Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử, Brexit đã để lại những hậu quả kinh tế và chính trị sâu sắc cho nước Anh. Dù từng được kỳ vọng sẽ giúp kiểm soát biên giới, luật lệ và mở ra cơ hội mới, nhưng nhiều người dân cho rằng cái giá phải trả lớn hơn lợi ích.
Bất ổn chính trị và kinh tế kéo dài
Ngày 23/6/2016, cuộc trưng cầu dân ý về Brexit với tỷ lệ sít sao đã đẩy nước Anh vào một thập kỷ bất ổn chính trị và biến động kinh tế. Sự bất ổn trong nội bộ Công đảng cầm quyền hiện nay được xem là chương mới nhất trong chuỗi dư chấn chính trị mà Brexit để lại.
Về kinh tế, phần lớn các nhà kinh tế đồng thuận rằng việc rời EU đã làm suy giảm tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Anh, với ước tính nền kinh tế mất đi từ 2% đến 8% sản lượng có thể đạt được. Ông Michael Saunders, cố vấn cấp cao tại Oxford Economics và cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Anh, nhận định: “Brexit là một lực cản thường trực đối với nền kinh tế”. Ngay cả ông Julian Jessop, một nhà kinh tế độc lập ủng hộ Brexit, cũng thừa nhận tác động ban đầu “rõ ràng là tiêu cực”, nhưng cho rằng cái giá phải trả “thấp hơn những dự báo bi quan”.
Những lời hứa chưa trở thành hiện thực
Những lợi ích từng được các nhà vận động ủng hộ Brexit hứa hẹn - từ giảm quy định, kiểm soát nhập cư, cải thiện dịch vụ công đến mở ra quan hệ thương mại mới - khó có thể nhìn thấy. Các thỏa thuận thương mại với Australia, New Zealand, Ấn Độ hay Nhật Bản có quy mô nhỏ so với quan hệ thương mại Anh-EU, vốn đạt 856 tỷ bảng Anh (khoảng 1.100 tỷ USD) trong năm ngoái.
Vấn đề nhập cư - một trong những lý do lớn nhất khiến nhiều người bỏ phiếu ủng hộ Brexit - cũng không diễn biến như kỳ vọng. Theo Đài quan sát Di cư thuộc Đại học Oxford, số người nhập cư ròng vào Anh trung bình đạt khoảng 550.000 người mỗi năm kể từ năm 2021. Riêng năm 2023, con số này lên gần 950.000 người - mức cao kỷ lục.
Geraint, một nhà phát triển phần mềm người Anh, cho biết ông từng bỏ phiếu ủng hộ Brexit vì lo ngại nhập cư gây áp lực lên hệ thống y tế và dịch vụ công. Tuy nhiên, nếu được chọn lại, ông sẽ “100% bỏ phiếu ở lại EU”. “Chúng tôi từng được hứa rằng nước Anh sẽ khá giả hơn khi rời EU, nhưng điều đó không xảy ra”, ông nói.
Doanh nghiệp gánh thêm chi phí
Trước Brexit, Anh là một phần của liên minh thuế quan và thị trường chung EU, cho phép hàng hóa, con người và dòng vốn di chuyển tự do. Sau khi rời EU, hàng hóa phải trải qua thủ tục hải quan, kiểm tra biên giới và kiểm dịch. Ông Ben Fletcher, Giám đốc điều hành Logistics UK, cho biết: “Các doanh nghiệp đã thích nghi, nhưng mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Điều đó làm tăng chi phí và khiến việc bán hàng vào thị trường lớn nhất của chúng tôi trở nên khó khăn hơn”.
Tập đoàn Bosch của Đức cho biết công ty con tại Anh hiện phải xử lý khoảng 10.000 giao dịch nhập khẩu mỗi năm, tăng vọt so với chỉ 40 giao dịch trước Brexit. Hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ đã ngừng giao thương với EU. Các khảo sát của Phòng Thương mại Anh từ năm 2021 cho thấy phần lớn doanh nghiệp nhận định thỏa thuận thương mại Anh-EU không giúp họ gia tăng doanh số. Ông William Bain, người đứng đầu bộ phận chính sách thương mại của tổ chức này, nhận định: “Đây là một vấn đề âm ỉ, kéo dài và tiếp tục kìm hãm hoạt động thương mại”.
Dữ liệu kinh tế cho thấy xuất khẩu hàng hóa của Anh suy giảm so với các nền kinh tế lớn khác kể từ năm 2016, không chỉ với EU mà còn ở các thị trường khác. Ông Paul Dales, chuyên gia kinh tế trưởng tại Capital Economics, cho rằng Brexit có thể đã ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động xuất khẩu hàng hóa nói chung của Anh.
London vẫn giữ vị thế trung tâm tài chính
Dù thương mại hàng hóa chịu tổn thương, lĩnh vực dịch vụ của Anh vẫn tăng trưởng. Anh hiện là nước xuất khẩu dịch vụ lớn thứ hai thế giới sau Mỹ và là nước xuất khẩu ròng dịch vụ tài chính lớn nhất toàn cầu. Lĩnh vực tài chính và dịch vụ chuyên môn đóng góp khoảng 11% tổng sản lượng kinh tế của Anh năm ngoái, tạo việc làm cho khoảng 2,5 triệu người.
Theo công ty EY, trong giai đoạn 2015-2025, Anh thu hút 949 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, nhiều hơn tổng số dự án của Pháp và Đức cộng lại. Ông Andrew Pilgrim, đối tác tại EY, nhận định: “Tôi không nghĩ chúng ta đã chứng kiến sự suy giảm tổng thể của Anh với tư cách một trung tâm dịch vụ tài chính”.
Quay lại EU vẫn là lựa chọn xa vời
Dù nền kinh tế Anh duy trì nhiều điểm mạnh, việc bù đắp tổn thất từ việc mất quyền tiếp cận thị trường gần 500 triệu người tiêu dùng của EU không dễ dàng. Rất ít doanh nghiệp hay chính trị gia Anh hiện nay ủng hộ đảo ngược Brexit. Ông Sean McGuire, Giám đốc tại Liên đoàn Công nghiệp Anh, cho rằng tái gia nhập EU sẽ tạo ra vòng bất ổn mới cho doanh nghiệp. “Đó không phải là cuộc tranh luận của thời điểm hiện tại”, ông nói.
Kể từ khi Công đảng lên nắm quyền năm 2024, quan hệ Anh-EU đã ấm lên. Thủ tướng Keir Starmer cam kết “tái thiết lập” quan hệ với Brussels, đặc biệt trong an ninh và quốc phòng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia hoài nghi về khả năng tạo ra cú hích đáng kể cho tăng trưởng. Việc khôi phục quyền tiếp cận thị trường EU sâu rộng hơn sẽ buộc Anh chấp nhận đánh đổi quyền tự chủ trong xây dựng quy định - vấn đề cốt lõi của chiến dịch Brexit.
