Trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, nhiều hoạt động đã được tổ chức nhằm thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với New Zealand và Vương quốc Anh. Các sự kiện bao gồm Diễn đàn ASEAN-New Zealand về hợp tác tiểu vùng và Hội thảo kỷ niệm 5 năm quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Anh, với sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo địa phương, doanh nghiệp, chuyên gia, học giả từ các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh, cùng các Đại sứ tại Hà Nội và nhiều đại biểu trực tuyến.
ASEAN-New Zealand: Từ cam kết đến hành động thực chất
Phát biểu khai mạc Diễn đàn ASEAN-New Zealand, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, nhấn mạnh tiểu vùng Mê Công đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước và an ninh lương thực, vượt quá khả năng ứng phó của từng quốc gia, đòi hỏi nỗ lực ở quy mô khu vực. Với vai trò điều phối, Việt Nam cam kết thúc đẩy hợp tác ASEAN-New Zealand hiệu quả, thực chất, trên cơ sở biến các cam kết chính trị thành chương trình hành động cụ thể mà người dân có thể cảm nhận và thụ hưởng.
Đồng chủ trì Diễn đàn, bà Alana Hudson, Trưởng SOM ASEAN lâm thời của New Zealand, cho rằng tiểu vùng Mê Công là nơi hội tụ các nền kinh tế năng động với di sản văn hóa phong phú, sở hữu hệ thống sông ngòi quan trọng, là nguồn sống của hàng triệu người. Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với thách thức đan xen từ biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên nước đến tăng trưởng bao trùm và tự cường kinh tế. Bà Hudson khẳng định đây là cơ hội để các bên lắng nghe, chia sẻ góc nhìn và làm sâu sắc hiểu biết về cơ hội và thách thức.
Tại phiên thảo luận, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của hợp tác tiểu vùng. Ông Suriyan Vichitlekarn, Giám đốc điều hành Viện Mê Công, và bà Hoàng Thị Hà, chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu Đông Á (Singapore), nhất trí rằng các thách thức như an ninh nguồn nước, xâm nhập mặn, sụt lún đất, di cư và mất sinh kế đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện. Các đại biểu kiến nghị gắn kết hợp tác Mê Công với chương trình nghị sự ASEAN, đưa tiểu vùng thành cấu phần không thể tách rời trong xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường, bao trùm; đồng thời tăng cường điều phối và huy động nguồn lực từ các đối tác đối thoại, tận dụng uy tín đa phương, chuyên môn kỹ thuật, kinh nghiệm và tài chính xanh của New Zealand.
Ông Declan Graham giới thiệu các giải pháp cụ thể từ New Zealand cho tiểu vùng Mê Công, bao gồm nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, quản trị môi trường và tài nguyên đất, nghiên cứu giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn, công nghệ tuần hoàn và công nghệ sinh học phục vụ chuyển đổi xanh. Các đại biểu nhất trí lồng ghép nội dung hợp tác tiểu vùng vào Kế hoạch hành động ASEAN-New Zealand giai đoạn 2026-2030, đặc biệt trong các trụ cột Hành tinh và Con người. Họ cũng nhấn mạnh cần tăng cường ứng dụng công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, để đẩy nhanh đánh giá, thiết kế và triển khai dự án; đồng thời thúc đẩy khuôn khổ trao đổi thường niên ASEAN-New Zealand về hợp tác tiểu vùng theo khuôn khổ Track 1.5. Các đại biểu khẳng định hợp tác tiểu vùng không chỉ là hỗ trợ phát triển mà còn là cấu phần quan trọng bảo đảm tự cường, thịnh vượng chung và phát triển bao trùm của Cộng đồng ASEAN.
ASEAN-Anh: 5 năm đồng hành, kiến tạo tương lai
Phát biểu khai mạc Hội thảo kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Anh (2021-2026), Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang khẳng định việc Anh trở thành Đối tác Đối thoại năm 2021 là dấu mốc quan trọng, phản ánh lợi ích chung trong duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng khu vực. Những kết quả tích cực trong 5 năm qua tạo nền tảng cho hợp tác tương lai, đặc biệt là tạo điều kiện để Anh tham gia sâu hơn vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, hỗ trợ xây dựng Cộng đồng ASEAN và thúc đẩy hợp tác thực chất. Thứ trưởng nhấn mạnh: “Khả năng bổ trợ thiết thực cho các ưu tiên của ASEAN, góp phần nâng cao khả năng thích ứng và tự cường của khu vực chính là giá trị của quan hệ ASEAN-Anh”.
Các đại biểu nhìn lại kết quả 5 năm quan hệ. Bà Phantipha, nguyên Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Thái Lan tại ASEAN, nhận xét quan hệ đang “đi đúng hướng” nhưng chưa phát huy hết tiềm năng chiến lược. Nhiều đại biểu cho rằng trong bối cảnh mới, ASEAN và Anh cần điều chỉnh ưu tiên hợp tác để thích ứng hiệu quả, mang lại lợi ích cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và hai khu vực. Các đại biểu cũng trao đổi về triển vọng chiến lược, bao gồm tăng cường đối thoại chiến lược, mở rộng hợp tác và nghiên cứu cơ chế linh hoạt, hiệu quả để đáp ứng thách thức mới. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Anh Tuấn, Quyền Trưởng khoa Chính trị quốc tế và Ngoại giao, Học viện Ngoại giao, nhận xét quan hệ cần chuyển từ “xây dựng lòng tin” sang “xây dựng tự cường”.
Các lĩnh vực hợp tác được đề cập gồm quản trị toàn cầu, tăng cường khả năng chống chịu kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược, nâng cao nhận thức không gian biển, công nghệ mới nổi, quản trị số, tài chính xanh, năng lượng tái tạo và hạ tầng cảng biển. Đặc biệt, các đại diện lãnh đạo trẻ từ chương trình ASEAN Future Forum NextGen đã đưa ra nhiều ý tưởng hợp tác trong công nghệ, khoa học và AI, phản ánh niềm tin và kỳ vọng của thế hệ trẻ.
Thứ trưởng Ngoại giao, Thịnh vượng và Phát triển Vương quốc Anh Seema Malhotra nhấn mạnh năm 2026 là dịp nhìn lại thành tựu và trao đổi về ưu tiên chung. Bà khẳng định Anh cam kết làm sâu sắc quan hệ với ASEAN, ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (AOIP). Nhân dịp này, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang đã gặp Đại sứ Vương Kình (Trung Quốc), Đại sứ Yonetani Koji (Nhật Bản) và Thứ trưởng Seema Malhotra để trao đổi về hợp tác song phương và phối hợp trong các khuôn khổ ASEAN với đối tác.
