính pháp lý và yêu cầu bắt buộc
Quyết định số 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là văn bản pháp lý mang tính bắt buộc, xác lập rõ ràng trách nhiệm của ngành công thương trong việc triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Ba bài toán lớn đặt ra trong giai đoạn 2026-2030 không dừng lại ở định hướng, mà là những mục tiêu có chỉ tiêu định lượng cụ thể, đòi hỏi ngành phải tập trung toàn bộ nguồn lực để tìm ra lời giải nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn hạ tầng của nền kinh tế, tiến tới tự chủ về năng lượng, tự cường về công nghiệp và hiện đại hóa thương mại.
Theo báo cáo, đây là những nhiệm vụ có khối lượng công việc lớn và tính chất phức tạp cao. Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật quốc tế ngày càng thắt chặt, việc chuyển dịch từ mô hình khai thác, gia công giá trị thấp sang chủ động nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp chuyển đổi xanh là yêu cầu bắt buộc. Đây là lộ trình có tính tiên quyết để đưa công nghiệp và thương mại Việt Nam bắt kịp xu thế, duy trì tốc độ tăng trưởng và bảo đảm các mục tiêu an ninh kinh tế dài hạn của quốc gia.
