Bà Nguyễn Thị Bình là một trong những nữ chính khách nổi bật nhất của Việt Nam, từng đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng của hai bộ khác nhau. Giai đoạn 1969-1976, bà là Bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đồng thời là Trưởng đoàn đàm phán Hiệp định Paris. Sau ngày thống nhất đất nước, bà tiếp tục giữ chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục từ năm 1976 đến 1987. Trong suốt gần 5 năm tham gia Hội nghị Paris, với phong thái điềm tĩnh, bản lĩnh vững vàng, mềm mỏng nhưng kiên quyết, bà đã thu hút sự chú ý đặc biệt của báo chí quốc tế và được xem như 'sứ giả hòa bình' của Việt Nam. Hình ảnh 'Madame Bình' trong tà áo dài truyền thống đã trở thành biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và ngoại giao Việt Nam trên trường quốc tế.
Xuất thân và gia đình
Bà Nguyễn Thị Bình sinh năm 1927 tại Sa Đéc (cũ), nay thuộc tỉnh Đồng Tháp, trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Mẹ bà là cụ Phan Thị Châu Lan, con gái của nhà yêu nước Phan Châu Trinh. Trong hồi ký, bà chia sẻ rằng từ nhỏ đã được mẹ kể về ông ngoại và phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX. Dù chưa từng gặp cụ Phan Châu Trinh, những câu chuyện ấy đã sớm nuôi dưỡng trong bà tinh thần yêu nước và tình yêu quê hương sâu sắc.
Tên khai sinh và bí danh
Tên khai sinh của bà là Nguyễn Thị Châu Sa. Trong quá trình hoạt động cách mạng, bà từng sử dụng nhiều bí danh như Yến Sa, Nguyễn Thị Xuân, và sau này lấy tên Nguyễn Thị Bình để giữ bí mật cũng như thể hiện khát vọng hòa bình. Trong cuốn hồi ký 'Gia đình - Bạn bè và Đất nước', bà viết: 'Đầu năm 1961, tôi được Ban Thống nhất đề cử sang tham gia hoạt động ngoại giao cho Mặt trận. Tôi được đề nghị đổi tên, một là để giữ bí mật, hai là để quốc tế dễ đọc. Các đồng chí đề nghị tên Bình - là hòa bình. Từ đấy, bí danh Yến Sa thời kháng chiến chống Pháp của tôi được đổi thành Nguyễn Thị Bình'.
Vai trò tại Hội nghị Paris
Tên tuổi bà Nguyễn Thị Bình gắn liền với việc ký kết Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 tại Paris (Pháp). Đây là kết quả của cuộc đấu tranh ngoại giao cam go và kéo dài bậc nhất trong lịch sử ngoại giao Việt Nam, diễn ra suốt 4 năm 9 tháng (từ 13/5/1968 đến 27/1/1973), với 202 phiên họp công khai và 24 cuộc tiếp xúc riêng giữa các bên. Tại hội nghị lịch sử này, bà Nguyễn Thị Bình là Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Với bản lĩnh kiên định, sự mềm dẻo, nhạy bén và tài ngoại giao xuất sắc, bà đã góp phần quan trọng vào thắng lợi ngoại giao mang tính bước ngoặt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Quyết định nhận chức Phó Chủ tịch nước
Đầu năm 1992, khi bà Nguyễn Thị Bình đang ở TP.HCM, Tổng Bí thư Đỗ Mười đến thăm và cho biết Bộ Chính trị dự định giới thiệu bà đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch nước khóa mới. Khi đó, bà đã 65 tuổi, quá tuổi nghỉ hưu theo quy định nên ban đầu từ chối. Tuy nhiên, sau đó bà quyết định nhận nhiệm vụ với suy nghĩ: 'Mình có làm cũng là vì đất nước, không vì mục đích khác'. Trong hai nhiệm kỳ Phó Chủ tịch nước, bà có nhiều đóng góp nổi bật trong lĩnh vực đối ngoại và tư pháp.
Huân chương cao quý gần đây
Ngày 22/5/2026, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình được Nhà nước Palestine trao tặng Huân chương 'Ngôi sao Công trạng' - phần thưởng cao quý nhằm ghi nhận những đóng góp của bà đối với hòa bình, công lý và tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và Palestine. Theo Đại sứ Palestine tại Việt Nam Saadi Salama, bà Nguyễn Thị Bình là 'biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ ngoại giao và sự kiên định', đồng thời là tiếng nói ủng hộ các dân tộc đấu tranh vì độc lập, tự do và phẩm giá. Palestine cũng đánh giá cao vai trò của bà trong tiến trình đàm phán dẫn tới việc ký kết Hiệp định Paris năm 1973 - dấu mốc góp phần đặt nền móng cho hòa bình và trở thành nguồn cảm hứng với nhiều dân tộc trên thế giới.
